Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2021/5960 K.2022/6087

İstanbul Ticaret Odası Tahkim ve Arabulucuk Merkezince verilen 30.12.2020 gün ve 2019/3 sayılı kararın iptali istemi ile İlk Derece Mahkemesi sıfatıyla Bölge Adliye Mahkemesine açılan davanın yargılaması sonucunda davanın reddine ilişkin verilen 15.04.2021 gün ve 2021/1-2021/1 sayılı karar, yasal sürede davacı vekilince duruşmalı olarak temyiz edilmiş olmakla, duruşma için belirlenen 20.09.2022 günü hazır bulunan davacı vekili Av. ..... ile davalı vekilleri Av. ... ile Av. .......dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı.

Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçeler, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Başvurucu Unifree Duty Free İşletmeciliği A.Ş. vekili, taraflar arasında imzalanan 28.05.2015 tarihli işletme sözleşmesi gereği davacının, Dalaman havalimanı dış hatlar terminalindeki gümrük hattı dışı satış mağazalarında işletmeci sıfatına haiz olduğunu, davacının ödeyeceği ücretin ve tarihlerin sözleşmede belirlendiğini, 2016 ve 2017 yıllarında ülkede meydana gelen terör olayları, darbe girişimin vs.nin Türkiye'de turizm sektörünün büyük zarar gördüğünü, TL'nin döviz karşısında sert değer kaybettiğini, satışların düştüğünü ve davalıya yıl boyunca ödenen işletme ücretlerinin garanti edilen minimum işletme ücretinin hayli altında kaldığını,

sözleşme hükümlerinin TBK m. 138'de düzenlenen aşırı ifa güçlüğü kapsamında da irdelenmesi gerektiğini, sözleşmenin 3.2. md. uyarınca talep edilemez olan ve davacı tarafından ihtirazi kayıt konularak ödemek durumunda kalınan 26/06/2018 tarihinde 2016 işletme yılı için 3.448,294 Euro ve 13/02/2018 tarihinde 2017 işletme yılı için 3.095.624,59 euro olarak yapılan ödemelerinin ve toplam 1.264,790 Euro işlemiş faiz, bu talepleri kabul edilmlezse 3095 sayılı Kanun m. 4/a uyarınca işlemiş faiz ve anaparaya da dava tarihinden fiili ödeme gününe kadar aynı oranda davalıdan istirdadına karar verilmesini, talep etmiştir.

Davalı vekili, sözleşme uyarınca zorlayıcı sebep ve beklenmeyen hal için öngörülen şartların oluşmadığını, sözleşmenin 25 yıl için akdedilmiş olduğunu, davacının %75-80 oranında gelir elde ettiğini, bu çerçevede istirdat hakkı verecek ağırlıkta bir zorlayıcı sebep oluşmadığını, davacının 11/10/2016 tarihli beklenmeyen hal bildiriminin darbe teşebbüsünden ve OHAL ilanından üç ay sonda yapıldığını, davacının sözleşmede öngörülen bildirim sürelerine ve yükümlülüklerine uymadığını, davacının sözleşme m.3.3 uyarınca muaccel ve talep edilebilir bir zararı bulunmadığını,

o yıllarda gelirlerinin düşmesinin kendi işletme zaafiyetinden kaynaklandığını, istirdadına karar verilse dahi bu tutarlarda faiz işletilmesinin mümkün olmadığını, bu nedenlerle tahkime başvuran davacının taleplerinin reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Hakem heyetince,"YDA ile DHMİ arasında imzalanan Dalaman Havalimanı Mevcut Dış hatlar Terminali ile İç hatlar terminali mütemmimlerinin İşletme hakkının devrine ilişkin imtiyaz sözleşmesi uyarınca, YDA 31/12/2040 tarihine kadar Dalaman Havalimanı'ni işletme hakkına haiz olduğu, davalı ile 28/05/2015 tarihinde işletme gereği kira sözleşmesini imzaladığı,

işletme ve işlettirilme hakkını 31/12/2040 tarihine kadar Davalıya devrettiği, davalının garanti edilen minimum işletme ücreti ödemeyi taahhüt ettiği, davalının günlük cirosunun belirli bir yüzdesini 35 saat içerisinde işletme ücreti olarak YDA ya ödeyeceği, 2016 ve 2017 yılları için Unifree'nin ödediği işletme ücretlerinin yıllık toplamı, ilgili yıllar için garanti edilen yıllık minimum işletme ücreti miktarının altında kaldığı, anılan işletme yıllarına ilişkin fark tutarının davacıya ihtirazı kayıtla ödendiği,

davalının sözleşmenin 17.6. maddesine dayanarak İTOTAM nezdinde tahkim yargılaması başlattığı, davalının fark tutarı olan toplam 6.539.919,47 Euro'nun iadesini talep ettiği, hakem heyetince hakkaniyete uygun bir uyarılama yapılması gerektiği kanısına varıldığı, hakem heyetinin istirdadı talep edilen fark ödemesini uyarlamaya yetkili olduğuna kabul edilerek talep konusu fark ödemesi tutarları üzerinde uyarlama yaparak hüküm kurulduğu, sonuç olarak davanın kısmen kabulüne, sözleşmenin 5.3. maddesi hükmü uyarınca yapılan uyarlama ile,

davacının 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin olarak davalıya yapması gereken fark ödemelerinin her birinde %25 oranında indirim yapılmasına," karar verilmiştir. Kararı hakem davasının davalı vekili HMK'nın 439. maddesi gereğince iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İlk derece mahkemesi sıfatıyla bakılan davada mahkemece, davacı tarafça her ne kadar davalı Unifree Duty Free İşletmeciliği A.Ş.'nin tahkim davasında talebi olmayan bir konuda karar vererek yetkisi aştığı, hakem heyetinden uyarlama talebinde bulunulmadığı iddia olunmuş ise de, hakem heyetince verilen karar sözleşmenin 5.3 maddesi uyarınca iadesi gereken fark ödemesinin tespitine ilişkin olup, tahkime başvuran Unifree Duty Free İşletmeciliği A.Ş.'nin talebinin bir kısmı hüküm altına alındığına göre talebin aşılması söz konusu olmadığı,

davaya konu hakem kararında belirlenen indirim tutarına ilişkin gerekçe bulunmakta olup, gerekçenin yerindeliği ise iptal davasında inceleme konusu yapılamayacağı, MTK'nın 15. maddesi uyarınca hakem kararının iptali için gösterilen sebeplerin yerinde olmadığı, tahkime elverişli olma durumuna ve kamu düzenine aykırılık da bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı davacı vekili temyiz etmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.