Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/3407 K.2024/3061

Taraflar arasındaki hizmet tespiti istemli davadan dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiştir.

Kararın davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılardan ...'a ait inşaatta betonarme ustası olarak çalışırken 09.09.2017 tarihinde 1. katta dengesini kaybetmesi sonucunda zemin kata oradan da merdivenler üzerinden bodrum kata yaklaşık 6 metre yükseklikten düşmesi sonucunda ağır şekilde yaralandığını, olay sonrasında davacının olay mahallinden ambulans ile Özel Aspendos Anadolu Hastahanesine kaldırıldığını, buradan da Akdeniz Üniv. Tıp Fakültesi Hastahanesine sevk edildiğini belirterek davalarının kabulü ile sigortasız olarak çalışırken 09.09.2017 tarihinde iş kazası geçiren davacının olay günü sigortalılığının tespiti ile iş kazası sayılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davalı müvekkilinin Orta Mah. Belek Caddesi No:54 Serik/Antalya adresinde yer alan taşınmazda inşaat yapmak üzere 13.07.2017 tarihinde iş yeri tescil yaparak 14.07.2017 tarihinde çalışmaya başladığını, davalı tarafından ilgili adreste yer alan inşaatın 06.07.2018 tarihinde bitirildiğini, aynı tarihli iş bitirme tutanağı tanzim edilerek ilgili kurumlara bildirim yapıldığını beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; dava dilekçesindeki aleyhe hususları kabul etmediklerini, davacının davaya konu dönemde yasal kayıtlara sahip olmadığını, çalışma olgusunun hiçbir kuşkuya yer açmayacak şekilde somut ve inandırıcı delillerle ispatlanması gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Kurumun kendisinin yaptığı araştırma neticesinde, davacının davalı yanında 09.09.2017 tarihinde sigortalı olarak çalıştığının tespiti ile 1 gün olmak üzere sigortalılığının siciline işlendiği, 09.09.2017 tarihinde işyerinden ayrılışının bildirildiği, düzeltmeyi bizzat Kurumun kendisi yaptığı dikkate alınarak davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; davacının müvekkili davalı çalışanı olmadığını, inşaatta çalışmakta olan yeğenlerini ziyaret amaçlı işyerine geldiğini, İlk Derece Mahkemesinin hatalı bir değerleme ile Kurumun işlemi nedeniyle davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına ilişkin hükmünün hatalı olduğunu, Mahkemece, 19.01.2022 tarihli, 2019/727 E. 2022/15 K. sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verilmesi nedeniyle fer'i müdahil Kurum tarafından kararın işleme alınarak,

davacının 09.09.2017 tarihinde sigortalı olarak davalı müvekkil işyerinde çalışmasının işleme alındığını, hizmet tespiti yargılaması devam ederken bu yargılama beklenmeksizin neden davacıya hizmet verildiği hususunda Mahkemece hiçbir araştırma yapılmaksızın, Kurum tarafından yapılan işlemler dosyaya kazandırılmaksızın karar tesisinin yerinde olmadığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı, delil durumu itibariyle Serik 1. İş Mahkemesi 2022/229 Esas 2023/32 Karar sayılı kararında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesi bakımından usul ve esas yönünden yasaya aykırı bir durum bulunmamasına göre davalı vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı ... vekili, istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 09.09.2017 tarihinde davalı ...'a ait işyerinde hizmet akdi ile çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2) Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3) Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

4) Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme 1- İnceleme konusu eldeki davada, davacı taraf sigortasız olarak çalışırken 09.09.2017 tarihinde iş kazası geçirdiğini belirterek olay günü sigortalılığının tespitini istemiş; Mahkemece, yargılama aşamasında Kurumun kendisinin yaptığı araştırma neticesinde, davacının davalı yanında 09.09.2017 tarihinde sigortalı olarak çalıştığının tespiti ile çalışma kaydının düzeltildiği ve düzeltmeyi bizzat Kurumun kendisi yaptığı, bu sebeple de dava konusuz kaldığı belirtilerek karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

2- Dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra meydana gelen bir olay nedeniyle dava konusunun ortadan kalkması; eş söyleyişle tarafların, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki yararının kalmaması halinde, bu olayın hükümde göz önüne alınması ve Mahkemenin, davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Dava tüm tarafları bakımından konusuz kalmadıkça inceleme yapılması ve uyuşmazlığın sonuçlandırılması gerekir.

3- Somut olaya dönüldüğünde ise.

Mahkemece, davacı tarafın istinafa cevap dilekçesinde müfettiş tahkikatı neticesinde Kurumun davacının sigortalılığının tesciline karar verildiğini belirtmesi karşısında fer'i müdahil Kurum ile yapılan yazışmada Kurumca davacıya ait yeni Hizmet Döküm Cetveli ile işyeri tescil dosyasının gönderildiği ve davacı adına 09.09.2017 tarihinde davalı ... adına kayıtlı 1333176 sicil numaralı işyerinden 1 günlük bildirimin kabul edildiğinin bildirilmesi nedeniyle yazılı şekilde davanın konusuz kaldığı gerekçesi ile karar verilmiş ise de, aslen Kurumca alınan kararın tek taraflı ve sadece fer'i müdahil Kurumu bağlayıcı olduğu,

hak alanını ilgilendiren davalı işverenin iş kazası tarihi itibariyle 1 günlük çalışmanın varlığını kabul etmemesi, giderek fer'i müdahil Kurumun kabulünün de bunu etkilemeyeceği gözetildiğinde davanın konusuz kaldığından bahsedilemeyecek olup, işbu davada bilgi ve görgülerine başvurulan tanıkların beyanları ile dosya kapsamında toplanan diğer deliller hep birlikte değerlendirilmeli, çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmalı, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek,

uyuşmazlığın tüm taraflar yönünden kesin surette çözülmesi suretiyle oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,