Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/16015 K.2025/6396

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde;müvekkilinin davalı Prolog Depolama Taşıma Loj.ve Tic. Ltd. Şti'nde tır şoförü olarak 2008 yılı Temmuz ayında çalışmaya başladığını, daha sonra işverenin talimatıyla diğer davalı ... Taş. ve Liman İşl. Tur. Dış Tic. A.Ş.'de çalışmaya devam ettiğini, 2008 yılı Aralık ayı sonunda işten çıkarıldığını, kesintisiz çalışmasına rağmen sigorta primlerinin yatırılmadığını, 06.11.2008-13.11.2008 tarihleri arasındaki sigortalılığının tespitini ve aylık net maaşının 1.200,00 TL olduğunun ve primlerinin de buna göre yatırılması gerektiğinin tespitini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili savunmasında; davacının sigortalı çalışmalarının işverence Kuruma bildirilenden ibaret olduğunu, Kurumun dava açmaya sebebiyet vermediğini, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 12.10.2011 tarihli kararı ile davanın kabulüne davacının 06.11.2008 - 13.11.2008 tarihleri arasında davalı işyerlerinde sigortalılığa esas olarak çalıştığının ve bu süre de dahil davacının davalılara ait işyerlerinde 02.07.2008 - 20.12.2008 tarihleri arasındaki tüm çalışmasının 1.200,00 TL ücret üzerinden olduğunun ve sigorta primlerinin buna göre yatırılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

İlk Derece Mahkemesinin 12.10.2011 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekil tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, eldeki dosyada, gıyabi hüküm temsilci sıfatıyla ...’na tebliğ edilmiş ise de anılan şahsın davalı ... Lojistik ... Taşımacılığı ve Liman İşletmeciliği Turizm Dış Ticaret A.Ş. temsilcisi/yetkilisi olup olmadığı araştırılmaksızın, kaldı ki davalı şirket adresinde değil anılan şahsın adresinde tebligat yapılması hususu hatalıdır.

Mahkemece, davalı ... Lojistik ...

Taşımacılığı ve Liman İşletmeciliği Turizm Dış Ticaret A.Ş.’nin adresi ve tüzel kişiliğinin devam edip etmediği ilgili Ticaret Sicili Müdürlüğünden sorulup açıklığa kavuşturulduktan sonra, gıyabi hüküm yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca öncelikle davalı şirketin ticaret sicili kaydındaki adresine tebliğ edilmeli; bu şekilde yapılan tebligatın iade gelmesi, tebligat yapılamaması, iade zarfında yeni bir adres tespit edilememesi durumunda Tebligat Kanunu'nun 35. maddesine 6099 sayılı Kanunun 9. maddesi ile eklenen “Daha önce tebligat yapılmamış olsa bile,

tüzel kişiler bakımından resmi kayıtlardaki adresleri esas alınır ve bu madde hükümleri uygulanır” hükmü de nazara alınarak, davalı şirketin Ticaret Sicil Memurluğu ve sair resmi kurumlardaki tescilli adresi sorularak belirlenecek adrese Tebligat Kanunu 35. maddesine göre usulünce tebligat yapılmalı; tescilli adres bulunamadığı takdirde ise anılan Kanun'un 28. ve devamı maddelerinde düzenlenen ilanen tebligat yoluna başvurulmalıdır.

Davalı şirketin ticaret sicilindeki kaydının terkin edilmiş olması halinde ise davalı şirketin ihya edilmesi için yasal prosedür işletilmek suretiyle, şirketin ihyasına dair karar alındıktan ve şirkete tasfiye memuru atandıktan sonra, gıyabi hükmün tasfiye memuruna tebliği sağlanmalıdır, gerekçesi ile karar bozulmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının 06.11.2008 - 13.11.2008 tarihleri arasında davalı işyerinde sigortalılığa esas olarak çalıştığının ve bu süre de dahil davacının davalıya ait işyerindeki 02.07.2008 - 20.12.2008 tarihleri arasındaki çalışmasının 1.200,00 TL ücret üzerinden olduğunun ve sigorta primlerinin buna göre yatırılmasının tespitine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili: a. Fiili çalışmanın ispat edilemediğini, b.Prime esas kazanç yönünden verilen kararın hatalı olduğunu, c.Kurum kayıtlarının aksinin kanıtlamadığını bu nedenle davanın reddi gerektiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet ve prime esas kazanç tespiti istemine ilişkindir.

1.Hizmet tespiti yönünden; davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İnceleme konusu davada davacı, davalı Prolog Dep. Taş. Loj. ve Tic. Ltd. Şti.'de çalışmaya başladığını, işverenin talimatı ile diğer davalı ... Lojistik ... Taş.ve Liman İşl. Turz.

Dış Tic.A.Ş'de çalışmaya devam ettiğini, bu çalışma dönemi içerisinde bildirilmeyen 06.11.2008-13.11.2008 döneminde aylık 1.200 TL ücretle çalıştığının tespitini talep etmiş, Mahkemece irsaliyeler ve metrometre dikkate alınarak emsal ücret araştırması ile birlikte davanın kabulüne karar verilmiş ise de davacının davalı Prolog Dep. Taş. Loj. ve Tic. Ltd. Şti.'nde 02.07.2008-12.10.2008 ile 14.11.2008-09.03.2009 tarihleri arasında bildirimlerinin bulunduğu, yine davalı davalı ...

Lojistik ... Taş.ve Liman İşl. Turz. Dış Tic. A.Ş.'de 04.10.2008-05.11.2008 tarihleri arasında bildirimlerinin bulunması karşısında dosyadaki mevcut delillerin karar vermeye elverişli olmadığı görünmektedir.

Mahkemece yapılması gereken iş; öncelikle dava dosyası içerisinde kesinleşip kesinleşmediği anlaşılamayan işçilik alacağı dosyasının görüldüğü Kadıköy 3. İş Mahkemesi 2009/195 E., 2011/265 K. sayılı dosyasındaki karar gerekçesinde, davacının ihtarnameyi Prolog Ltd.

Şti.'ye çektiği, 24.02.2010 tarihli dilekçesi ile de davacının asıl işvereninin Prolog Ltd.Şti. olduğunun beyan edildiği, bu değerlendirmeler ile davacının 02.07.2008-26.12.2008 arasında aylık 1200 TL ücret ile Prolog Ltd.Şti.'de çalıştığının belirlenmek suretiyle bir kısım işçilik alacaklarına hükmedildiği, diğer davalı ... Lojistik ... Taş. ve Liman İşl. Turz. Dış Tic.

A.Ş. hakkındaki davanın ise husumetten ret edildiği gözetilerek, gerekirse davacının açık beyanı da alınmak suretiyle, davalılar arasında organik bağ bulunup bulunmadığı araştırılarak işverenin kim olduğu belirlenmeli, işverenin belirlenmesinden sonra hizmet tespitine karar verilmesi durumunda, her bir işveren açısından çalışmanın geçtiği dönem yönünden infaza elverişli olacak şekilde bir karar verilmelidir.

2.Prime esas kazanç yönünden; 5510 sayılı Kanun'un 86. maddede (506 s. K m. 79), mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamlarının dikkate alınacağı belirtilmiştir. Bu nedenle sigortalının ücretinin ve davalı ... Kurumuna (Devredilen SSK) davalı işveren tarafından ödenen ve ödenmesi gereken primlerin miktarının belirlenebilmesi amacıyla prime esas kazancın tespitinde, gerçek ücretin esas alınması koşuldur.

Davanın niteliği gereği çalışma olgusunun her türlü delille ispatlanabilmesine karşılık ücretin ispatında bu denli serbestlik söz konusu değildir. Ücretin ispatında Hukuk Genel Kurulu’nun 2005/409-413, 2010/480-523, 2011/608-649 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 200. (1086 sayılı HUMK m. 288) maddesinde yazılı sınırları aşan, ücret alma iddialarının, yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret miktarı maddelerde belirtilen sınırları aşıyorsa, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliği haiz olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, işçinin imzasının bulunduğu aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, usulüne uygun tutulan ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle ispatı mümkündür.

Yazılı delille ispat sınırın altında kalan miktar için veya bu miktar üzerinde olsa bile varlığı iddia edilen çalışma süresine ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgelerin bulunması halinde tanık dinletilmesi mümkündür (1086 sayılı HUMK m. 292; HMK m. 202). Eğer ispat sınırının altında kalan ücretler, yine işçinin imzası bulunan belgelere dayanıyorsa yine aksinin yazılı delillerle ispatlanması gerekecektir (HMK m. 201).

5510 sayılı Kanun 82. maddede (506 s. K. m. 78) prime esas günlük kazançların alt ve üst sınırlarının ne olacağı gösterilmiştir. Günlük kazançları alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst sınır üzerinden hesaplanır.

Mahkemece emsal ücret araştırması, işçilik alacağı dosyasında belirlenen ücret ile davacının aylık 1.200 TL ücret ile çalıştığının tespitine karar verilmiş ise de verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece yapılacak iş; yukarıda öngörülen yönteme uygun inceleme ve araştırma yapılarak prime esas kazanç belirlenmeli, yine yargı kararı ile hak kazanılan ücret ve ikramiye alacaklarının, ödenmeleri koşuluyla, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdinin daha önceki bir tarihte sona ermiş olması halinde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi mümkün olmakla, bu kapsamında yapılacak değerlendirme ve hesaplama sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR