Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/359 K.2025/8354

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.12.1989 ile 01.05.1990 tarihleri arasında davalı nezdindeki çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre nedeni ile davanın reddini, 22601.84614.04.02 numaralı kendisine ait olduğu iddia edilen işyerini 31.12.1988 tarihinde kapattığını, 01.12.1989 ile 01.05.1990 tarihleri arasında çalışma yapılmasının mümkün olmadığını, belirtilen tarihlerde işveren sıfatının olmadığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Feri Müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; Kanunda belirtilen bu süre hak düşürücü süre olup, bu yönüyle davanın reddi gerektiğini, yetki, derdestlik, husumet, hak düşürücü süre gibi itirazlarını ve zamanaşımı definde bulunduklarını beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilinin istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik araştırma ile karar verildiğini, beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Eldeki dosyada, davacının talebinin, 01.12.1989 ile 01.05.1990 tarihleri arasında davalı nezdindeki çalışmalarının tespitine ilişkin olup, İlk Derece Mahkemesi tarafından, davacının davalı yanında dava edilen dönemde hizmet akdiyle çalıştığının her türlü tereddütten uzak bir şekilde ispat edilemediği yönünde kanaat oluştuğu belirtilip, davanın reddine karar verilmiş ise de, verilen karar eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalıdır.

Eldeki dosyada, davacının 01.04.1990 tarihli işe giriş bildirgesi mevcut olup, bu tarihten önceki hizmetleri hak düşürücü süreye uğramıştır. Öncelikle davanın bu dönem yönünden hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmesi gereklidir.

Bundan sonraki dönem olan, 01.04.1990 tarihi ile 01.05.1990 tarihleri arasında ise davacı asilin beyanı alınarak davacının davalı iş yerinde çalıştığı işinin mahiyetinin ne olduğu, işinin kapsamı, davacının bu iş yerinde ne iş ile uğraştığı, hangi tarihlerde davalı iş yerinde çalıştığı, ücretini kimden aldığı,

iş yerinde başka çalışan olup olmadığı ile bu dönemde davacının davalı iş yerinde çalıştığını bilebilecek tanıklarının olup olmadığı var ise kimlik bilgileri sorulmalı, bu tanıklar ile komşu iş yeri tanıkları belirlenip dinlenmeli, yukarıda yapılan açıklamalar ışığında toplanan deliller hep birlikte değerlendirilip, takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmesi gerekirken ilk dönem yönünden hak düşürücü süre nedeni ile reddine karar verilmemesi, ikinci dönem yönünden ise, eksik araştırma ile karar verilmesi bozma nedenidir.

VI. KARAR