Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8215 K.2025/2881

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi.... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müteveffanın davalı işverenlere ait AŞTİ... no.lu yazıhanede Nisan 1994/07.08.2016 tarihleri arasında aralıksız gece katibi olarak çalıştığını, 18.06.2016 tarihinde bir yolcuya bagaj verirken fenalaşarak hastaneye kaldırıldığını ve 07.08.2016 tarihinde vefat ettiğini, AŞTİ... no.lu yazıhanenin davalılara ait olduğunu bu yazıhanede ...., .... ... ve ... .... firmalarının biletlerinin satıldığı, bu firmaların davalıların acentesi gibi çalıştığını ancak müteveffanın ücretini davalılardan aldığını, 1 yıl kadar sigortasının .... firması üzerinden bildirildiği beyan edilmiştir.

II. CEVAP

Davalı taraf vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafın dava dilekçesindeki iddialarını kabul etmelerinin mümkün olmadığını, ... ..., 1994 yılında AŞTİ'de hiçbir firmaya bağlı Olmadan Çalışmaya Başladığını, 2000-2001 Yıllarında Faaliyete Geçen ... isimli firmada sigortalı işçi olarak çalışmaya başladığını, bu firmanın 2005- 2006 yıllarında... numaralı AŞTİ gişesine kiracı olarak geldiğini, 3-4 yıl boyunca davalıların kiracısı olduğunu, müteveffanın....isimli firmada düzensiz bit şekilde çalıştığını, firma çalışanlatı ve yetkilileri ona yatdım amacıyla pata verip geçimini sağlamasına katkıda bulunduklarını,

müteveffanın 1994 yılından itibaren davalıların yanında çalışmasının mümkün olmadığını zira... numaralı AŞTİ bilet gişesini 01.04.1995 tarihinde kiraladıklarını, EK -1, Kira Sözleşmesi) bu tarih itibariyle faaliyete geçen gişede kiracı işletmeci firma olarak 3 firmanın yer aldığını, bu firmalardan .... Turizm -....Turizm sahibi davalı ..., Lüks .... ... firmasının sahibi davalı ... ve ....

Seyahat sahibi ... ... olduğunu, davalıların ayrı vergi mükellefleri olup çeşitli taşımacı firmalarla acentelik sözleşmesi yaparak komisyonculuk yaptıklarını, bahsi geçen gişede noter atacılığıyla gerçekleştirdikleri Acentelik Sözleşmeleri aracılığıyla yalnızca bilet satış işleminden sorumlu olarak faaliyet gösterdiklerini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacıların davasının kısmen kabulü ile davacılar murisi...'in davalıların işlettiği, AŞTİ... no.lu bilet gişesinde 01.01.2005 ile 06.08.2016 tarihleri arası kesintisiz olarak çalıştığının tespiti ile fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Fer'i müdahil SGK vekili;

a.Görev, husumet, hak düşürücü süre itirazları ile birlikte, tanıkların çelişkili beyanlarına göre karar verildiğini ileri sürmüş ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı işverenler vekilleri;

a..... Seyahat isimli firmanın 2000-2001 yıllarında faaliyete geçtiğini, davacının bu firma nezdinde çalıştığını, 2005-2006 yıllarında... no.lu gişeyi kiraladığını, davacıların murisinin de bu şekilde çalışmaya devam ettiğini, .... no.lu gişenin 01.04.1995 tarihinde müvekkilleri tarafından kiralandığını, kiralayanlardan birisinin de .... ... sahibi ... ... olduğunu, müvekkilerinin çeşitli seyahat firmaları ile acentelik sözleşmesi yaparak komisyonculuk yaptıklarını, her birinin ayrı vergi mükellefiyeti olduğunu, gişeyi taşımacı firmalara kiralayıp bilet satış işleminden sorumlu olduklarını,

b. Taşımacı şirketin yanında çalışan elemanlara dair bir sorumluluklarının olamayacağını, taşımacı firmaların kendi personeli ile gelip gişe bünyesinde faaliyet gösterdiğini, 2010 ile 2015 arasında davacıların murisinin farklı işverenler nezdinde çalışma bildirimi olmasının bunun kanıtı olduğunu, müvekkillerinin işveren sıfatı bulunmadığını, kiralayan konumunda olduklarını ileri sürmüş ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 1. Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İnceleme konusu davada, davalı işverenlere ait iş yerinden bildirimi bulunmayan davacının, 01.04.1994-07.08.2016 tarihleri arasındaki hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiş, talep ettiği bu dönem içerisinde dava dışı .... iş yeri sicil no.lu .... .... Tur. Tic. Ltd. Şti.

Yanından 19.05.2010-20.09.2010, 28.09.2010-30.11.2010 tarihleri arasında, dava dışı ....iş yeri sicil no.lu işveren ....altın yanından 01.06.2014-01.09.2014, 01.11.2014-25.11.2014 arasındoa bildirimlerinin bulunduğu, dava dışı ... iş yeri sicil no.lu işveren ......Gıda San. Tic. Ltd. Şti.

İş yerinden 02.09.31.10.2014 tarihleri arasında, dava dışı .... iş yeri sicil no.lu işveren ... yanından ise 10.02.2015-09.05.2015 tarihleri arasında bildirimlerinin bulunduğu, Mahkemece 01.01.2005 öncesi talebin reddine, 01.01.2005-06.08.2016 yönünden ise bildirim yapılan süreler dışlanmadan kabulüne dair karar verilmiş ise de Mahkemece verilen kararda yapılan araştırmanın yeterli olmadığı, dolayısıyla dosyadaki mevcut delillerin karar vermeye elverişli olmadığı görünmektedir.

Mahkemece yapılması gereken iş; davacının çalışmasının gerçekliği, işin ve iş yerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla,

a. Davacı tarafa, dava dışı iş yerlerindeki dönemler yönünden çalışmalarının gerçek olup olmadığı sorulmalı, buradaki çalışmaların iptali isteniyor ise, HMK 124 maddesi gereği davacının bildirimlerinin yapıldığı dava dışı işverenler....... Tur. Tic. Ltd. Şti., .... Tur. .... San. Tic. Ltd. Şti. ve ...'nun davaya katılımın sağlanması için davacıya mehil verilmeli, bildirimlerin iptali istenmiyor ise iddianın aksine farklı iş yeri bildirimin sebebi üzerinde de durularak talep yönünden hak düşürücü süre irdelemesi de yapılarak ulaşılacak sonucuna göre bir karar verilmelidir.

b.Dava konusu dönem yönünden işverenler tam olarak belirlenmesi amacıyla, öncelikle ....Büyükşehir belediyesine AŞTİ yazıhane kiralama işinin hangi birim tarafından yapıldığı sorularak ... ve... no.lu yazıhanelerin talep dönemindeki kira sözleşmeleri getirtilmeli, Özellikle dosyada mevcut kira sözleşmesine göre... no.lu yazıhanenin kira sözleşmesi ile bu iş yerini kiralayanların ..., ... ve .... olduğunun anlaşılmasına göre .... ...'ın da HMK 124 kapsamında davaya dahil edilmesi sağlanmalıdır.

c. Tanık ...'nın 2011 yılına kadar .... no.lu yazıhanede çalıştığını muris...’ın çalışmadığı öncesinde nerede çalıştığını bilmediğini ifade ettiği, tanık ...'nın 1994-2005 arası.... no.lu yazıhanede kendisinin çalıştığını beyan ettiği gözetildiğinde, bu tanıkların ve dinlenen diğer tanıkların beyanlarına göre davacının ... no.lu gişede de çalıştığının beyan edildiğinin anlaşılmasına göre, ... no.lu yazıhaneyi kiralayan .... ve .... gıda ltd.

Şti.'de HMK 124 kapsamında davaya dahil edilmeli, yine .... ve ... no.lu yazıhaneler yönünden getirtilecek kira sözleşmelerine göre Kiralayanların şirket olması durumunda ticaret sicil kayıtları ortaklık durumlarını da gösterecek şekilde getirtilerek hizmet tespitinin talep edilen dönem içerisinde farklı kişeler/şirketler bulunması durumunda çalışma durumunun tespiti için bunlarda davaya dahil edilmelidir.

d. Mahkemece kurulacak hükümde, davalılar yönünden iş yerlerinin kapsam durumlarına göre her birinin ayrı ayrı iş yerleri olduğu anlaşıldığından, davacının hangi dönemde hangi işveren yanında çalıştığı açıklıkla belirlenmeli iş yerlerinin kapsamı, kapasitesi ile işin ve iş yerinin niteliği nazara alınmalı, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, .....'nın 14.11.2019 tarih 2016/10-374 Esas, 2019/1184 Karar sayılı ilamında da belirtildiği şekilde yapılacak araştırma ile varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR