Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/10001 K.2025/15616

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ... Vergi Dairesinde ... ... vergi numarasına kayıtlı ...'a ait, Kurumda ... ... sicil sayılı dosyada işlem gören işyerinde 01.04.2002 tarihinde İş Kanunu kapsamında işçi olarak çalışmaya başladığını, iş akdine 15... tarihinde son verildiğini, son ücretinin net 2500,00 TL'sı olduğunu ve müvekkiline ait işe giriş bildirgesi ile aylık SSK bildirgelerinin verilmediğini belirterek müvekkilinin davalı işyerinde 01.04.2002 tarihinden 15.02.2011 tarihine kadar süren çalışmalarının ve prim ödeme gün sayısının tespiti ile Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına işlenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın müvekkili ile sadece bir dönem fasoncu olarak iş yaptığını, müvekkilinin davacıya ürün verdiğini, davacının da kendi işçileri ile bu ürünlerin dikimini yaptığını, davacının müvekkilinin işçisi olmadığını ve davacının haklarının zamanaşımına uğradığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Bağcılar SGM'nin ... sicil sayılı dosyada işlem gören iş yerinin 17.07.2003 tarihinde yasa kapsamına alındığı, davacının çalışmalarının Kurum kayıtlarında bulunduğu kadar olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "davanın kısmen kabulü ile 30.07.2003-04.08.20 03... gün, günlük 10.200.000 TL brüt ücret ile davalı iş yerinde çalıştığının tespitine, fazlaya dair isteminin reddine, " karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının 01.04.2002 - 15.02.2011 tarihleri arasında davalı ...'a ait işyerinde sürekli ve kesintisiz şekilde çalıştığını, dinlenen tanık beyanlarından davacının davalı yanında hizmet akdine bağlı olarak çalıştığının sabit olduğu, tanık beyanlarının birbirini doğruladığını, yalnızca SGK bordro tanıklarının sigortalı oldukları dönemler nazara alınarak sonuca gidilmesinin yasa ve usule aykırı olduğunu, sigortalı olanların haricinde davalı iş yerinde sigortasız çalışan tanıkların beyanları ile birlikte değerlendirildiğinde yalnızca sigortasız olması nedeniyle tanık beyanlarının dikkate alınmamasının hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; bu tür davaların sadece tanık beyanları ile ispat mümkün olmadığını, Mahkemece eksik inceleme ile karar verildiğini, Mahkemenin re'sen delil toplama yetkisi bulunduğunu, Yargıtay kararlarında belirtilen hususlar araştırılmaksızın karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; 'Hizmet tespiti davalarının sadece tanık beyanları ile ispatı mümkün olmadığını, Kurum kayıtlarının resmi belge niteliğinde olduğunu aksinin ancak benzer nitelikteki delillerle ispat edilebileceğini, Yargıtay kararlarında belirtilen hususlar araştırılmaksızın karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1. Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK. m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

2.Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında yeterli araştırma yapılmadığı, Mahkemece dinlenen tanık beyanlarının ve davacının çalışmalarına ilişkin dinlenen tanıklardan komşu işyeri tanıklarının beyanlarının hüküm kurmaya elverişli bulunmadığı, anlaşılmıştır.

Mahkemece yapılacak iş; davacının hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden, davacının çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla, davacının beyanı alınmak suretiyle iddiaların somutlaştırılarak, davacının çalıştığı dönemde davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte ifadesi alınmayan diğer çalışanlar ile aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler re'sen saptanarak,

çalışmaların varlığı, şekli ve süresi yönünden bilgi ve görgülerine başvurulmalı, fason çalışma iddiası irdelenerek bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR