Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/7933 K.2025/15285

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... adına kayıtlı "..." adlı işyerinde 05.06.1996 - 01.08.2011 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretin 4 misli olarak (son aylık net 2.640,00 TL) ücretle müzisyen olarak çalıştığını belirterek eksik hizmetlerinin ve primlerinin tespitini talep ve etmiştir.

II. CEVAP

1.Fer'i müdahil ... vekili, davacının iddialarını yazılı ve resmi belgelerle ispatlaması gerektiğini, işyerinde çalıştırılan sigortalıların çalışma sürelerini ve prime esas kazançlarını gösteren prim belgelerini düzenleyip Kuruma verme görevinin işverene ait olduğunu, Kurumun fer'i müdahil olması gerektiğini beyanla, davanın reddini talep etmiştir.

2. Bir kısım dahili davalılar vekili, muris ...'ın kendi adına faaliyet gösteren işletmesi olmadığını, ...tüzel kişiliğe ait olduğunu, davanın husumet, hak düşürücü süre yönünden reddini, ayrıca işin mahiyeti gereği sürekli çalışma olmadığından, başka işverenler nezdinde çalışması olduğundan ve prime esas kazanç tespiti yönünden de davanın reddini talep etmiştir.

3.Davalı ... Restaurant Turz. Tic. Ltd. Şti.'ye Tebligat Kanunu'nun 35.maddesine göre dava dilekçesinin tebliğ edildiği, davaya cevap verilmediği görülmüştür.

4.Dahili davalı ...'a dava dilekçesi tebliğ edildiği halde davaya cevap vermediği anlaşılmıştır.

5.Davalı ...San. Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru ... davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan tüm deliller, dinlenen tanık beyanları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde davanın kısmen kabulü ile Davacının ... sicil no.lu işyerinde 11.02.2001-30.06.2009 tarihleri arasında 3020 gün çalıştığı, 1076 günün bildirildiği, 1944 gün çalışmasının Kuruma bildirilmediği, Davacının ... sicil no.lu işyerinde 01.07.2009-01.08.2011 tarihleri arasında 751 gün çalıştığı, 252 günün bildirildiği, 499 günün bildirilmediği, Bildirimi yapılmayan günlerde hizmet akdine istinaden ve asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ,dahili davalılar ..., ..., ... vekili ve fer'i müdahil ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ... 14. İş Mahkemesinin 26.06.2024 tarih, 2018/87 Esas ve 2024/415 Karar sayılı kararına yönelik davacı vekili, davalılar ..., ..., ... vekili, davalı ...ve Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru ... ve fer'i müdahil ... vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1-Davacı vekili, müvekkilinin çalışma süresinin, tanıklar ve dosyaya sundukları belgelerle ile ispat edildiğini, kesintisiz çalışmada hak düşürücü sürenin uygulanamayacağını beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

2-Davalı ...ve Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru ...; davacının, davalı.... Şti.'deki çalışmalarının Kuruma bildirilen sürelerin dışında hizmet akdiyle çalıştığının kanıtlanamadığını, davacının davalı işyerlerinde çalıştığı yönünde beyanda bulunan tanık ifadeleri, gerek çelişki içermeleri gerekse Kurum kayıtları ile uyumlu olmaması nedeniyle itibar edilemeyeceğini, davacının çalışmasına ilişkin iddianın ispatlanamadığını, davalı.... Şti.'nin 2009 yılından itibaren faaliyet göstermediğini, çalıştığını iddia ettiği restoranın 2009 yılından itibaren .... Tic. Ltd. Şti. adına işletildiğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

3-Dahili davalılar ..., ..., ... vekili, husumet itirazında bulunduklarını, müvekkillerinin taraf sıfatının olmadığını, İlk Derece Mahkemesi tarafından bu talepleri ile ilgili hiçbir karar verilmediğini, müvekkillerinden ...'ın vefat ettiğine ilişkin beyanları ve HMK. 55.maddesi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasına ilişkin talepleri hususunda gerekli işlemlerin yapılmadığını, kararda vefat eden ... hakkında hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacının çalışmasına ilişkin iddianın ispatlanamadığını, davalı.... Şti.'nin 2009 yılından itibaren faaliyet göstermediğini, çalıştığını iddia ettiği restoranın 2009 yılından itibaren .... Tic. Ltd. Şti. adına işletildiğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

4- Feri müdahil Kurum vekili; dinlenen tanıkların bordro ya da komşu işyeri tanığı olmadığının gözardı edildiğini, davacının iddiasını somut deliller ile ispat edemediğini, eksik incelemeye dayalı karar verildiğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet ve prime esas kazançların tespiti istemine ilişkindir.

1-6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir.İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim,m. 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da eldeki davada davacının yaptığı işin niteliği, kimlerle çalıştığı, hususları açıklığa kavuşturulmalıdır.

2-Davanın yasal dayanağı, 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesidir. Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur.Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde, re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

3- Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine karar verilmiş, davalıların tüm ,davacının ise aşağıdaki paragraf kapsamı dışındaki temyiz itirazı yerinde görülmemiştir.

4- İnceleme konusu davada, davacının ... adına kayıtlı "..." adlı işyerinde 05.06.1996 - 01.08.2011 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı müzisyen olarak asgari ücretin 4 misli (son aylık net 2.640,00 TL) ücretle çalıştığının tespitini talep ettiği, davalı ...ve Tic. Ltd. Şti. adına kayıtlı ... sicil numaralı "lokanta" niteliğindeki işyerinden 06.07.2006 - 30.06.2009, davalı ... Turz. Tic. Ltd.

Şti. adına kayıtlı ... sicil numaralı "restorant işletmesi" niteliğindeki işyerinden 01.07.2009 - 04.05.2010 tarihleri arasında bildirimleri bulunan davacının, 29.11.2000 - 10.02.2001 tarihleri arasında ... sicil sayılı dava dışı ... ... A.Ş. unvanlı "beyaz eşya dijital ses sistemleri satış" işyerinden uyuşmazlık konusu dönemle çakışacak şekilde sigortalılık bildirimleri bulunduğu, Mahkemece davacının davalı .... Tic. Ltd.

Şti.’ye ait ... sicil numaralı işyerinde 05.06.1996 – 01.05.19 98... .11.2000 – 10.02.2001 tarihleri arasında çalıştığı iddiasının yerinde olmadığı, bu işyerinde 01.05.19 98... .11.2000 tarihleri arasında geçen çalışmalarının 5 yıllık hak düşürücü süreye girdiği, hak düşürücü süreye girmeyen çalışmasının 11.02.2001 tarihiyle başladığı ve 30.06.2009 tarihine kadar toplam 3020 gün çalıştığı, 1076 gününün Kuruma bildirimi yapıldığı, 1944 gününün ise yapılmadığı, bildirimi yapılmayan günlerde o günlerin asgari ücretini aldığı, davalı ... ....

Tic. Ltd. Şti.’ne ait ... sicil numaralı işyerinde 01.07.2009 tarihiyle işe başladığı ve 01.08.2011 tarihine kadar toplam 751 gün çalıştığı, 252 gününün Kuruma bildirimi yapıldığı, 499 gününün ise bildirimi yapılmadığı, bildirimi yapılmayan günlerde o günlerin asgari ücretini aldığı, aylık asgari ücretinin 4 katı ücretle çalıştığı talebinin yerinde olmadığı kanaatine varılarak davanın kısmen kabulüne karar verildiği görülmüştür.

3- Eldeki davada; davacının müzisyen olarak çalıştığı, ... ... A.Ş.'de yaptığı çalışmanın niteliği, davalı iş yerinde müzisyen olarak çalışmasına engel olup olmadığı araştırılmadan bu iş yerinden yapılan bildirimleri dikkate alınarak bir kısım çalışmalarının hak düşürücü süre nedeniyle reddine karar verilmesi hatalı olmuştur. Davacının davalı iş yerindeki çalışma saatleri belirlenerek ... ... A.Ş.' ndeki mesai saatlerinin çalışmasına engel oluşturup oluşturmayacağı tespit edildikten sonra varılacak sonuç çerçevesinde karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

4- Ayrıca davacının ... yanından çalışması olmadığı yönünde tespit yapılması durumunda bu davalı mirasçıları hakkında davanın husumetten reddine karar verilmesi gerektiği de gözardı edilmemelidir.

VI.KARAR