Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/686 K.2025/2432

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde davacının uzun vadeli sigorta kolları yönünden sigortalılık başlangıç tarihinin 14.11.1997 tarihi olduğuna, 14.11.1997 tarihinde ...Konf. Koll. Şti. - .... ve Ortakları isimli iş yerinde 1 gün çalıştığının tespitine ve bu yöndeki talebinin reddine dair Karşıyaka SGM'nin 25.04.2023 tarihli Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, hak düşürücü süre içerisinde dava açılmadığından hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, davacıya ait işe giriş bildirgesini veren iş yerinin ticaret sicil gazetesinde yer alan kayıtlarının incelenmesinde .... Bulvarı No:168/201 adresinde faaliyet gösterdiğini, 15.08.2006 tarihinde şirketin fesih olarak ticaret sicilinden silindiğinin görüldüğünü, anılan iş yerinden verilen 1997 yılı bordrolarında davacının adına rastlanılmadığını, bu nedenle davacının 1 gün dahi bahsi geçen iş yerinde çalıştığının kabulünün mümkün olmadığını, çalışma olgusunun somut ve inandırıcı kanıtlarla ispat edilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 071269... ss no.lu ...Konfeksiyon Koll. Şti. iş yerinde 14.11.1997 tarihinde 1 (bir) günlük çalışması olması nedeniyle hizmetinin ve bu hizmetin Kuruma bildirilmesi gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, davacının eylemli çalışmasını ispat edemediğini, Kurum kayıtlarının esas alınması gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalılığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2., 6., 9., 79.,108. hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının iş yerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği iş yerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu iş yeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

3.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına .... Koll.

Şti. ünvanlı iş yerinin .... sicil sayılıi iş yerinden 14.11.1997 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, iş yeri tescil bilgilerine göre konfeksiyon mahiyetli bu iş yerinin 01.03.1974-06.04.2005 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu, iş yerinden dava konusu 1997 yılında hiç dönem bordrosu verilmediği, Mahkemece sadece emniyet ve vergi dairesi aracılığıyla komşu iş yeri araştırması yapıldığı ve komşu iş yeri tespit edilemediği,

davacı tanıkları olarak davacının iş yerinde 1993 yılında çalışması olan kardeşi, babası ile iş yerinin sahibi olduklarını belirten ... ile eşi ...'ün de kamu tanığı sıfatıyla dinlendikleri, iş yerinden 1998 yılı dönem bordrosu verildiğinin de araştırılmadığı, böylelikle anılan tanıkların beyanı ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

4.Buna göre, Mahkemece, dava konusu dönemde iş yerine komşu iş yeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, SGK ve belediye aracılığıyla da yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, gerekirse iş yerinin 1998 yılı dönem bordroları araştıralarak varsa dönem bordrosunda adı geçenler dinlenmeli,

komşu iş yeri ve çalışanları ya da diğer iş yeri çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının iş yerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

5.Kabule göre de sigortalılığın başlangıcı, işverence yasal süresinde verilmekle zorunlu sigortalılık tescilinin dayanağını oluşturan bildirgede işe giriş günü olarak yazılı tarihin kabul edilmemesi yönündeki Kurum işleminin iptali ile anılan bir günlük çalışma süresinin geçerliliğinin tespiti niteliğinde olduğundan ve ayrıca davacının talebinin de bulunması nedeniyle davacının sigorta başlangıcının yanısıra 14.11.1997 tarihinde asgari ücretle 1 gün çalıştığının tespitine şeklinde hüküm kurulması gerektiğinin gözetilmemiş olması da isabetsiz bulunmuştur.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR