Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/15639 K.2025/1866

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının davalı işveren nezdinde 01.06.1994 - 12/1995 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespiti ile sigortalılık başlangıç tarihinin 01.06.1994 olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davacı adına.... unvanlı işyerinden 01.06.1994 tarihli işe ilk giriş bildirgesi verildiğinin tespit edildiğini, davacıya ait işe giriş bildirgesini veren .... unvanlı işyerinin tescil kayıtlarının bilgisayardan incelemesinde, 1029.... sicil numarasıyla "1798 Sk No: 43/" adresinde faaliyet gösterdiği, 02.05.1994 tarihinde Kanun kapsamına alındığı, 31.05.1995 tarihinde Kanun kapsamından çıktığının görüldüğünü, anılan işyerinden 1994/2 dönem bordrosu verilmediğinden ve davacı adına herhangi bir bildirim yapılmadığından davacının bir gün dahi bahsi geçen işyerinde çalıştığının kabulünün mümkün olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının davalı ... ... ait 1798 Sok. No: 43/C .... İzmir adresinde bulunan .... sicil no.lu sıhhı tesisat işi yapılan iş yerinde sekreter olarak asgari ücret ile 01.06.1994 tarihinde bir gün süre ile çalıştığının tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davacının eylemli çalışmasının ispat edemediğini, Kurum kayıtlarının esas alınması gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2., 6., 9., 79., 108. hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Yasalar ile Yargıtayın Yerleşik İçtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada,mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.

Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına davalı ... ünvanlı işverenin 1102977 sicil. nolu işyerinden 01.06.1994 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, anılan işyerinin sıhhi tesisat mahiyetli olduğu, 02.05.1992-31.05.1995 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, işyerinden 1994/2. dönemden bordro verilmediği, 1994/3. dönem ile 1995/1 ve 2. dönemden bordro verildiğinin bildirildiği ve bu bordroların dosya kapsamına alındığı,

aynı zamanda davalı işverenin işe giriş bildirgesi adresinde sıhhi tesisat faaliyet alanında 03.08.1992-23.05.1995 tarihleri arasında vergi mükellefiyetinin bulunduğu,emniyet vasıtasıyla komşu işyeri araştırması yapıldığı ve dava konusu dönemdeki komşu işyeri belirlenemediği, başkaca komşu işyeri araştırması yapılmadığı,

öte yandan işyeri bordrosunun 1994/3.dönem bordrosunda yer alan ... ile aralarında işyerinin maliki olduğunu belirten ancak kira kontratı, tapu kaydı vs. istenmediği için bu hususun tespit edilemediği davacı tanığı ..., aynı işyerinde davacı ile çalıştığını beyan eden ancak dava konusu dönemde, dava dışı başka bir işyerinde 1994/2. dönemde 120 gün çalışması olduğu hizmet döküm cetvelinde görülen ...'un dinlendiği, böylelikle Mahkemece anılan tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre Mahkemece, dava konusu işyeri bordrosunda 1994/3. dönem ile 1995/1. dönemde yer alanlardan dinlenmeyen sigortalıların beyanlarına başvurulmalı, dava konusu dönemde komşu işyeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, vergi dairesi, SGK ve belediye aracılığıyla da yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak,

sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, komşu işyeri ve çalışanları yada diğer işyeri çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, davacı tanığı olarak dinlenen ...'in davacının işe giriş bildirgesinde işyeri adresi olarak belirtilen 1798.

Sok.no:43/B Bostanlı Karşıyaka adresindeki dükkanın dava konusu dönemde tanığa ait olup olmadığı tapu kayıtları araştırılmak suretiyle beyanı denetlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

5. Kabule göre de davacının (1) gün süre ile çalışmasının tespitinin yanı sıra sigorta başlangıcının tespitine ilişkin de talebinin bulunmasına karşın sigorta başlangıcına ilişkin hüküm tesis edilmemiş olması isabetsiz bulunmuştur. Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR