Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/7369 K.2024/8713

Taraflar arasında Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı tüm taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının SGK'ya eksik bildirilen 2000 yılı ile 2013 yıllarındaki hizmetlerinin tespiti ile birlikte alacak talebinde bulunmuştur.

II. CEVAP

1.Davalı ... Eksport şirketi cevap dilekçesinde özetle; tespit ve alacak davasının ayrı görülmesi gerektiğini, davacı ile müvekkili şirket arasında herhangi bir iş ilişkisinin söz konusu olmadığını davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı ... Orman Ürünleri ve ... vekili beyanında özetle; yetkili Mahkeme Ankara İş Mahkemesi olduğundan bahisle yetkisizlik kararı verilmesini, alacakların zamanaşımına uğradığını, SGK ya düzenli olarak çalışılan dönmelerle ilgili primlerin yatırıldığını, davanın reddini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 10.02.2016 tarih ve 2014/270 esas 2016/97 karar sayılı kararıyla; davacının hizmet tespit davasının reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Birinci Bozma Kararı

1.Mahkeme kararına karşı davacı vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Yargıtay 21. Hukuk(kapatılan) 11.12.2017 tarih ve 2016/8206 Esas 2017/10396 Karar sayılı ilamı ile Mahkemece yapılacak işin; uyuşmazlık konusu dönemi kapsayacak şekilde Kurumdan dönem bordrolarını getirtmek, bordro tanıklarını resen tespit edip dinlemek, bordolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmediği takdirde, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları;

yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, tanıkların davacının çalışmasına ilişkin beyanları olduğu takdirde bunları somutlaştırmak, talep edilen döneme dair işyeri tescil bilgileri ve işyerlerinin sicil dosyalarını, ücret bordrosu ve puantaj cetveli gibi kayıtları dosya arasına almak; davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğu hususlarına değinilmiştir.

B. İkinci Bozma Kararı

1.Bozmaya uyan Mahkemece verilen 26.02.2020 tarih ve 2018/357 Esas 2020/149 sayılı kararıyla;

1-Davacının davasının kısmen kabul kısmen reddine,

2-Davacının davalılar ... Orman Ürünleri.... Ltd. Şti, ... ve ... Export A.Ş. bünyesinde 01.06.2000 ve 31.12.2013 tarihleri arasında işçi sıfatıyla, asgari ücretle kesintisiz olarak çalıştığının tespitine,

3-Davacının 01.06.2000 tarihinden itibaren 2000 yılında 210 gün, 2001 yılında 365 gün, 2002 yılında 365 gün, 2003 yılında 365 gün, 2004 yılında 307 gün, 2005 yılında 316 gün, 2006 yılında 201 gün, 2007 yılında 37 gün, 2008 yılında 95 gün, 2009 yılında 195 gün, 2010 yılında 105 gün, 2011 yılında 82 gün, 2012 yılında 13 gün ve 2013 yılında 4 gün olmak üzere toplamda 2660 gün Sosyal Güvenlik Kurumuna sigorta bildiriminde bulunulmadığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine, dair verilen karara karşı taraf vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. Dairenin 08.03.2021 tarih ve 2020/10666 Esas 2021/2843 Karar sayılı ilamı ile davacının hizmet döküm cetveline göre, uyuşmazlık konusu dönemde 04.10.2004-30.11.2004 tarihleri arasında, Kurum nezdinde 24125 sicil sayılı dosyada işlem gören dava dışı Kangal Sosyal Yardımlaşma Derneği bünyesinde sigortalı çalışmalarının olduğu gözetilerek dava konusu talebe göre, 04.10.2004 tarihi öncesine ilişkin dönemin hak düşürücü süreye uğrayıp uğramadığı hususunun mahkemece irdelenmesi gerektiği, Mahkeme kabulünde olan sürelerin, hangi davalı işveren nezdinde gerçekleştiğinin ayrıştırılmaksızın yazılı şekilde karar tesisi yerinde bulunmadığı,

diğer yandan; davalılardan ... Eksport A.Ş. ile diğer davalılar ... ve ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. arasında asıl -alt işverenlik ilişkisinin olup olmadığının yöntemince araştırılıp belirlenmeden, yazılı şekilde hüküm kurulmasının isabetsiz bulunduğu hususlarına işaret edilmiştir.

C. Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabul kısmen reddi ile davacının davalılar ... Orman Ürünleri Ltd. Şti, ... ve ... Export A.Ş. bünyesinde 23.08.2005 ila 19.01.2013 tarihleri arasında çalıştığının tespitine, davacının 2005 yılında 69 gün,2006 yılı 196 gün,2007 yılı 32 gün, 2008 yılı 90 gün,2009 yılı 190 gün,2010 yılı 100 gün, 2011 77 gün, 2012 yılı 8 gün, 2013 yılı 0 gün olmak üzere toplam 732 gün sigortasız olarak çalıştırıldığından, sigortasız olarak çalıştırıldığı 732 günlük süresinin 5510 sayılı kanunun 86. maddesinin 9. fıkrası gereğince sigortalılık süresi olarak tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde tüm taraf vekileri tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Mahkemece hatalı rapora istinaden verilen kararın yanlış olduğunu, bozma sonrası dinlenen tanık beyanları ile davada haklılıklarının ortaya konulduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde özetle; diğer davalı ...-... Orman Ürn. Ltd. Şti.ile müvekkil şirket arasında alt-üst işveren ilişkisi olmadığını, davacı ile müvekkil şirket arasında herhangi bir iş akdinin mevcut olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

3.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; eksik inceleme sonucu karar verildiğini, tanık beyanları arasındaki çelişkilerin giderilmediğini, hak düşürücü süreden davanın reddi gerektiğini, bozma ilamında belirtilen eksikliklerin tam olarak yerine getirilmediğini, Kurumun harçtan muaf olduğunu, aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesinin de hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

4.Davalılar ... Orman Ürünleri Ltd. Şti. ve ... temyiz dilekçesinde; sigortasız çalıştırmanın söz konusu olmadığını, 2005 yılı ve sonrasında yaptıkları sezonluk ve kısa süreli işler için işçi çalıştırdıklarını, bilirkişi raporunu kabul etmediklerini, yargılama sırasında itirazlarının değerlendirilmediğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Mahkemece bozma ilamına uyulmuş ise de bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.

Dosya kapsamında dinlenen tanıklar genel olarak davalı ...'in, diğer davalı ...Ş.'nin alt işvereni olduğunu beyan etmişlerse de, diğer davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malzö Tur. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. ile ilgili olarak bilgi sahibi olmadıklarını belirtmişlerdir. Bir önceki bozma ilamı içeriğinde de belirtildiği üzere. Mahkemece öncelikle davalılardan ... Eksport A.Ş. ile diğer davalılar ... ve ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd.

Şti. arasında asıl -alt işverenlik ilişkisinin olup olmadığı yöntemince araştırılıp belirlenmeli, zorunlu dava arkadaşlığının mevcut olması halinde, yargılamanın birlikte görüleceği, davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. ile diğer davalılar arasında asıl-alt işverenlik ilişkisinin olmadığının anlaşılması durumunda yargılamanın ayrı görülmesi gerektiği gözetilmelidir.

Esasa ilişkin olarak da; Mahkemenin davacının uyuşmazlık konusu dönemde 04.10.2004-30.11.2004 tarihleri arasında, Kurum nezdinde 24125 sicil sayılı dosyada işlem gören dava dışı Kangal Sosyal Yardımlaşma Derneği bünyesinde sigortalı çalışmalarının olduğu gözetilerek dava konusu talebe göre, 04.10.2004 tarihi öncesine ilişkin dönemin hak düşürücü süreye uğradığına yönelik kabulü yerindeyse de, davacının dava dışı Kangal Sosyal Yardımlaşma Derneğinde 30.11.2004 tarihinde sonlanan çalışmaları ile davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.'de işe başladığı 23.08.2005 tarihleri arasındaki dönem yönünden davanın açılış tarihi olan 12.08.2014 tarihi itibariyle, hak düşürücü sürenin geçmediği yönündeki kabulü hatalıdır.

Yine Mahkemece davacının hizmet tespitine konu talebine ilişkin olarak, dosya kapsamında dinlenen tanıkların hizmet cetvellerinin incelenmesinde, davalı ...Ş. ve ... unvanlı iş yerlerinden sigortalı çalışmaları bildirilenlerin tanıklığına başvurulduğu, ancak davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. nezdinde sigortalı çalışması olan bordro tanıklarının dinlenmediği anlaşılmakla, bu kapsamda davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. nezdinde çalıştığı tespit edilen, kanaat edinmeye yeter sayıda bordro tanığı dinlenilmelidir.

Mahkemece; davalı taraflar arasında davanın birlikte görülmesini gerektirecek bir hususun tespit edilememesi halinde, davalı ... Orman Ürünleri İnş. Malz. Turz. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. yönünden dava tefrik edilmeli, hak düşürücü süreye uğramayan dönem yönünden yeteri kadar bordro tanığı dinlenilerek, davacının hizmet başlangıcı ve sonu tereddütsüz bir şekilde ortaya konulmalıdır. Öte yandan davalılar ... Export A.Ş. ile ... arasında asıl-alt işveren ilişkisinin varlığının tespiti halinde, hükümde alt işveren yönünden hüküm kurulmalı, asıl işveren yönünden ise primlerin ödenmesinden müştereken sorumlu olduğu belirtilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan, Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,