Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/15271 K.2025/16949

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... Restaurant'da ustabaşı (aşçı) olarak 01.10.1984 tarihinde işe başladığını ve 02.10.2012 tarihinde işten çıkartılıncaya kadar işyerinde çalıştığını, işten çıkarıldığında 50 TL günlük (1.500-Tl/ay) ücret aldığını beyan ederek hizmetlerin tespitini karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın işbu davada ileri sürdüğü iddiaların mesnetsiz kaldığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin dolduğunu, araştırmanın resen detaylı şekilde yapılması gerektiğini beyanla resmi kayıtlarla doğrulanmayan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 26.01.2023 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının 05.11.1997-11.09.2012 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının tespitine (12.05.2009-29.12.2009 askerlik dönemi hariç) karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili, davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 05.03.2020 tarihli kararı ile istinaf istemlerinin esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 26.10.2023 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...Davacının çalıştığı lokanta iş yerinin 20.05.1985 tarihinde davalı ... adına kapsama alındığı, 04.11.1997 tarihinde kapsamdan çıkarıldığı, aynı tarih itibarı ile davalı ... Restaurant ve Turizm İşletmeleri Ticaret ve Sanayi Ltd.

Şti.'nin şirketleşerek ve 05.11.1997 tarihinde aynı iş yerinin kanun kapsamına alınarak davacıyı çalıştırmaya devam ettiği, davalılardan ...'in de davalı şirketin ortağı olduğu, adına ayrı bir iş yerinin olmadığı açıktır. Yine dosya kapsamından, davalı şirket tarafından 01.09.2011-11.09.2012 tarihleri arasında ek bildirgenin Kuruma bildirildiği, hizmet cetvelinde de bu bildirimlerin görüldüğü anlaşılmaktadır.

Mahkemece davalı iş yerinin şirketleşme öncesinde davalı ... adına iş yerinin devri yapıldıktan sonra da şirket adına ayrı ayrı tespit hükmü kurulması gerektiğinin gözetilmemesi, ayrıca davalılar adına Kuruma bildirilen hizmetlerin dışlanmaması, askerlikte geçen süre dışlanırken askerlik başlangıç ve bitimlerinde makul olarak 1 haftalık ara verme sürelerinin gözetilmemesi hatalıdır.

Ayrıca davalı ..., davalı şirketin ortağı olup müstakil bir işverenlik sıfatı yoktur. Bu haliyle bu davalı yönünden davanın reddedilmesi gerektiği gözetilmelidir..." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

''1-... yönünden davanın reddine,

2-Diğer davalılar yönünden davanın kısmen kabul kısmen reddi ile

Davacının 01.08.1990-04.11.1997 tarihleri arasında davalı ... yanında (davalı Kuruma bildirilen günler dışlanmak suretiyle ) çalıştığının tespitine ve toplam 2.359 gün Kuruma eksik bildirildiğinin tespitine; 05.11.1997-11.09.2012 tarihleri arasında davalı ... Şirketinde çalıştığının tespitine (davalı Kuruma bildirilen günler ve askerlik süresindeki günlerin düşülmesi suretiyle) ve toplam 4.735 gün kuruma eksik bildirildiğinin tespitine,'' şeklinde karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiğini beyan etmiştir. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; yanlış hukuki değerlendirme ve eksik inceleme ile karar verildiğini, hak düşürücü sürenin geçmiş olduğunu, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3-Somut olaya dönüldüğünde eldeki davada, Mahkemece verilen önceki kararın davacının 5.11.1997-11.09.2012 tarihleri arasındaki hizmetlerin askerlik sürelerinin dışlanması sureti ile verildiği, bu kararın davacı tarafından temyiz edilmediği anlaşılmış olup, bozma sonrasında davacının kabul etmiş olduğu bu tarih öncesine gidilmek sureti ile 01.08.1990-04.11.1997 tarih aralığında davalı ... aleyhine hizmet tespiti kararı verilmesi isabetsizdir. 05.11.1997 tarihinden itibaren davalı ... nezdinde askerlik döneminin 1 hafta öncesi ile (12.05.2009-29.12.2009) 1 hafta sonrası makul süre olarak dışlanarak Kuruma bildirilen 01.09.2011 tarihine kadar olan sürenin hüküm altına alınması gerektiği gözetilmeden kurulan hüküm usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR