Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/4292 K.2023/5061

Taraflar arasındaki alacak davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalılar murisi ile 21.06.2004 tarihli ve 5 yıl süreli Bayilik Sözleşmesi imzalandığını, davalının gaz satışlarının sürekli düştüğünü, bunun üzerine yapılan araştırmada davalının bir başka LPG Dağıtım Şirketinin tüpleri ile satış yaptığının görüldüğünü, bunun üzerine Yalova 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/11 D.İş. sayılı dosyasından ve Yalova 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2009/10 D.İş sayılı dosyasından yapılan tespitlerde İpragaz bayiliği için tüp siparişinde kullanılan 811 11 04 numaralı telefondan tüp siparişi yapıldığını,

telefona kendisini ... olarak tanıtan kişinin başka marka tüp siparişi aldığını ve getirdiğini, getirilen araçta da aynı telefon numarası olduğunun görüldüğünü, davalının keşif yapılan işyerine de aynı telefon numarasının yazılı olduğunun görüldüğünü, davalının bu tutumunun sözleşmeye aykırı olup haklı fesih sebebi teşkil ettiğini, 11.02.2009 tarihli ihtarname ile sözleşmenin haklı olarak fesih edildiğini, davalı tarafın zilyetliği altında bulunan müvekkil şirkete iade etmesi gereken LPG tüpleri nedeniyle sözleşmenin 25. maddesi gereğince toplamda 281.536,00 TL, sözleşmenin 24. maddesine göre haklı fesih nedeniyle 107.404,00 TL,

sözleşmesinin 23. maddesine göre mahrum kalınan fesih tarihi olan 11.02.2009 tarihinden sözleşmenin sona erme tarihi olan 21.06.2009'a kadar 4 ay 10 günlük kâr kaybının 20.795,00 TL olduğu, davalının 5.960,61 TL cari hesap borcu olduğunu ve 32.581,55 TL depozito alacağı olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 30.000,00 TL'nin ihtarnamenin tebliğ tarihinden itibaren avans faizi oranı üzerinden faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 10.12.2010 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 100.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; haklı fesih şartları oluşmadığını, davalının davaya konu tüplerin müvekkiline verildiğinin kabul edilemeyeceğini, bu miktarda tüpün herhangi bir yerde saklanamayacağını, davalının tek taraflı düzenlediği belgelerin kabul edilemeyeceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen İlk Karar

Mahkemece 26.08.2013 tarih, 2009/296 E. ve 2013/128 K. sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, davalılar vekilince temyiz edilmiştir.

B. Birinci Bozma Kararı

Dairemizin 27.11.2017 tarih, 2016/4434 E. ve 2017/6609 K. sayılı kararıyla ''...1- Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalılar vekilinin aşağıdaki bentler dışında kalan sair temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Dava, İpragaz tüp bayiliği sözleşmesinin haklı feshi nedeniyle cezai şart alacağı ile yoksun kalınan kâr ve depozito bedeli istemine ilişkin olup, mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir. Taraflar arasında akdedilen sözleşmenin 11/02/2009 tarihinde feshedilmesinden sonra davacının 19/02/2009 tarihinde dava dışı başka bir şirketle yeni bir bayilik sözleşmesi yapmış olmasına göre, davacının uğrayabileceği kazanç kaybının bu tarihler arasında gerçekleşeceği gözetilmeksizin mahkemece dava konusu bayilik sözleşmesinin bitim tarihine kadar hesaplanan kâr kaybına hükmedilmesi doğru görülmemiştir.

3- Depozito bedeli bakımından da taraflar arasındaki dava konusu sözleşme süresi dikkate alınmak suretiyle davalıya teslim edilen ve iade edilen tüpler bakımından varsa tarafların ticari defter kayıtları incelenmek suretiyle, bu mümkün olmadığı takdirde davalının ticari işletme kapasitesi dikkate alınarak teslim ve iade edilmesi gereken tüp adedi belirlenerek depozito bedeli takdiri gerekirken mahkemece sözleşme dışı dönemi de kapsayacak şekilde belirleme yapılması doğru görülmemiştir.

4- Sözleşmenin haklı feshi nedeniyle 24. maddede yer alan cezai şart miktarı belirlenirken, son bir yıl içinde bayii tarafından alınan en yüksek aya ait ton miktarı ile fesih tarihindeki 12. kg tüplü LPG'nin perakende satış fiyatı baz alınarak çarpıma esas tüp adeti bulunduktan sonra yine bulunan tüp adedinin de belirlenmeye esas alınan perakende satış fiyatı ile çarpımı ile belirlenen tutarın cezai şart olarak belirlenmesi gerekirken sözleşmeye aykırı suretle yapılan hesaplama ve taleple bağlı kalınarak yazılı şekilde cezai şart takdiri doğru görülmemiştir...'' gerekçesiyle bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamı doğrultusunda aldırılan bilirkişi heyet raporunda davacının söz konusu aylık bu geliri elde etmek için yapmış olacağı faaliyet giderleri diğer bir ifade ile bu kazancı elde etmek için yapacağı masrafların ise gelir tablosu değerlerine göre bulunan oranları uygulandığı takdirde 8 gün için faaliyet kârı neticesi elde edeceği kâr'ın 319,93 TL olarak hesap edildiği,

davacı yanın 2005-2008 yılları alımları ve davacı tarafından bildirilen 14.04.2008 tarihli İpragaz firmasına ait 01-Sat 196 no.lu tamimi ile bayilerine bildirdiği depozito bedelleri uyarınca boş tüp birim fiyatlarına göre, tespit edilen 349 adet tüp bedelinin 4.392,00 TL olduğu hesaplandığı, davalının 32.581,55 TL depozito tüp alacağı bulunması neticesinde, davacının alacağının bulunmayacağı, dava tarihindeki 12 kg tüp satış fiyatına göre haksız fesihten doğan cezai şart bedelinin madde 24'e göre 106.212,50 TL olarak hesaplandığının tespit edildiği,

davacı tarafından dava ve ıslah dilekçesi ile birlikte toplam 50.000,00 TL cezai şart alacağı talebinde bulunulduğu, davalının ihtarname ile dava konusu yapılan tüm talepler ve miktar yönünden davadan evvel temerrüde düşürüldüğü sabit olmadığından faizin dava tarihinden itibaren işletilmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 319,93 TL kâr kaybı alacağın dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte mirasçı davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

fazlaya ilişkin talebin reddine, 50.000,00 TL cezai şart alacağının 10.000,00 TL'sine 16.04.2009 dava tarihinden ve 40.000,00 TL'sine de 10.12.2010 ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte mirasçı davalılardan alınarak davacıya verilmesine, davacının tüplerin iade edilmemesinden kaynaklı tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; kâr mahrumiyetine ilişkin talepleri hakkında 19.02.2009 tarihinde dava dışı başka bir şirketle yeni bir bayilik sözleşmesi yapılmış olması sebebi ile yalnızca 8 gün için kâr kaybı alacağına hükmedildiğini, ancak bu kararın yerinde olmadığını, kâr mahrumiyeti hesabının sözleşmenin olağan bitiş tarihi üzerinden hesaplanması gerektiğini, tüplerin iade edilmemesinden kaynaklı tazminat taleplerinin reddi yönünde hüküm kurulmasının hatalı olduğunu, yalnızca dava konusu sözleşme süresi dikkate alınmak suretiyle hesaplama yapılması hukuka aykırı olup, ayrıca sektörel uygulamalara da uygun olmadığını,

müvekkili şirketin önceki bayilik dönemlerinde teslim etmiş olduğu tüp bedellerine ilişkin alacağı doğmazken, bahsi geçen aynı tüpler dolayısıyla doğmuş olan depozito tüp alacaklarının dikkate alınmasının çelişkili olduğunu ileri sürerek kâr mahrumiyeti alacağının kısmen kabulü ile tüplerin iade edilmemesinden kaynaklı tazminat taleplerinin reddine ilişkin kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; davalının sözleşmeyi ihlal etmediğini, davacının haksız fesih ile talep ettiği ceza şartların hukuka ve olaya aykırı olduğunu, davalı yargılama sırasında vefat ettiğinden davaya kanuni mirasçılara karşı devam edilip mirasçılar aleyhinde hüküm kurulmuş olup ceza şart sorumluluğunun mirasçılara yöneltilemeyeceğini, davacının kâr kaybı bulunmadığını, davacının sözleşmenin 24. maddesine dayanarak öne sürdüğü cezai şart talebinin reddi gerekirken kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu,

bilirkişi raporunda sözleşmenin 24. maddesine dayanılarak hesaplanan cezai şartın miktarı sözleşme hükmüne aykırı şekilde ve fahiş miktarda hesaplanmış olup mahkemenin bu hatalı bilirkişi raporuna itibar edilerek cezai şart talebinin tamamının kabulüne karar vermesinin hukuka aykırı olduğunu, mahkemece sözleşme hükmünün hatalı değerlendirildiğini, davacı yanın sözleşmenin 24. maddesine dayalı cezai şart talebinin müvekkilin ekonomik yönden mahvına sebebiyet verecek tutarda olduğu hususunun gözetilmediğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, İpragaz tüp bayiliği sözleşmesinin haklı feshi nedeniyle cezai şart alacağı ile yoksun kalınan kâr ve depozito bedeli istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 19 uncu maddesi.

3. Değerlendirme Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, taraf vekillerinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeple; Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,