Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/1039 K.2023/1275

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonucunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalılar Özrenk Ltd. Şti. ve Gaziantep Ltd Şti. ile hatır çeki verilmesi hakkında bir sözleşme yaptığını, bu sözleşmeye göre adı geçen davalılara bankalardan alınacak kredilere teminat olarak ibraz edilmek üzere hatır çeki keşide edip verdiğini, davalı şirketlerin hatır çeklerini sahte faturalara istinaden diğer davalı ... şirketine temlik ettiğini, davalı ... şirketinin dava konusu çekleri gerekli araştırmaları yapmadan temlik alması nedeniyle sonuçlarından sorumlu olduğunu belirterek üç adet çek nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, çeklerin iptaline, %20'den aşağı olmamak üzere tazminata karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı Gaziantep Boya Kimya Tekstil Ltd. Şti., davaya cevap vermemiştir.

2. Davalı Özrenk Boya Kimya Tekstil Ltd. Şti., davaya cevap vermemiştir.

3. Davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin dava konusu çekleri 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nun(6361 sayılı Kanun) 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasına nazaran temlik ettiğini ve iyi niyetli hamil olduğunu, çeklerin diğer davalılar tarafından tanzim edilen faturalara istinaden temellük edildiğini, asıl sorumluluğun basiretli tacir gibi davranmayan davacıda olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının kendi muvazasına dayanmasının hakkın kötüye kullanımı teşkil ettiği, kendi muvazası ile yarattığı durumdan sorumlu olacağı, çekin ödeme aracı oluşunun ve borcun ifası için verilmesinin asıl olduğu, temeldeki ilişkinin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda temeldeki şahsi definin ilişkinin dışında olan iyi niyetli faktoring firmasına karşı ileri sürülemeyeceği, faktoring şirketinin yasa ve yönetmelik hükümlerine uygun olarak alacağı temlik aldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının davalı şirketlere avans çeki verdiğini, ancak aralarındaki anlaşmaya aykırı şekilde çeklerin faktoring şirketlerine teslim edildiğini, sahte faturalar kullanıldığını, mahkemenin davalı ... bakımından davanın reddi gerekçesinin yerinde olmadığını, mevzuat hükümlerinin yok sayıldığını, 6361 sayılı Kanun'da belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmediğini, faturaların teyidinin yapılması gerekirken yapılmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hatır çeklerini temlik alan faktoring şirketine borcun bulunup bulunmadığı hususuna ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesi.

2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.02.2021 tarih, 2020/1945 E. 2021/1627 K. sayılı kararı.

3. Değerlendirme Dava, kambiyo senedinden dolayı borçlu olunmadığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece keşidecisi davacı, lehdarı davalı şirketler olan çeklerde, şahsi defi olan hatır çeki olduğu hususunun iyi niyetli davalı ... firmasına karşı ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davalı ... bakımından davanın reddine karar verilmiştir.

6361 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası, faktoring şirketinin, BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile yine BDDK tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamayacaklarını ve tahsilini üstlenemeyeceklerini öngörmektedir.

Keza yine faktoring işlem tarihi itibariyle anılan kanunun Geçici 1 inci maddesi uyarınca yürürlükte bulunan ve somut olaya da uygulanması gereken 10.10.2006 gün ve 26315 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunan Finansal Kiralama,

Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik'in 22 nci maddesinde de benzer bir hükme yer verildiği görülmekte olup uyuşmazlığın çözümünde mezkur mevzuat hükümleri yanında kanun uyarınca konuyla ilgili usul ve esasları belirlemekle yükümlendirilen BDDK’nın bu husustaki genelgelerinin ve bu arada 08.07.2010 tarihli genelgesinin de dikkate alınması gerekmektedir.

Tüm bu mevzuat hükümlerinde öngörüldüğü üzere, faktoring şirketleri ancak sahih ve fatura ile tevsik olunan mal veya hizmet satışına dayalı alacakları devralabilirler.

Bir başka söyleyişle, anılan hükümler gereğince, faktoring işlemi bakımından mal veya hizmet satışının sadece fatura ile tevsik olunması yeterli olmayıp faktoring şirketince faturaya konu mal veya hizmet satışının fiktif nitelikte olup olmadığı, işlem taraflarının ve faturanın güvenilirliği, ilgililerin mali durumları konularında araştırma ve istihbarat çalışması yapılması gerektiği, ayrıca temlik alınan alacağı temsil eden kambiyo senedinin fatura tutarı ile uyumlu olup olmadığına bakılarak açık uyumsuzluk halinde işlem yapılmaktan kaçınılması,

senedi düzenleyen ve sair ilgililer açısından da borcun varlığı bakımından teyit işlemleri yapıldıktan sonra ve ancak tüm bu araştırma ve soruşturma sonucunda olumlu bir sonuca varılması halinde faktoring işlemi yapılmasının öngörüldüğü açıktır.

Somut olayda davalı ... şirketinin temlik aldığı, dava konusu çeklerin gerçek mal ve hizmet ilişkisi karşılığında alındığını fatura ve benzeri belgelerle yukarıda açıklanan esaslar çerçevesinde ispatlaması gerekmektedir. Zira davacı, sahip olduğu şahsi defileri faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir. O nedenle davalı ... şirketinin söz konusu çekleri mal ve hizmet karşılığı temlik alıp almadığı belirtilen esaslar çerçevesinde araştırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, faktoring şirketi yönünden yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

02.03.2023 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY

Dava, davacı tarafından keşide edilen üç ayrı çekten dolayı borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Davacının davalılardan Gaziantep Boya Ltd. Şti. adına keşide ettiği 5548593 çek no'lu 08.05.2015 tarihli 55.000 TL. bedelli ve 5548591 çek no'lu 12.06.2015 tarihli 55.000 TL. bedelli çeklerin adı geçen şirket tarafından diğer davalı Özrenk Ltd. Şti.'ne ciro edildiği ve bu şirket tarafından da davalı ... şirketine ciro edildiği dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Dolayısıyla faktoring şirketinin çekte iyi niyetli üçüncü kişi olması karşısında faktoring şirketine karşı açılan davanın reddine karar verilmesinin doğru olduğunu ve bu çekler yönünden temyiz isteminin sair reddine karar verilmesi gerektiği düşündüğümden daire sayın çoğunluğunun bozma yönündeki kararına katılmamaktayım.

Davacının diğer davalı Özrenk Ltd. Şti. adına düzenlediği 4814687 çek no'lu 20.03.2015 tarihli ve 58.000 TL. bedelli çeke ilişkin olarak ise, iş bu çekin keşidecisi davacı, lehtarı davalı Özrenk Ltd. Şti.'dir. Lehtar tarafından çek davalılardan Çağdaş Faktoring A.Ş.'ye ciro edilmiştir.

Davacı, davalı Özrenk Boya.... Ltd. Şti. ile aralarında yapılan sözleşmede çeklerin bedelsiz olduğu, teminat/hatır çeki olarak düzenlendiğini belirtip bu konuda sözleşmeyi de dosyaya sunmuştur. Nitekim yapılan yargılama sonucunda mahkemece davalı Özrenk Ltd. Şti. yönünden davanın kabulüne, davacının bu çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi "Faktoring şirketi kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde kambiyo senetlerine dayalı olsa bile, bir mal ve hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacaklar ile kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tevsik edilemeyen mal veya hizmet satışına bağlı doğacak alacakları devir alamaz veya tahsilini üstlenemez." hükmünü içermektedir.

Yasa metninden de anlaşılacağı üzere, faktoring şirketinin faktoring işlemi ile devraldığı alacak, alacağın temliki hükümlerine tabidir. Faktoring işleminin müşteri, faktor ve borçlu olmak üzere üç tarafı bulunan ilişkiler yönünden 6361 sayılı Yasanın 9/2 ve 6098 sayılı TBK'nın 188/1. madde hükümlerinin uygulanması gerekir.

Buna göre borçlu, faktoring işlemini öğrendiği sırada önceki alacaklısına karşı sahip olduğu defileri faktoring sözleşmesine dayanarak alacağı devralmış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürebilecektir. Anılan yasa maddeleri karşısında faktoring işleminin tarafları arasındaki ilişkiler yönünden şahsi defilerin ileri sürülebilmesinde faktoring şirketinin iyi niyetli yada kötü niyetli olmasının sonuca bir etkisi bulunmamaktadır.

Kararda belirtildiği üzere davalı Özrenk Ltd. Şti.'ne açılan dava kabul edilmiş ve davacının davalıya borçlu olmadığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu çeke ilişkin olarak davanın kabulü gerekirken olaya uygun düşmeyen gerekçelerle bu çek yönünden davalı ... aleyhine açılan davanın reddine karar verilmesini doğru olmadığı ve bu gerekçe ile kararın bozulması gerektiğini düşündüğümden sayın çoğunluğun bozma gerekçesine katılmamaktayım.