Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8382 K.2024/10965

Taraflar arasındaki iş kazası olmadığının tespiti istemli davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

ölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne ve duruşmanın düzenlendiği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı şirket emrinde 01.09.2017 tarihinde ustabaşı olarak çalışmaya başladığını, hala da çalıştığını ancak davalı şirket yetkili temsilcilerinin müvekkilinin fiilen iş görmeye başlamış olduğu 01.09.2017 tarihinde SGK'ya sigorta işe giriş bildirgesi vermemiş olduğunu, fiilen hizmete başlamasından yaklaşık on ay sonra 2018 yılı Haziran ayında Kuruma işe giriş bildirgesini ibraz ettiğini, davalı şirket yetkililerinin 05.04.2018 tarihinde mutlak kusurlu hareketleri ile müvekkilinin iş kazası geçirdiğini, davalı şirket yetkilileri temsilcilerinin kanuna aykırı fiil ve davranışları ile müvekkilinin mağdur olduğunu bu sebeplerle davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ...Ş. vekilinin cevap dilekçesinde özetle; meydana gelen kaza sonrası hastahanede tutulan kayıtlarda (Yozgat Şehir Hastahanesi Kayıtları) davacı taraf açıkça maden sahasında çalışmadığını, satın almak maksadıyla incelediği makinenin (kum yıkama eleği) üzerine çıktığı sırada buzlanma sebebiyle ayağının kaydığını, kaza esnasında her hangi bir çalışma yapılmadığını ve kendi kusuru ve dikkatsizliği ile olayın meydana geldiğini ancak her nasıl olduysa davacı taraf iş bu beyanlarına rağmen iddia olunan kazadan 1 yıl sonra huzurdaki davayı açtığını davacı taraf iyiniyetli olmayıp müvekkil şirketi SGK'sız işçi çalıştıran,

iş kazasını bildirmeyen şirket gibi göstermek suretiyle sosyal güvenlik hukukundan kaynaklanan malullere tanınan mali imkanlardan istifade etmek için gerçek dışı beyan ve iddialara başvurduğunu bu nedenlerle davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekilinin cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın açmış olduğu davayı kabul etmediklerini, öncelikli olarak davacı tarafın iki talepli olarak dava açtığını, taleplerden biri iş kazasının tespiti diğeri ise sigortalılığın tespiti olduğunu, müvekkil Kurumun 6552 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığın tespiti davasında davalı şirket yanında fer'i müdahil sıfatı ile yer alması düzenlendiğini, m üvekkil Kurumun davacı tarafın açmış olduğu sigortalılığın tespiti davasında fer'i müdahil sıfatı ile bulunması gerekirken, davalı sıfatı ile yer almasının açıkça kanuna aykırı olduğunu,

davacı tarafından açılan davada mevcut taleplerin yargılama usul ve esaslarının birbirinden farklı olduğunu, bu nedenle iki talebin aynı dava dilekçesi ile aynı davaya konu edilmesi kanuna aykırı olduğunu, kaldı ki müvekkil Kurum kanun gereği sigortalılığın tespiti davasında fer'i müdahil iken, iş kazasının tespiti davasında davalı olduğunu, bu nedenle açılan davada davanın usulden reddini talep etmiştir.

3.Dahili Davalı ... Medikal San. Tic. A. Ş. vekilinin cevap dilekçesinde özetle, davacı vekili tarafından dahili dava dilekçesinin 27.07.2021 tarihinde tebliğ edildiğini, taraflarının Şefaatli Asliye Hukuk Mahkemesi huzurunda görülen işbu davaya dahili davalı sıfatıyla eklenmesinin hukuka ve yasaya aykırı olmakla birlikte; huzurda görülen iş kazasının tespiti ve sigortalılığın tespiti hususlarında hukuki veya cezai hiçbir sorumluluklarının bulunmadığını, açılan davada, davacı tarafından sigortalılığın tespiti ve iş kazasının tespiti olmak üzere birbirinden ayrı iki farklı talebin aynı dava dilekçesine konu edilmesi kanuna aykırı olmakla birlikte davanın esasına girmeden usulden reddini gerektiğini belirtmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile eldeki davada, davacı 17.09.2019 tarihinde iş kazası tespiti için Kuruma müracaat etmiş olup Yozgat Sosyal Güvenlik Merkezinin 07.12.2020 tarih ve 228 karar numaralı Ünite Komisyonu Kararı ile 05.04.2018 tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun'un 11/13 üncü maddesi hükümleri dahilinde meydana gelmesi sebebiyle iş kazası sayılmamasına karar verilmiştir gerekçesi ile davacının iş kazası tespitine ilişkin talebinin hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde. Mahkemece kazanın iş kazası olmadığı yönündeki gerekçesinde ayrıntılı ve somut bir değerlendirme yapılmadığını, dava konusu olayın iş kazası olduğunun açıkça dosyada mevcut deliller ile ispatlandığını, Mahkemenin davanın reddine yönelik hükmünün usul ve yasaya aykırı olduğunu, dosyada mevcut tanık beyanları ile müvekkilinin davalılara ait işyerinde çalıştığı esnada iş kazasına maruz kaldığının ispatlandığını,

davalının cevap dilekçesinde belirttiği hususlar dikkate alındığında dahili davalının zımni ikrarda bulunarak diğer davalı ...Ş ile aralarındaki şirket devri ve çalışanlarının yeni şirkette çalışmaları hususundaki anlaşma gereği müvekkilinin her iki davalı şirket emrinde ve bünyesinde çalıştığını, bu nedenle dahili davalı Ascomed A.Ş ve davalı ...Ş'nin müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu, müvekkilinin davalı işverenler emrinde ve bünyesinde çalışmaktayken sigorta kaydının yapılmadığını, dava açılmasına sebebiyet verdikten sonra sigorta kaydının geriye dönük kötü niyetli olarak tescil edildiğini,

müvekkilinin sigortasız çalıştırılmasının müvekkilinin hak kaybına uğramasına sebebiyet verdiğini, Mahkeme kararını kabul etmediklerini beyanla istinaf taleplerinin kabulü ile davanın reddine ilişkin hükmünün kaldırılarak talepleri doğrultusunda müvekkilinin ... Maden Yatırım A.Ş ve dahili davalı ... Medikal San. Tic. A.Ş. bünyesinde işletmekte olduğu maden sahasında 05.04.2018 tarihinde maruz kaldığı iş kazasının tespitine, iş kazasından ...

Maden Yatırım A.Ş. ve dahili davalı ... Medikal San. Tic. A.Ş.'nin müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin iş kazasının tespiti ve sigortalılığının tespitine yönelik taleplerinin olduğu, yargılama aşamasında sigortalılığın tespitine yönelik talebin tefrik edildiği, işbu davanın konusunun iş kazasının tespiti davası olduğu, davacının 17.09.2019 tarihinde iş kazası tespiti için Kuruma müracaat ettiği, Yozgat Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 07.12.2020 tarih ve 228 Sayılı Ünite komisyonu kararı ile 05.04.2018 tarihinde meydana gelen olayın iş kazası sayılmasına karar verildiği,

bu itibar ile davacının iş kazasının tespitine ilişkin talebinde hukuki yararın bulunmadığı anlaşıldığından davacı vekilinin bu husustaki istinaf sebepleri yerinde görülmemiştir gerekçesi ile davacının istinaf başvurusunun esastan reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf gerekçeleri ile kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazası tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi hükümleridir.

2.Davaya konu olan ve iş kazası olmadığının tespiti istenen "iş kazası" mevzuatımızda 506 sayılı Kanun'un 11-a ve 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, her iki kanunda da iş kazası tanımlanmamış, kazanın hangi hal ve durumlarda iş kazası sayılacağı yer ve zaman koşulları ile sınırlandırılarak belirlenmiştir.

Eldeki davaya konu olayın meydana geldiği tarih itibari ile davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu olup, Kanunun 13 üncü maddesinde İş Kazası; "a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b)İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır." şeklinde belirlenmiştir.

Olayın, işkazası olarak kabul edilebilmesi için olaya maruz kalan kişinin 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi anlamında sigortalı olması, olayın, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde sayılı ve sınırlı olarak belirtilen hal ve durumlardan birinde meydana gelmesi koşuldur. Başka bir anlatımla, olayın, iş kazası sayılabilmesi için iki koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Bu yönde, 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır. Bunlar: a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması, b) İşin işverene ait yerde yapılması, c)Kanunda açıkça belirtilen sigortalı sayılmayacak kişilerden olunmaması şeklinde sıralanabilir. Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu nedenle dava konusu olayda öncelikle "hizmet aktinin varlığı" araştırılmalıdır;

Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu nedenle dava konusu olayda öncelikle "hizmet aktinin varlığı" araştırılmalıdır;

818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 313/1 inci (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 393/1) maddesinde, hizmet sözleşmesi; “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımda sadece hizmet ve ücret unsurlarına yer verilmişken, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesinde, “bağımlılık” unsuruna da yer verilmiştir. Hizmet akdi, her şeyden önce bir iş görme edimini zorunlu kılar. Bu sözleşmeyle sigortalıya yüklenen borç, işveren yararına bir iş görmek, hizmet sunmaktır.

Bağımlılık ve bu kapsamda ele alınması gereken zaman unsuru, hizmet akdinin ayırt edici özelliğidir.

Bağımlılık, iş ve sosyal güvenlik hukuku uygulamasında temel bir ilke olup, bu unsur, hizmetini işverenin gözetimi ve yönetimi altında yapmayı ifade eder. Ne var ki, iş hukukunun dinamik yapısı, ortaya çıkan atipik iş ilişkileri, yeni istihdam modelleri, bu unsurun ele alınmasında her somut olayın niteliğinin göz önünde bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır.

Bazı durumlarda, taraflar arasında sıkı bir bağımlılık ilişkisi bulunmasa da, işverenin iş organizasyonu içinde yer alınmaktaysa bu unsurun varlığının kabulü gerekecektir. Önemli yön, işverenin her an denetim ve buyurma yetkisini kullanabilecek olması, çalışanın, edimi ile ilgili buyruklara uyma dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte teknik ve hukuki bir bağımlılığın bulunmasıdır.

Genel anlamda bağımlı çalışma, işverenin belirleyeceği yerde ve zamanda, işverence sağlanacak teknik destek ve işverenin denetim ve gözetiminde yapılan çalışmadır. İşverenin yönetim (talimat verme) ... karşısında işçinin talimatlara uyma (itaat) borcu yer alır. Bir işin görülmesi süreci içinde işçinin faaliyeti, çalışma şekli, yeri, zamanı ve işyerindeki davranışları düzenleyen talimatlar veren işveren onu kişisel bağımlılığı altında tutar.

Bu sözleşmede var olan otorite/bağımlılık ilişkisi taraflar arasında kaçınılmaz olarak bir hukuki hiyerarşi yaratır. Bu nedenle hizmet akdinde bağımlılık hem işçinin kişiliğini ilgilendirmekte hem de bir hukuki bağımlılık niteliği taşımaktadır.

3. Değerlendirme

1.Dosya içindeki belgelerden, davacının davalı ... Şirketinden 01.03.2016-01.06.2018 hizmet bildiriminin yapıldığı, Hastane kayıtları incelendiğinde, Yozgat Şehir Hastanesi Hasta Vizit Detay raporunda.

05.04.2018 tarih-Şefaatli Devlet Hastanesinden geliyor-İş Kazası, motorlu araçlarla çarpışma, Yozgat Şehir Hastanesi Hasta Sevk Formu 05.04.2018 tarihli formda Ortapedi Servisi, yolcu yaralanması, Trafik kazalarında motorlu araçlarla çarpışma, Kırşehir Devlet Hastanesine sevk şeklinde olduğu, Yozgat SGM Ünite Komisyonunun 07.12.2020 tarihli kararında; iş kazasının 05.04.2018 tarih saat 16.20 olduğu, işverenin ...

A.Ş olduğu, sigortalının kum eleme işi yaptığı, kum eleme eleginden aşağıya düşmesi sonucu yaralandığı, sağ femur kırığı meydana geldiği, Kuruma intikal eden belgelere göre olayın iş kazası sayılmasına karar verildiği, Mahkemece açılan davanın Ünite Komisyonu Kararı ile 05.04.2018 tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun'un 11/13 üncü maddesi hükümleri dahilinde meydana gelmesi sebebiyle iş kazası sayılmasına karar verildiği gerekçesi ile davacının iş kazası tespitine ilişkin talebinin hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verildiği anlaşılmış ise de söz konusu hükmün yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmıştır.

2.Dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra meydana gelen bir olay nedeniyle dava konusunun ortadan kalkması; eş söyleyişle tarafların, davanın esası hakkında karar verilmesinde hukuki yararının kalmaması halinde, bu olayın hükümde göz önüne alınması ve Mahkemenin, davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir. Dava tüm tarafları bakımından konusuz kalmadıkça inceleme yapılması ve uyuşmazlığın sonuçlandırılması gerekir.

3.Somut olayda, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi uyarınca iş kazası olduğunun tespit edildiğine dair SGK Başkanlığının yazısı nezdinde, davanın usulden reddine dair karar verilmiş ise de aslen Kurumca alınan karar tek taraflı ve sadece davalı ... bağlayacak olup, uyuşmazlığın tüm taraflar yönünden kesin surette çözülmesi gerektiğinden, diğer davalılar bakımından da söz konusu olayın araştırılması, 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinde belirlenen şartları taşıyıp taşımadığı ve devamla iş kazası olup olmadığı hususunun belirlenmesi gerekmektedir.

4. Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında Mahkemece yapılacak iş; davalı Kurumun dava açıldıktan sonra olayın iş kazası sayılmasına dair kararı karşısında, bu davalı yönünden konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmeli, diğer davalı işveren/işverenler yönünden ise işin esasına girilerek olayın iş kazası olup olmadığı yönünden bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,