Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/15895 K.2026/362

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, davacının davalı işyerinde 12.08.2000 tarihinden 05.03.2013 tarihine kadar belirsiz süreli iş akdi ile devamlı ve sürekli üretim işçisi olarak çalıştığını, davacının çalışmış olduğu sürelere ilişkin bildirimde bulunulmadığını, bu nedenle bu çalışma sürelerine ait bildirimi yapılmayan tarihler arasında çalıştığının tespiti ile davanın kabulüne karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davaya konu 2003/03 dönemde 30 gün davalı işveren bünyesinden bildirim yapıldığını, davacının öncelikle çalışıldığı iddia edilen hizmete ilişkin belgelerin işveren tarafından verilmediğini ya da çalışıldığının Kurumca tespit edilip edilmediğinin araştırılması gerektiğini, daha sonra hizmetin geçtiği iddia edilen yıllarda işyerinin gerçekten var olup olmadığı, çalışma iddiasının işyeri kayıtları, ücret ödeme belgeleri gibi yazılı deliller bağlamında araştırılması, çalışma konusu işin niteliği, devamlılık gösterip göstermediği,

başlangıç ve bitiş tarihleri ve alınan ücret konusundaki tanık ifadelerinin inandırıcılığı hakkında, tanık beyanlarının işyeri kapsamı, kapasite ve niteliği dikkate alınarak değerlendirilmesi, çalışıldığı iddia edilen işyerinde birlikte çalışan ve işverenin bordrolarında kayıtlı kişiler ile aynı çevrede benzer işi yapan başka işverenlerin çalıştırdığı ve bordrolarda geçmiş kişilerin dinlenmesi, hizmet tespit davalarının kamu düzenine yönelik olduğundan bahisle tereddüte yer bırakmayacak şekilde kanıtlanması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı şirkete ilgili tebligatlar çıkarılmış ancak davaya cevap dilekçesi sunulmamıştır. Yargılama devam ederken davalı şirketin ilgili ticaret sicilinden 21.10.2014 tarihinde terkin edildiği anlaşılmakla şirketin ihyasının sağlanması amacıyla açılan dava dosyası olan Mahkemenin 2019/18 E. 2019/356K. sayılı dosyası bekletici mesele yapılarak verilen ve kesinleşen karar ile şirketin ihyasının sağlanması ile ardından taraf teşkilinin sağlanması amacıyla atanan tasfiye memuruna ihtaratlı tebligat çıkarılarak duruşmaya iştirakleri sağlanmıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 11.07.2019 tarihli kararı ile "1-Davanın kabulü ile davacının davalı... sicil no.lu işyerinde 12.08.2000-05.03.2013 tarihleri arasında belirsiz süreli hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle toplam 4525 gün çalıştığının ve bu çalışmasının 4495 gününün ...'ya bildirilmediğinin tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 10.11.2022 tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 20.05.2022 tarihli ilamında, "..Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, Mahkemece, yapılan araştırmanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece dinlenen bordro tanıklarına ait en eski sigorta bildiriminin 2003/3 döneminden başladığı ancak beyanlarında daha öncesinden çalıştıklarını ve kendilerinin de açtıkları davalar olduğunu belirttikleri anlaşılmış olup tanıkların açmış oldukları hizmet tespiti davalarının, dava dilekçeleri de incelenmek suretiyle eldeki davadaki beyanlarıyla uyumlu olup olmadığı, buna göre 2003 yılı öncesi çalışmalarına ilişkin beyanlarına itibar edilip edilmeyeceği hususu, varsa tanık beyanları arasındaki çelişkiler de giderilerek tespit edilmeli, uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip;

deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Öte taraftan, yargılama aşamasında davacının 10.10.2017 tarihli tahsis talebine istinaden Kurum tarafından 11.10.2017 tarihinde 2003/2. dönemine ait 88 gün daha hizmet süresi eklendiğine dair belge görülmekle; söz konusu sürelerin kurum tarafından kabul edilip edilmediği tespit edildikten sonra, Kurumun bu dönemi kabul etmesi halinde söz konusu sürelerin dışlanması gerektiği gözetilerek bir karar verilmelidir." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin 07.12.2023 tarihli kararı ile "1-Davanın kabulü ile davacının davalı... sicil no.lu işyerinde 12.08.2000-05.03.2013 tarihleri arasında belirsiz süreli hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle toplam 4525 gün çalıştığının ve bu çalışmasından 12.08.2000- 02.06.20 03... .10.2003 - 05.03.2013 tarihlerini kapsayan 4407 gününün ...'ya bildirilmediğinin tespitine" karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 tarihli, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı Kararı)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 tarihli ve 13/5 sayılı YİBK)

2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4. İnceleme konusu eldeki dosyada, Mahkemece bozma ilamına uyulmuş ise de bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir. Bozma ilamı sonrasında Mahkemece yapılan yargılama neticesinde toplanan delillerden; tanık ... Uruf'un davalı işverene karşı açtığı davanın onanarak kesinleştiği, kesinleşen kararda tanık ...'nın işyerindeki çalışmasının 26.06.2001 tarihinde başladığının tespit edildiği, bordro tanığı durumuna gelen ...'nın beyanında da açıkça davacının kendisinden 1 ay sonra işe başladığını belirttiği hususu dikkate alındığında, davacının bu tarihten önce başladığına yönelik delil elde edilemediğinden Mahkemece, bu tarih başlangıç sayılmak suretiyle karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR