Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/14352 K.2025/9252

İlk Derece Mahkemesi kararınca bozmaya uyularak verilen karar davalı Kurum ve davalı... Salonu Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; davalıya ait iş yerinde 19.11.2012 tarihinde estetisyen olarak çalışmaya başladığını, işe başladığı tarihten itibaren haftanın 6 günü saat 11:00-21:00 saatleri arasında çalıştığını, davalı işverence sigorta bildiriminin hiç yapılmadığını, 24.06.2013 tarihinde işten çıkarılması üzerine Kurum'a yaptığı başvuru sonucunda yaklaışık 8 ay çalışmasına karsın sigorta primlerinin hiç ödenmediğini öğrendiğini, işten çıkarıldığı 2013 yılı Haziran ayı maaşı olan 1.200 TL'yi dahi primleri ile birlikte ödemediklerini, geçmiş aylarda ise maaşlarının elden ödendiğini ileri sürerek, davalı işveren yanında 19.11.2012-24.06.2013 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı... Sal. Ltd. Şti. vekili; müvekkili şirketin bir dönem... ve Kozmetik San. Tic. Ltd.

Şti.'den bir takım kozmetik ürünleri satın aldığını, söz konusu ürünlerin satıcısı/pazarlamacısı olarak davacı ve eşinin şirkete geldiklerini, davacının söz konusu ürünlerinin satışının ağabeyinin şirketi vasıtası ile yapıldığını ve ürünlerin alınması durumunda belirli zaman aralıklarında gelerek müşterilere sattığı ürünle ilgili tanıtım yapacağını söylediğini, davacının bu teklifinin kabul edilmesi üzerine davacının ürünlerin satın alınması sonrasında belirli günlerde ürün tanıtımı için bir başka firmanın çalışanı olarak davalı şirkete geldiğini, bunun haricinda davalı şirkette herhangi bir görev ve çalışması olmadığını,

davacının müvekkili firmaya ürün satışı için geldiği zamanlarada ... Güzellik Salonu ve Medikal Bakım Özel Sag. Hizm. Ltd. Şti.'nin mesul müdürü olduğunu ve usta öğreticilik/ustalık sertifikasının olduğunu şifahen bildirdiğini savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili; davanın reddini istemiştir.

Dahili davalılar; davaya cevap vermemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 25.05.2021 tarihli kararı ile "Davanın kabulü ile

a- Davacının 19.11.2012-24.06.2013 tarihleri arasında 1148181 sicil numaralı... Salonu Ltd. Şti ünvanlı iş yerinde;

19.11.2012-31.12.2021 tarihleri arasında 42 gün ve günlük 31,35 kazançla,

01.01.2013-24.06.2013 tarihleri arasında 174 gün ve günlük 32,62 TL kazançla çalıştığının tespitine (davacının 19.11.2012-18.12.2012 tarihleri arasında hem davalı iş yeri hem de dahili davalı .... sicil numaralı ... Güzellik Salonu ve Med. Bakım Özel Sağ. Hizm. Ltd. Şti.'ne ait iş yerinde tam zamanlı olarak çalıştığının tespitine, bu tarihler arasındaki sürelerin sadece prime esas kazanca eklenmek üzere çalışma süresi olarak gün eklenmeksizin tespitine)

c- Davacının 06.07.2012-13.12.2012 tarihleri arasında .... sicil numaralı dahili davalı .... Tük. Ür. Paz. Tic. Ltd. Şti ünvanlı iş yerindeki bildirimlerinin çalışmasının fiili olmadığından iptaline" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum ve davalı... Salonu Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 22.09.2022 tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalı Kurum ve davalı... Salonu Tic. Ltd. Şti. vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 02.06.2022 tarihli ilamında, "...

Dava dosyası incelendiğinde, Mahkemece kabule konu kurulan hükümde, davacının davalı şirketler tarafından kuruma bildirilen hizmet sürelerini kapsayan, herhangi bir tarih aralığı hariç tutulmadan ve davacının talebini aşarak, kendi içinde de çelişen tarih aralıklarında, mükerrer bildirimlere yol açacak şekilde davalılar yanında çalıştığı esasıyla kurulan hükmün infaza elverişli olmadığı görülmektedir.

Bu sebeple Mahkemece, davacının talebine konu dönemde kabul edilen sürelerin, hangi yıl ve hangi ayları kapsadığı ile hangi davalılar nezdinde geçtiği, davacının kuruma bildirilen hizmetleri de göz önünde tutularak ve ayrı ayrı belirtilerek hüküm tesisi gerekmektedir. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki ilkeler gözetilmeksizin, yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. " gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Davanın kısmen kabul kısmen reddi ile Davacının 19.12.2012–24.06.2013 tarihleri arasında davalı ... sicil numaralı... Salonu Ltd. Şti ünvanlı iş yerinden Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydıyla dönemin asgari ücreti üzerinden; 19.12.2012–31.12.2012 tarihleri arasında 42 gün, günlük 31,35 TL kazançla, 01.01.2013–24.06.2013 tarihleri arasında 174 gün, günlük 32,62 TL kazançla bildiriminin yapılması gerektiğinin tespitine,

Davacının dahili davalı .... sicil numaralı .... Güzellik Salonu ve Med. Bakım Özel Sağ. Hizm. Ltd. Şti. iş yerinden bildirilmiş dava konusu 19.11.2012–18.12.2012 tarihleri arasındaki sürelerin yeniden tespiti istemi bakımından davanın dava şartı olan hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine" karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davalı ... Güzellik Salonu Tic. Ltd. Şti. vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı ... şirketinde 19.11.2012-24.06.2013 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tespitini talep etmiş olup Mahkemece, bozmaya uyularak yapılan araştırma neticesinde, davacının 19.12.2012–24.06.2013 tarihleri arasında davalı ... sicil numaralı... Salonu Ltd.

Şti ünvanlı iş yerinden Kurum taban ücretleri altında kalmamak kaydıyla dönemin asgari ücreti üzerinden bildiriminin yapılması gerektiğinin tespitine, dahili davalı 1149975 sicil numaralı ... Güzellik Salonu ve Med. Bakım Özel Sağ. Hizm. Ltd.

Şti. iş yerinden bildirilmiş dava konusu 19.11.2012–18.12.2012 tarihleri arasındaki sürelerin yeniden tespiti istemi bakımından davanın dava şartı olan hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş ise de verilen kararın yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

4. Somut olayda, davacının 06.07.2012-13.12.2012 tarihleri arasında ... sicil numaralı davalı ... Tüketim Ürünleri Paz. Tic. Ltd. Şti. iş yerinden sigorta bildirimlerinin bulunduğu, davacının ise 19.11.2012 tarihinden itibaren çalışmalarının davalı ... şirketinde geçtiğinin tespitini istediği, bozma ilamı öncesinde bu iş yerinden yapılan bildirimlerin gerçek olmaması nedeniyle iptaline karar verilmesine rağmen bozma sonrasında yapılan yargılama neticesinde adı geçen davalı ... şirketi ile ilgili (dava konusu dönemle çakışan 19.11.2012-13.12.2012 dönemi yönünden) karar verilmeyerek gerekçeye aykırı olarak mükerrer tespit kararı verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,