Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/5682 K.2024/1982

Taraflar arasındaki endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğü davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; dava konusu tescilli tasarımların "WINX CLUP" Iginio Sraffi tarafından oluşturulan İtalyan animasyon televizyon dizisi olduğunu, yapımcı Rainbow tarafından 28 Ocak 2004 tarihinden itibaren, 4-16 yaş hedef kitlesi için 6 sezon yayınlandığını, dizinin kitap, oyuncak, kıyafet, video oyunları, DVD'leri, animasyon filmleri, devam eden sezonları, TV filmleri ve sinema filmleri gösterilerinin İtalya'da ve 131 ülkede yayınlandığını, tanınmış fan kulüpleri oluşmuş ve izlenmiş olduğunu, konusunun Bloom, Stella, Flora,

Miusa ve Tecna adlı beş genç kızdan oluşan WINX CLUP karakterlerinin Magix adlı sihirli bir boyutta yaşamakta ve sihirli güçleriyle periye dönüşmesi konusunda olduğunu, karakterlerin kıyafetlerinin hareket ettikçe değişen şık, ekose, çiçekli desenli özelliklerde olduğunu, bu özelliklerin kıyafet sektörü başta olmak üzere her türlü aksesuar, çanta, kırtasiye, mobilya malzemeleri vb. alanda kullanılmakta olduğunu, davalı yanın müvekkilinin dünyaca bilinen 2011/50667, 2007/45918, 2007/46141, 2007/46142, 2007/46143, 2007/46146, 2008/53626 nolu marka tescillerinin karakterlerini kullanarak telif hakkı ihlali yaptığını,

6769 sayılı Kanun'un ilgili maddelerince tasarımın geliştirilmesinde seçenek özgürlüğünün bulunmasına ve tasarımların yeni, özgün ve ayırt edici olması gerekirken, dava konusu tasarımları içerir marka başvurularının kötü niyetli olduğunu, davalı yanın aynı zamanda daha önce MINKS isimli markanın 2008/01559 tescili ile hak ihlali yaptığının davacı tarafından açılan dava sonucu mahkeme kararıyla kesinleştiğini, dava dışı sektörde bilinen karakterlerinde (pepe-pepino, caillou-canyu, hello kitty-kitty cat vb örneği gibi) davalı yan tarafından kötü niyetli olarak tescil edildiğini, davalının WINX KIZLARI karakterlerinden haberdar olduğunu,

sınai haklar açısından davalı yanın tescilli tasarımlarının yeni ve ayırt edici olmaması, kötü niyetli olması, başka bir fikri hakkın yetkisiz kullanımı nedeni ile davacı olunduğunu, davalı yanın kullanmama def'i itirazının kanunda marka def'i tanımı içinde düzenlendiğini, tasarım hükümsüzlüğü davalarında kullanmama def'i öngörülmediğini, davalı yanın tescilli tasarımlarının neredeyse tamamının çocuklar ve gençler tarafından takip edilen popüler çizgi karakterler (Naruto, Örümcek Adam, Hello Kitty vb) olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin haklarının saklı kalması kaydıyla,

davalı şirket tarafından 2016/02059 tescil nolu çoklu tasarım başvurusunun 3, 4, 5, 6, 15, 18, 22, 24 ve 25 sıra nolu tasarımlarının hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; dava konusu 2016/02059 nolu tescillerin tasarım tescili olduğunu, davacı yana ait tescilin marka tescili olduğunu, marka tesciline dayanarak tasarımlar üzerinde hak iddia edilemeyeceğini, eser taklidi iddiasının ciddi olması gerektiğini, resim, çizim, fotoğraf eserleri arasında taklit değerlendirmesi yapılmasının ağır bir iddia olduğunu, sanatsal anlamda esinlenmenin 5486 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (5486 sayılı Kanun) kapsamında taklit olarak kabul edilemeyeceğini,d ava konusu tasarımların çizgi karakter çizimleri olduğunu, benzerlik derecesinde taklidin olmadığını,

marka patent tasarım kavramlarının genelde karıştırıldığını, benzerlik kıstaslarının farklı olduğunu, marka benzerliğinde kıstasın sıradan tüketici, tasarım benzerliğinde kıstasın bilgilenmiş kullanıcı, eser benzerliğinde kıstasın konusunda uzman kişi olduğunu, karşılaştırılan tasarımların bariz farklı olduğunu, davacının tescilinde karakterlerle birlikte WİNX, WİNX CLUB ibaresi olup her marka tescilinde farklı kız görseli olduğunu, boydan 5 kız ve tek kız olarak yer aldığını, davalı tasarımlarının birbirinden farklı 9 tasarımdan oluşup 2 kız yanyana olup belden yukarı çizilerek tasarıma konu olduğunu, her birinin duruş, saç,

imaj şekil ve renklerinin ciddi farklı olduğunu, yazı ve marka ibaresi olmadığını, endüstriyel tasarım hukukuna göre "görünüme" göre benzerliğin değerlendirilmesi gerektiğini, buna göre değerlendirildiğinde tasarımların birbirinden farklı olduğunu, kötü niyet iddiasının kabul edilemeyeceğini, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından dava konusu tasarımlara yapılan benzerlik nedeniyle itirazın reddedildiğini, yeni 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (6769 sayılı Kanun) kapsamında karşı dava açısından "kullanmama def'i" itirazında bulunduklarını,

itiraz edenin çizgi film alanında bir kullanımı söz konusu olup iddia ettiği diğer alanlarda herhangi bir fiili kullanımı olmadığını, davacının kullanım alanı ve kapsamını ispat etmesi gerektiğini, davanın hukuka aykırı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı adına tescil ettirilmiş 2011/50667, 2007/45918, 2007/46141, 2007/46142, 2007/46143, 2007/46146 ve 2008/53626 tescil nolu markaların 2004 yılından bu yana yayınlanan, "WINX CLUP" İtalyan animasyon televizyon dizisinde yer alan dünyaca bilinen, popüler ve özgün çizgi karakterleri içerdiği,

davalının davacıya ait 2011/50667, 2007/45918, 2007/46141, 2007/46142, 2007/46143, 2007/46146, 2008/53626 nolu marka tescillerinde yer alan karakterleri kullanmak suretiyle 2016/02059 tescil nolu 3, 4, 5, 6, 15, 18, 22, 24 ve 25 sıra numaralı çoklu tasarımları adına tescil ettirdiği, tasarımların davacı adına tescilli markalarda kullanılan bahse konu çizgi film karakterleri ile karıştırılmaya sebebiyet verecek derecede benzer bulunduğu,

davacı adına tescilli marka haklarının varlığı bir yana bırakılsa bile davaya konu çizgi karakterlerin daha önceden çizgi film karakteri olarak tanınmış, kamuya sunulmuş ve pek cok ürünün iki veya üç boyutlu tasarımında zaten kullanıldığı ve bu karakterler ile davalı adına tescil ettirilmiş tasarımların (bazı küçük farklar haricinde) hemen hemen aynı oldukları, karakterlere özgünlük kazandıran (göz, baş, saç, kurgu, duruş şekli vb.) tüm özelliklerin davalının tasarım tescillerinde de mevcut bulunduğu dikkate alındığında davalı adına 2016/02059 tescil nolu 3, 4, 5, 6, 15, 18, 22,

24 ve 25 sıra numaralı tasarımların 6769 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinde aranan yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olmadıkları gerekçesiyle davanın kabulü ile davalı adına 2016/02059 no ile tescilli 3-4-5-6-15-18-22-24-25 nolu çoklu tasarımların hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetledavada yabancı firma lehine ayrımcılık yapıldığını, bilirkişi raporunun 4. sayfasında, davacı markasında yer alan kızın kulak hizasındaki saçın, sağ tarafta kalan davalı tasarımlarındaki kızların hem alın perçemi, hem saç dalgası, hem de saç buklesine aynı anda benzer olduğu,

bu nedenle hükümsüz kılınması gerektiğinin ifade edildiğini, mahkemece bu rapora itibar edilerek müvekkilinin tasarımlarının hükümsüz kılındığını, davacının sınai mülkiyet hukuku kavramlarını karıştırdığını, değişik sınıflarda tescilli markalarına dayanarak müvekkilinin tasarımlarının benzerlik nedeniyle hükümsüzlüğünü talep ettiğini, markalarda benzerlik incelemesinin tüketici kriteri üzerinde yapıldığını, tasarımlarda bilgilenmiş kullanıcı kriteri üzerinden yapıldığını, davacı tarafça ileri sürülen eser kavramının ve benzerlik değerlendirmesinin ise çok farklı olduğunu, cevap dilekçelerinde de beyan edildiği üzere eser,

marka ve tasarımların sahipliğinin aynı kişi/firma üzerinde olmasının gerekmediğini, bir şeklin aynı anda hem marka hem de tasarım olarak tescil edilebildiğini, eser taklidi iddiasının ciddi olması gerektiğini, öncelikle eser vasfının tespiti gerektiğini, sonrasında da karşılaştırılan resim ve çizimler arasında taklit boyutunda benzerlik bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerektiğini, bilirkişiler ve mahkeme tarafından bu yönde inceleme yapılmadığını, marka, tasarım ve eser benzerliğinin farklı kıstaslara göre yapıldığını, markada sıradan tüketici, tasarımda bilgilenmiş kullanıcı, eser benzerliğinde konusunda uzman kişi olduğunu,

ortada markasal kullanım olmadığı için marka benzerlik araştırması yapılamayacağını, karara esas alınan raporlarda bilirkişilerin hangi kıstası dikkate alarak inceleme yaptığının belli olmadığını, ek raporun ikinci sayfasında tasarımla marka arasındaki benzerliğin saç tokasından kaynaklandığı bu nedenle dava konusu tasarımın hükümsüz kılınması gerektiğinin ifade edildiğini, raporun 3. sayfasında davacı markasının saç kıvrımının davalı 3 tasarımında da bulunduğu,

bu nedenle hükümsüz kılınmaları gerektiğinin beyan edildiğini, raporunun 4. sayfasında, davacı markasında yer alan kızın kulak hizasındaki saçın, sağ tarafta kalan davalı tasarımlarındaki kızların hem alın perçemi, hem saç dalgası, hem de saç buklesine aynı anda benzer olduğu,

bu nedenle hükümsüz kılınması gerektiğinin ifade edildiğini, raporun 5. sayfasında benzerlik incelemesi yapmadan 25 numaralı tasarımın hükümsüz kılınması gerektiğini beyan ettiklerini, "ilim, teknik, ahlak, hukuk, mantık yoksunu" bilirkişi raporunun hükme esas alınmasının kabul edilemeyeceğini, kullanmama definin dikkate alınmadığını, davacının davasına dayanak yaptığı marka tescilleri üzerinden 5 yıl geçtiğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kullanmama def'i marka hükümsüzlüğü davalarında ileri sürülebileceğinden ve kullanmama olgusu sonuca etkili olmadığından tasarımın hükümsüzlüğü davasında ileri sürülen kullanmama def'inin dikkate alınmamasının yerinde olduğu, davalı desen tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik özelliklerine sahip olmadığı ileri sürüldüğünden, davalı tasarımın başvuru tarihinden önce, benzerlerinin şekil markası, telif hakkı şeklinde kamuya sunulmuş olması halinde yenilik özelliği ortadan kalkacağından, davacı tarafça markaların kullanılmamasının sonuca etkili olmadığı,

Mahkemece alınan bilirkişi kök ve ek raporunda yapılan tespitlerden, davaya konu karakterlerin çizgi film karakteri olarak kamuya sunulduğu ve tanındığı, davacının bu çizgi film karakterlerini Roma/İtalya Kültürel Mallar ve Faaliyetler Bakanlığı Fikri Mülkiyet Ofisi'ne 21.11.2007 tarihli 0052231 sayılı belge ile tescil ettirdiği, çizgi film karakterlerinin Türk Patent ve Marka Kurumu'nda WİNX sözcük markası ile birlikte şekil unsuru olarak 2007 yılında tescil ettirildiği, davalı vekilinin istinaf dilekçesinde bilirkişi raporundan kısmi alıntılar yapılarak rapora itiraz ettiği ve bilirkişiler tarafından tespit ettirilen benzerliklerin;

"saç tokasından, saç kıvrımından, kızın kulak hizasındaki saçın, sağ tarafta kalan davalı tasarımlarındaki kızların hem alın perçemi, hem saç dalgası, hem de saç buklesine benzerlikten" ibaretmiş gibi yansıtıldığı anlaşılıyorsa da, bilirkişilerce çizgi film karakterleri ile davacı markaları ile yapılan karşılaştırmada, benzerliklerin bu ayrıntılardan daha fazla olduğu gibi, ek raporda daha ayrıntılı inceleme ve karşılaştırma yapıldığı ve davalı tasarımlarının yenilik arz etmediği, bilgilenmiş kullanıcı gözünde benzer olduğunu tespit ettikleri gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü hususları tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davalı adına tescilli endüstriyel tasarımların hükümsüzlüğü istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (6769 sayılı Kanun) 55 ve 56 ncı maddeleri.

3. Değerlendirme 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve yasaya uygun olup davalı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,