Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/15750 K.2025/7162

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 1998 yılı Haziran ayında davalının yanında işe girdiğini ve 01.03.2011 tarihinde nedensiz olarak işten çıkarıldığını, davacının davalının çiftliği olan ... (...) çiftliğinde yaklaşık olarak 12 yıl 8 ay çalıştığını, iş yerinde hemen tüm işçiler için maaşların asgari ücretten düzenlendiğini, davacının elden ödenen aylık net ücretinin işten ayrıldığı yıl olan 2011 Mart ayı itibariyle aylık 900,00 TL olduğunu, davacının davalı iş yerinde 12 yıl 8 ay boyunca eksiksiz olarak şoförlük, tarlaların ekim biçimi ve korunması,

sondaj, hafriyat, biçerdöver ve traktör kullanımı, getir götür ve her türlü angarya işlerini ve zaman zaman davalının şirketlerinde bakım ve onarım görevlerini de yerine getirdiğini, bu nedenlerle davacının Haziran 1998 tarihinden 01.03.2011 tarihine kadar geçen süre içinde davalı ... yanında sigortasız olarak çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin 1998 yılı Haziran ayı olarak tespiti ile sigorta hizmetlerinden faydalandırılmasına karar verilmesini, bu süreler içinde yatırılmayan primlerin davalı tarafından yatırılmasını, davacının bu hizmetlerinin diğer hizmetleri ile birleştirilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının, yanında işçi olarak işe girmediğini aksine davacının kendisinin yarıcısı olan amcası ... 'un yanında yılın belirli zamanlarında yapılan yarıcılık faaliyetlerinde amcasının nam ve hesabına çalıştığını, yarıcılık faaliyetinin yıllar içerisinde değişiklik göstermekle beraber bazı yıllar sebze bostanı yarıcılığı yapıldığını, bazı yıllar kavun karpuz yarıcılığı, bazı yıllar ise kendisine ait olan tarlada saman toplayıp satma yarıcılığı, bazı yıllarda ise meyve bahçesi yarıcılığı şeklinde cerayan ettiğini,

yine davacının amcası ve kendi nam ve hesabına yapmış olduğu arıcılık işlerinde çalıştığını, davacı ile aralarında hiç bir zaman hizmet ilişkisinin söz konusu olmadığını, davacının dava dilekçesinde iddia ettiği şekilde yanında işçi olarak çalışmadığını, bu nedenlerle hukuki dayanaktan yoksun olarak aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili, davacının davaya konu iş yerinde çalıştığına ilişkin herhangi bir kayda ve belgeye rastlanılmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi 20.04.2017 tarih, 2015/58 E. ve 2017/135 K. sayılı kararı ile "Davacının 1998 yılından itibaren davalı yanında çalıştığını ispat edemediği" gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 20.04.2017 tarihli kararının, davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 04.04.2019 tarih ve 2017/1817 E., 2019/563 K. sayılı kararı ile istinaf isteminin kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile davacının, davalı ...'e ait çiflikte 30.06.1998-01.03.2011 tarihleri arasında aralıksız olarak sigorta primine esas kazancın alt sınırından hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, fazla istemin reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 04.04.2019 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 10.06.2020 tarih, 2019/4499 E. ve 2020/3128 K. sayılı kararı ile "Somut olayda dinlenen tanık beyanlarının davacının iddiasını tam karşılamadığı, tarafların aralarındaki ilişkinin hizmet akdi mi yoksa davacının amcası ... ile birlikte yarıcılık mı olduğu dosya kapsamından tespit edilemediği anlaşılmakla;

yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular ışığında davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde Mahkemece öncelikle davacının Haziran 1998-01.03.2011 arasında davalı işverene ait iş yerlerinde ara vermeden ve tam gün süreyle çalıştığı iddiası karşısında davacıya tam olarak talebi açıklattırılmalı, davalı tarafça öne sürülen iddialar dikkate alınarak dava konusu sürede çalışmaya ara verip vermediği, çalışırken kimden emir ve talimat aldığı, çalışma şeklinin nasıl olduğu, dava konusu dönemde nerelerde ikamet ettiği, 6000 dönümlük arazininin ne kadarının kim veya kimler tarafından nasıl kullanıldığı,

arazide başkalarının çalışıp çalışmadığı, kimler olduğu, ne tür işlerin davacı tarafından yapıldığı, elde edilen ürünlerin kim tarafından kimlere satıldığı, araziye sıkça kimlerin gelip gittiği, kendisinin ve amcası ... ’un başka yerlerde yarıcılık veya başka bir işle uğraşıp uğraşmadığı hususlarında etraflıca araştırılmak üzere beyanı alınarak ve eksik hususlar davacıya açıklattırılarak dava konusu somutlaştırılmalıdır.

Bunlarla birlikte. Mahkemece re'sen araştırma ilkesi gereğince iş yerinin faaliyet alanı, iş yerinin kapasitesi araştırılmalı, davacı adına kayıtlı traktör veya iş makinesi olup olmadığı, ilçe tarım müdürlüklerinden, ziraat odalarından ve ilgili birimlerden sorularak ve çevre araştırması yaptırılarak, davacı adına kayıtlı hayvan olup olmadığı, hayvancılıkla uğraşıp uğraşmadığı,

arazi ve ürünlerle ilgili olarak mevcut ise gübre desteği ve gelir desteğinin kim tarafından alındığı etraflıca ve titizlikle araştırılmalı, ikametgah bilgileri dosyaya celpedilmeli, araziye komşu arazi ve konut sahipleri tespit edilip tek tek dinlenilmeli, ayrıca elde edilen ürünleri satın alan kişi veya tüccarlar tespit edilip özellikle satışı yapan kişinin kim olduğu sorularak konu ile ilgili bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacı ve amcası ... ile davalı arasındaki ilişki ve uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek,

varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir" gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bozma sonrası Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın gerekçesinde şu hususlara yer verilmiştir:

"Davacının talimat mahkemesince alınan beyanında 1998 yılı Haziran ayından 2011 Eylül ayına kadar davalıya ait ... Çiftliğinde ve ... Çiftliğinde şoför olarak çalıştığını, davalıya ait tarlaları sürdüğünü, yıllıkçı olarak bir de dayısı ... 'ın bulunduğunu, ... Çiftliğinde pamuk ve buğday, ... Çiftliğinde sadece buğday ekildiğini, tarla sürme işi bittiğinde davalının ... adlı fabrikasında çalıştığını, ... Çiftliğinde çalışırken orada kaldığını, ... Çiftliğinde gidiş geliş yaptığını, yıllık ücretle çalıştığını, emir ve talimaları davalıdan aldığını, ürünlerden her hangi bir pay almadığını beyan ettiği tespit edilmiştir.

Davacının beyanından çalışma süresi içerisinde davalıya ait Sur İlçesindeki ... ve Çınar İlçesindeki ... Çiftliği olmak üzere iki farklı iş yerinde çalışma iddiası bulunuğu anlaşıldığından kolluk marifetiyle her iki iş yerinde de araştırma yapılarak dava konusu uyuşmazlığa ilişkin bilgi sahibi kişilerce görüşüldüğü, ...

Çiftliğinde yapılan 04.01.2021 tarihli kolluk araştırmasında davacının davalıya ait çiftlikte işçi olarak çalışmadığı, çiftlik arazisinde ortaklık yaptığı ve ürün ekip çıkan ürünlerden yüzde aldığının ve ürünlerin ...'a satıldığının beyan altına alındığı; ...

Çiftliğinde yapılan 06.01.2021 tarihli kolluk araştırmasında bu çiftliğin davalı ve kardeşleri ... , ... , ... ve ...'e ait olduğu, 6000 dönüm arazide buğday, arpa, mercimek, susam ekildiği, bu araziye ekilen ürünleri satıldıktan sonra beş kardeş arasında pay edildiği, arazide genelde tarım işçisi ya da aylık işçi çalıştırıldığı, çalışan işçilerin isimlerinin bilinmediği, davacının bu iş yerinde çalıştığına dair ya da bu arazinin davacı tarafından kiralandığına dair yazılı belgeye rastlanılmadığı belirtilmiş, her iki kolluk tutanağında da komşu iş yeri çalışanları ve komşu tarla sahiplerinin tespit edildiği anlaşılmıştır.

Bozma ilamında belirtildiği üzere Sur İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü yazı cevabından davacı ve davalının destekleme başvurusunda bulunmadığı, Çınar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü yazı cevabından davacı ve davalının ÇKS kaydı bulunmadığı ve destekleme ödemesi yapılmadığı belirtilmiş, Çınar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü yazı cevabı ekinde davalı arazilerinde yapılan kira sözleşmelerinin dosyaya sunulduğu tetkikinde davacı ile yapılan herhangi bir yazılı sözleşme bulunmadığı tespit edilmiştir.

Çınar ve Sur Ziraat Odası Başkanlığı yazı cevabından davacı ve davalı adına arı ve hayvan kaydı bulunmadığı, tescilli zirai araç, pamuk yada buğday biçerdöveri kaydı bulunmadığı tespit edilmiştir.

Somut olayda, dava konusu uyuşmazlığın Haziran 1998 tarihinden 01.03.2011 tarihleri arasına ilişkin olduğu, davacının hizmet cetvelinin tetkikinde davalıya ait iş yerinden sigortalı bildirimi bulunmadığı, davalı adına kayıtlı iş yeri tescili bulunmadığı, davacının sigorta ilk sigorta giriş kaydının 11.02.2013 tarihinde başka bir işveren nezdinde yapıldığı, SGK kayıtlarından davalı işveren adına kayıtlı iş yeri bulunmadığından dosyada bordro tanığı temin edilemediği anlaşılmakla kolluk marifetiyle tespit edilen kamu tanıkları dosyada dinlenilmiştir.

Davacı ve davalı tanıklarının bordrolu tanık olmaması karşısında beyanlarına itibar edilmeyerek dosyanın ilk derece mahkemesi tarafından dinlenilen tanık anlatımları ile birlikte değerlendirilmesinde; davacının davalı işverene ait tarlaların bulunduğu ... ve ... Çiftliklerinde çalışmalarının bulunduğu, ancak bu çalışmaların 5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet sözleşmesi olarak nitelendirilebilecek şekilde süreklilik, bağımlılık unsuru ve ücret ödemesi noktasında dosyada yazılı, inandırıcı delil ve kolluk araştırması bulunmadığı gibi tanık anlatımlarının da bu konuda yetersiz olduğu tespit edilmekle davanın reddine ilişkin hüküm kurulmuştur. ”

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle,

1.iş yerinin resmi veriler ve tanık anlatımları dikkat alındığında yaklaşık olarak 6.000 dönüm olması karşısında davalının tek bir sigortalı işçi çalıştırmamasının akla ve hayale sığmadığını,

2.Davaya konu dönemde davacının başka bir iş yerinde sigortalı olarak çalışmadığını,

3.Davacının çalıştığı dönem boyunca maaşını yıllık olarak almakta olup yıllık maaşın bölgenin gerçeklerine uygun olduğunu,

4.Davacının çalışırken davalıdan (bizzat veya telefonla) emir ve talimat aldığını,

5. Komşu iş yeri tanığı olarak ifadelerine atıf yapılan ... ... ve ...'ün komşu iş yeri tanığı olmayıp komşu iş yeri tanığı olarak ifadelerine başvurulamayacağını,

6. Davacının davalı yanında ücretli çalıştığının açık olduğunu, mahkeme aksi fikirde olsa dahi ücretin davacıya samanla ödenmesinin davacının iş akdi ile çalışmadığını göstermeyeceğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmasına göre usul ve kanuna uygun olup, davacı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR