Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/3833 K.2025/8532

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 2014 yılından itibaren babası ... üzerinden yetim aylığı almaktayken, boşandığı eşiyle birlikte yaşadığından bahisle aylık kesme işlemi tesis edildiğini, davacının eski eşinin boşanma sonrası İzmir ili sınırları dışına taşındığını, müvekkilinin boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşamadığını, yetim aylığı kesme işleminin iptali ile kesilme tarihinden itibaren yeniden yetim aylığı bağlanması ve yasal faizleri ile ödetilmesini, ayrıca davacı adına tahakkuk ettirilen 27.856,61 TL borcun ve ferilerinin terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının boşandığı eşiyle fiilen yaşayıp yaşamadığının tespiti bakımından Sosyal Güvenlik Denetmeni tarafından araştırma ve inceleme raporu düzenlendiğini, davacının eski eşiyle boşandıkları dönemde fiilen yaşadıklarının tespit edildiğini, Kurum denetim memurlarının tespitlerinin aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu, Kurum işleminin doğru olduğunu beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, Sosyal Güvenlik Denetmeninin 17.05.2019 tarih, 2019/BT/035 sayılı raporuna dayalı olarak davacının babası ...'dan dolayı bağlanan yetim aylığının kesilmesi ve davacıya tahakkuk ettirilen borç ve fer'i lerinin davacıdan tahsiline yönelik Kurum işleminin iptaline, kesilen yetim aylığının, kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanarak hak ettiği tarihlerden itibaren yasal faiziyle birlikte ödenmeye devam edilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Karşıyaka 2. İş Mahkemesinden verilen 15.12.2022 tarih, 2019/294 Esas ve 2022/254 Karar sayılı kararına yönelik davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davacının boşandığı eşi ile fiili olarak birlikte yaşadığının MEDULA kayıtları, adreslerde yapılan çevresel soruşturmalarla ispatlandığını, çelişkili tanık beyanlarıyla verilen kararın yerinde olmadığını, denetmen raporunun aksinin ispatlanamadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, boşandığı eşiyle birlikte yaşamadığını belirterek yetim aylığının kesilmesine ilişkin olarak tesis edilen işlemin iptali ile yeniden yetim aylığı bağlanması istemine ilişkindir.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 56. maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir.

Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden,

boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir.

Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı,

kaldı ki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır.

Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden,

eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun'un 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır.

İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

Sonuç olarak. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinin ikinci fıkrasına dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir.

Bu aşamada, özellikle Anayasa'nın 20, 5510 sayılı Kanun'un 59, 100, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 28, 45, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 3, 45 – 53, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32, 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 6, 24 – 33, 189, 190, 191, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 6, 19, 20. maddeleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadeleri alınmalı,

davacı ile boşandığı eşinin yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, özellikle ilgili Nüfus Müdürlüğü’nden adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, telefon aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, seçmen bilgi kayıtları getirtilmeli,

varsa çalışmaları nedeniyle resmi-özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, boşanan eşler 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta iseler adlarına ödeme yapılabilecek özel olarak açılan banka hesabı bulunup bulunmadığı belirlenmeli, boşanan eşlerin kayıtlı oldukları bölge-bölgeler yönünden kapsamlı Emniyet Müdürlüğü-Jandarma Komutanlığı araştırması yapılmalı, anılan mahalle-köy muhtar ve azalarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği,

toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Eldeki davada, davacı ile eşi ...'ın 02.04.2014 tarihinde boşandıkları, 07.04.2014 tarihli tahsis talebi üzerine davacıya ölen babasından dolayı 01.05.2014 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlandığı, davacının eşiyle anlaşmalı olarak boşanması sebebiyle Kurum denetim elemanları tarafından inceleme başlatıldığı, Kurumun 17.05.2019 tarihli raporunda davacının eski eşinin Samsun ilinden İzmir'e döndükten sonra, MEDULA kayıtlarına göre tespit edilen 08.03.2018 tarihinden sonra beraber yaşadıklarının tespit edildiğinin belirtilmesi üzerine aylığının kesildiği ve ödenen aylıkların da borç tahakkuk ettirilerek davacıdan istendiği,

dosya kapsamında mevcut kayıtlara göre davacının davalı Kuruma itirazlarının ise reddedildiği, bu defa aldığı yetim aylığının, kesilme tarihi itibariyle yeniden bağlanması amacıyla huzurdaki davanın açıldığı, Mahkemece yapılan araştırma kapsamında davanın kabulüne karar verilmişse de sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

Dosyaya sunulan Kurum kayıtlarına göre davacı hakkında başlatılan inceleme kapsamında kendisi ve boşandığı eşinin adres kayıtları gözetilerek boşanmadan önce beraber yaşadıkları anlaşılan ".. Mah. .... Sokak No:.. ../.." adresinde, davacının 08.08.2014 tarihinden itibaren .. .. İlçesi .. Mahallesinde bildirilen 2 ayrı adresi ile davacının boşandığı eşinin 15.03.2018 tarihinden itibaren kayıtlı olduğu ".. Mah. .. Cad. ..

Sit. ../E3 ../." adresinde denetim yapıldığı, davacının ...

Mahallesinde kayıtlı adresinde yapılan araştırma ile ifadelerine başvurulan ... ile ...'ın davacı ve eşi ....'in yaklaşık 1,5 yıldır bildirilen adreste ikamet ettiklerini Kurum denetmenine bildirdikleri, ayrıca duruşma sırasındaki ifadelerinde davacının eski eşi ...'ın apartman toplantılarına da katıldığını belirttikleri, davacının boşandığı eşi ... adına kayıtlı ... adresinde yapılan araştırmada ise B3 ve C3 adreslerinde ikamet eden iki komşunun tarafların E3 adresine beraber geldiklerini, ...'ın eşi olarak bildikleri ... ile geldiğini beyan ettikleri,

yine tarafların daha önce ortak adres kaydı bulunan ... adresinde yapılan araştırmada .... ve .. .. tarafından 17.04.2019 tarihli denetim sırasında tarafların yaklaşık 1 yıl kadar önce barıştıklarını duyduklarını beyan ettikleri, MEDULA kayıtlarına göre 08.03.2018 tarihinde tarafların Eşrefpaşa Devlet Hastanesinde, aynı poliklinikte tedavi olup, eski eş ... ...'ın muayene sırasında adresini davacının Bostanlı Mahallesindeki adres olarak bildirdiği,

tutanak tanıklarından ... ile ... yargılama aşamasındaki beyanlarında eski eşin davacıya ait evde sürekli kalmadığını, yardım amacıyla geldiğini belirterek ifadelerini değiştirdikleri anlaşılmış ise de tarafların eylemli olarak beraber yaşadıklarına dair tüm bu tespitleri ortadan kaldıracak derecede beyanlarının bulunmadığı, davalı Kurum denetim raporunda yer alan 08.03.2018 tarihinden itibaren davacı ve eski eşinin beraber yaşadıklarına dair tespitin yerinde olduğunun anlaşılması karşısında davanın reddi gerekirken kabulüne dair yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle, 1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,