Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/6482 K.2024/12860

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar; davalı işverenler vekili ile davalı Kurum tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalıların murisi ...'e ait Alibeyköy'deki sakatat işi yapan işyerindeki sürekli ve kesintisiz olarak 06.01.1986 - 17.05.2012 tarihleri arasında çalıştığını, ...'in 10 yıl önce vefat ettiğini, mirasçıları çocuklarının işyerini ... Et Gıda Sanayi ve Tic. Ltd .Şti. olarak değiştirdiklerini, çalışmalarının davalı kuruma hiç bildirilmediğini beyanla davacının 06.01.1986 - 17.05.2012 tarihleri arasındaki hizmetinin tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurumda 0281217 sicil sayılı dosyada işlem gören ... unvanlı işyerinin 01.04.1979 tarihinde Kanun kapsamına alındığını, 01.07.2002 unvan değişikliği yapılarak ... sicil sayılı dosyada işlem gören 14.07.2006 tarihinde Kanun kapsamına alınan ... Et Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ve işverenin ... olduğunu, resmi kayıtlar incelenerek davacının hizmet akdiyle davalı işverene bağlı olarak fiilen ücret karşılığı çalıştığının somut delillerle ispatlanması gerektiğini, sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm verilemeyeceğini beyanla davanın reddini istemiştir.

2.Davalılar vekili cevap dilekçesinde; davacının iddiasının mesnetsiz olduğunu, işyerinde 30 değil 15 kişi çalıştığını, şirketin 2001 yılında kurulduğunu, 2007 yılında gıda üretim sistemine geçtiğini, bu nedenle paça temizleme ruhsatı aldığını, 2007 yılına kadar sakatatların kendilerine temizlenmiş olarak geldiğini, ...'teki ... adlı dükkanın ciğerci sakatat dükkanı olduğunu, söz konusu ciğercide bizzat kendilerinin çalıştığını, şirketin tasfiye sürecine girdiğini, et sektöründe tanınmış köklü bir şirket olduklarını beyanla haksız açılan davanın reddini savunmuş, kabul görmediği takdirde 2007-2011 yıllarındaki kurban bayramı ile sınırlı olmak üzere hizmet tespitine karar verilmesini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 04.11.2015 tarihli kararı ile davacının davalılar nezdinde davalı işyerinde sigorta kapsamına girecek şekilde;

25.01.1995-30.03.1995 arası, 48 gün günlük kazanç 139.125,00 TL

01.04.1995-30.08.1995 arası, 85 gün günlük kazanç 139.125,00 TL

01.09.1995-14.11.1995 arası, 42 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

15.11.1995-30.06.1996 arası, 128 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.07.1996-30.07.1996 arası, 17 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.08.1996-30.12.1996 arası, 85 gün günlük kazanç 567.000,00 TL

01.01.1997-30.02.1997 arası, 34 gün günlük kazanç 723.775,00 TL

01.03.1997-30.06.1997 arası, 68 gün günlük kazanç 854.165,00 TL

01.07.1997-30.07.1997 arası, 17 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL

01.08.1997-30.12.1997 arası, 85 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL

01.01.1998-30.06.1998 arası, 102 gün günlük kazanç 1.668.400,00 TL

01.07.1998-30.07.1998 arası, 17 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL

01.08.1998-30.09/1998 arası, 34 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL

01.10.1998-30.12.1998 arası, 51 gün günlük kazanç 2.336.625,00 TL

01.01.1999-30.06.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.112.200,00 TL

01.07.1999-30.12.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.790.000,00 TL

01.01.2000-30.03.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 4.000.000,00 TL

01.04.2000-30.06.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.0000,00 TL

01.07.2000-30.07.2000 arası, 17 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.08.2000-30.12.2000 arası, 85 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.01.2001-30.03.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.04.2001-30.06.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.07.2001-30.07.2001 arası, 17 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.08.2001-30.12.2001 arası, 85 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.01.2002-30.03.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 7.400.025,00 TL

01.04.2002-30.06.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 9.262.400,00 TL

01.07.2002-30.12.2002 arası, 102 gün günlük kazanç 10.919.443,00 TL

01.01.2003-30.03.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 10.200.000,00 TL

01.04.2003-30.06.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 13.103.332,00 TL

01.07.2003-30.12.2003 arası, 102 gün günlük kazanç 15.267.194,00 TL

01.01.2004-30.06.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 18.321.000,00 TL

01.07.2004-30.12.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 14.805.000,00 TL

01.01.2005-30.12.2005 arası, 204 gün günlük kazanç 16,29 TL

01.01.2006-30.12.2006 arası, 204 gün günlük kazanç 17,70 TL

01.01.2007-30.06.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 18,75 TL

01.07.2007-30.12.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 19,50 TL

01.01.2008-30.06.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 20.28 TL

01.07.2008-30.12.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 21,29 TL

01.01.2009-30.06.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 22,20 TL

01.07.2009-30.12.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 23,10 TL

01.01.2010-30.06.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 24,30 TL

01.07.2010-30.12.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 25,35 TL

01.01.2011-30.06.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 26,55 TL

01.072011-30.12.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 27,90 TL

01.01.2012-17.05.2012 arası, 77 gün günlük kazanç 29,75 TL gün ve günlük kazanç üzerinden çalışmalarının tespitine, bu çalışmalarının diğer sigortalı çalışmalarına eklenmesine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesince (kapatılan); "...Somut olayda, davacı adına davalı işyerinden sigortalı çalışma bildirilmediği, davalılara ait tescilli bir çok işyerinin olduğu, davalılara ait değişik işyerleri bordro tanıklarının dinlenildiği ancak davacının Alibeyköy'de bulunan işyerinde çalıştığını iddia etmesine göre Alibeyköy'deki işyerinin hangi davalı veya davalılar adına tescilli olduğunun araştırılmadığı, dinlenen tanık beyanlarının çelişkili olduğu, davacının tespit edilen çalışmalarının hangi işyerinde ve hangi davalı veya davalılar nezdinde geçtiğinin hükümde açıklanmadığı ve bu haliyle hükmün infazının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş, davacı Alibeyköy'deki işyerinde çalıştığını iddia ettiğine göre bu işyerinin ilk olarak kimin adına tescil ediliğini ve sonrasında unvan değişikliği bulunup bulunmadığını davalı Kurumdan sormak, işyerinin ihtilaf konusu dönemi kapsayan dönem bordrolarını celbetmek ve öncelikle dava konusu dönemi kapsar biçimde bordro tanıklarını dinlemek, gerek görüldüğü takdirde Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak,

dinlenen bordro ve komşu işyeri tanıklarının çalışma süresini tereddütsüz belirlemek amacıyla gerek görüldüğü takdirde hizmet döküm cetvellerini getirtmek, tanık beyanları arasındaki çelişkiyi gidermek, gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde kanıtladıktan sonra sonucuna göre davacının çalışmalarının hangi işyeri ve işveren nezdinde geçtiği de hükümde gösterilerek infazda tereddüt yaratmayacak şekilde hüküm kurmaktan ibarettir..." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile

Davacının 25.01.1995 - 17.05.2012 tarihleri arasında ... unvanlı, 2 1013 06 06 1012013 034 07 74 sicil numaralı Bayramoğlu Sokak No: 1 Eyüp adresinde depo olarak faaliyet gösteren işyerinde;

25.01.1995-30.03.1995 arası, 48 gün günlük kazanç 139.125,00 TL kazançla,

01.04.1995-30.08.1995 arası, 85 gün günlük kazanç 139.125,00 TL kazançla,

01.09.1995-14.11.1995 arası, 42 gün günlük kazanç 282.000,00 TL kazançla,

15/11.1995-30.06.1996 arası, 128 gün günlük kazanç 282.000,00 TL kazançla,

01.07.1996-30.07.1996 arası, 17 gün günlük kazanç 282.000,00 TL kazançla,

01.08.1996-30.12.1996 arası, 85 gün günlük kazanç 567.000,00 TL kazançla,

01.01.1997-30.02.1997 arası, 34 gün günlük kazanç 723.775,00 TL kazançla,

01.03.1997-30.06.1997 arası, 68 gün günlük kazanç 854.165,00 TL kazançla,

01.07.1997-30.07.1997 arası, 17 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL kazançla,

01.08.1997-30.12.1997 arası, 85 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL kazançla,

01.01.1998-30.06.1998 arası, 102 gün günlük kazanç 1.668.400,00 TL kazançla,

01.07.1998-30.07.1998 arası, 17 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL kazançla,

01.08.1998-30.09.1998 arası, 34 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL kazançla,

01.10.1998-30.12.1998 arası, 51 gün günlük kazanç 2.336.625,00 TL kazançla,

01.01.1999-30.06.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.112.200,00 TL kazançla,

01.07.1999-30.12.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.790.000,00 TL kazançla,

01.01.2000-30.03.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 4.000.000,00 TL kazançla,

01.04.2000-30.06.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.0000,00 TL kazançla,

01.07.2000-30.07.2000 arası, 17 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL kazançla,

01.08.2000-30.12.2000 arası, 85 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL kazançla,

01.01.2001-30.03.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL kazançla,

01.04.2001-30.06.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL kazançla,

01.07.2001-30.07.2001 arası, 17 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL kazançla,

01.08.2001-30.12.2001 arası, 85 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL kazançla,

01.01.2002-30.03.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 7.400.025,00 TL kazançla,

01.04.2002-30.06.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 9.262.400,00 TL kazançla,

01.07.2002-30.12.2002 arası, 102 gün günlük kazanç 10.919.443,00 TL kazançla,

01.01.2003-30.03.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 10.200.000,00 TL kazançla,

01.04.2003-30.06.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 13.103.332,00 TL kazançla,

01.07.2003-30.12.2003 arası, 102 gün günlük kazanç 15.267.194,00 TL kazançla,

01.01.2004-30.06.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 18.321.000,00 TL kazançla,

01.07.2004-30.12.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 14.805.000,00 TL kazançla,

01.01.2005-30.12.2005 arası, 204 gün günlük kazanç 16,29 TL kazançla,

01.01.2006-30.12.2006 arası, 204 gün günlük kazanç 17,70 TL kazançla,

01.01.2007-30.06.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 18,75 TL kazançla,

01.07.2007-30.12.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 19,50 TL kazançla,

01.01.2008-30.06.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 20.28 TL kazançla,

01.07.2008-30.12.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 21,29 TL kazançla,

01.01.2009-30.06.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 22,20 TL kazançla,

01.07.2009-30.12.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 23,10 TL kazançla,

01.01.2010-30.06.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 24,30 TL kazançla,

01.07.2010-30.12.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 25,35 TL kazançla,

01.01.2011-30.06.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 26,55 TL kazançla,

01.07.2011-30.12.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 27,90 TL kazançla,

01.01.2012-17.05.2012 arası, 77 gün günlük kazanç 29,75 TL kazançla çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1-Davalı işveren vekili; davacı ile aynı davayı açan ...'ın isticvab beyanında açıkça işe başlama tarihini ... vefat etmeden 1 yıl önce olarak ikrar ettiğini, diğer taraftan samimi beyanında devamla, haftada 3 gün yarım gün çalıştığını açıkça beyan ettiğini, bu halde davacının ayda 17 gün olacak şekilde hesaplanmış çalışma süresinin hatalı olduğunu, isticvab yolunda bir kimsenin aynı konuya ilişkin ikinci kez ve tamamen çelişik şekilde beyanda bulunmasının hukuka aykırı olduğunu, davacının ikinci beyanı ile mahkemeyi yanıltmaya çalıştığını, fabrikada 2007 yılından önce paça temizleme işi yapılmadığını ve ruhsat alma tarihinin dosyaya belgeleriyle tevsik edildiğini, dolayısıyla davacının 2004 yılında işe başladığına dair beyanının da yanıltıcı olduğunu beyan etmektedir.

2-Davalı Kurum vekili; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, davacının çalışmalarının Kurum kayıtlarında gözüktüğü kadar olduğunu, aksinin yazılı delille ispat edilemediğini, tanık beyanlarında dava konusu süre için net tarih aralıklarını içeren ifadelere rastlanmadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının 06.01.1986 - 17.05.2012 tarihleri arasında davalı şirket işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün olmadığı gibi usulüne uygun hüküm de oluşturulmamıştır.

Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan araştırma sonucu toplanan delillere göre davacının 01.01.1995 tarihinde Kanun kapsamında alınan davalılardan ...'e ait işyerinde çalıştığı kabul edilmişse de davalı ...'e ait 1212013 sicil numaralı işyeri dosyası ile bu işyerinden düzenlenen dönem bordrolarının getirtilip yeterince bordro tanığı dinlenmediği, anılan işyeri teftiş geçirmiş ise teftiş raporlarının celp edilmediğinin anlaşılması karşısında somutlaştırma yükümlülüğü gereğince öncelikle davacının beyanı alınmak suretiyle hangi tarihte hangi adreste ne kadar süre ile çalıştığı, işverenlerinin kim olduğu,

hep aynı adreste çalışıp çalışmadığı, adres değişikliği olmuş ise daha sonra hangi adreste çalıştığı, bu işyerlerinde kimlerle çalıştığı hususları sorulmalı, davacının talep konusu dönem içerisinde hangi işyerinde çalıştığı netleştirilmeli, buna göre davacının bildirdiği tanıklar dinlenmeli, ayrıca davalı ...'e ait 1212013 sicil numaralı işyerinden verilen dönem bordroları getirilmeli, uyuşmazlık konusu dönemde bu işyerinde çalışması bulunan bordro tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, davacının bildireceği tanıklar ile seçilecek bordro tanıklarının beyanları karşılaştırılmalı, varsa çelişkiler giderilmeli,

bu kapsamda davacının çalışma iddiasına yönelik gerçek işverenin netleştirilmesi suretiyle toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalıştığı gün kadar hizmetleri hüküm altına alınmalıdır.

Öte yandan; davanın işveren ...'in mirasçıları ile yine ...'in oğulları ve mirasçısı olan ..., ... ve ... tarafından kurulan ... aleyhine açılmış olmasına rağmen Mahkemece ... dışındaki davalılar hakkında herhangi bir karar verilmemiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,