Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/15794 K.2025/6775

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı işveren nezdinde 1994 yılı Şubat ayından itibaren, 08.10.2008 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davaların kamu düzenine ilişkin olduğunu, çalışma olgusunun hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ispatı gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 08.06.2022 tarihli kararı ile davanın reddine, dair karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Mahkemenin 08.06.2022 tarihli kararının süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, ".. Eldeki davada, Mahkemece her ne kadar bozma kararına uyulmuş ise de bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiş olup karar eksik incelemeye dayalıdır. Mahkemece, öncelikle davacının talebi açıklattırılmak suretiyle, kimlerle, hangi şekilde, hangi tarihler arasınde çalıştığı hususu sorulmalı.

26.08.1996 tarihli işe giriş bildirgesi verilen ... işyerinde çalışıp çalışmadığı, bodro tanıklarına da sorulmak suretiyle belirlenmeli; çalışma varsa talebin hak düşürücü süreye uğrayıp uğramadığı tartışılmalıdır. ... işyerinden işe giriş bildirgesi verilen tarih sonraki dönem yönünden ise, çalışmanın gerçekleştiği sicil numaralı işyeri belirlenerek, bu işyeri dönem bordrolarından bordro tanıklarının kendi dönemleri de belirlenmek suretiyle çalışmaya ilişkin re’sen beyanları alınmalıdır.

Öte yandan, davacının çağrı üzerine hamaliye işi yaptığının savunulması karşısında, serbest piyasa hamalı olup olmadığı üzerinde durulmalı, hamal odasına kayıtlı olup olmadığı belirlenmeli; aynı işi yapan hamallar varsa tespit edilerek dinlenilmeli, hizmet akdinin unsurlarının da oluşup oluşmadığı hususları tartışılarak karar verilmelidir. .." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, davanın kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir. Dosya kapsamında, bozma sonrasında dinlenilen tanıklardan biri davacının kesintisiz çalıştığını beyan etmiş olup davalı şirketten bildirimi olmakla birlikte aynı zamanda davalı şirketle bağı olan ...

Taşımacılık Şirketi'nde çalıştığını beyan eden tanık ise davacının çağrıldığında geldiğini 2-3 gün çalıştığını, yevmiye usulü çalıştığını beyan etmiş bu beyanlar dikkate alınmak suretiyle hüküm tesis edilmiştir.

Bu kapsamda Mahkemece yapılacak iş davalı işyerinden talep konusu dönemde bildirimi olan bordro tanıkları kendi çalışma dönemleri de gösterilmek suretiyle re'sen seçilerek davacının hizmeti konusunda açık ve somut olaylara dayalı şekilde beyanlarına başvurulmalı, tanıkların beyanları arasında oluşan çelişkiler giderilmek suretiyle karar verlmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR