Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/6766 K.2022/8090

Taraflar arasında görülen davada Alaşehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce bozmaya uyularak verilen 19.10.2021 tarih ve 2020/221 E. - 2021/606 K. sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi asıl ve birleşen davada davalı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçeler, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Asıl ve birleşen dava, itirazın iptali istemine ilişkin olup, Alaşehir 2. Asliye Hukuk Mahkemesince (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla) Yargıtay (Kapatılan) 19. Hukuk Dairesinin 09.05.2019 tarih 2018/2655 E. - 2019/3068 K. sayılı bozma ilamı sonrasında 19.10.2021 tarihinde T.C.

Hakimler ve Savcılar Genel Kurulu'nun 07/07/2021 tarih 608 sayılı kararı ile Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi yargı çevresinin Manisa ilinin mülki sınırları olarak belirlenmesine ve iş bu kararın 01.09.2021 tarihinden itibaren uygulanmasına şeklinde karar verildiği, somut olayda dava konusu uyuşmazlığın itirazın iptaline ilişkin olduğu, ticaret mahkemelerinin görev alanlarına giren uyuşmazlıklara bakma görev ve yetkisinin Hakimler ve Savcılar Genel Kurulu kararı gereği il mülki sınırlarında bulunması dolayısıyla Manisa Asliye Ticaret Mahkemesinde olduğu,

görevin dava şartlarından olup davanın her aşamasında kendiliğinden nazara alınacağı gerekçesi ile mahkemenin görevsizliğine, karar kesinleştiğinde talep halinde dosyanın görevli ve yetkili Manisa Asliye Ticaret Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmiştir.

Karar, asıl ve birleşen dava davalısı vekilince temyiz edilmiştir.

Mahkemelerin göreviyle ilgili temel düzenlemeyi içeren HMK. 1. maddesi. “Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir”, hükmünü amirdir.

Ticaret mahkemelerinin görevini düzenleyen TTK 5/2. maddesinde ise aynen: “Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4'üncü madde hükmünce ticari sayılan davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere asliye ticaret mahkemesinde bakılır” denilmektedir.

Dava tarihinde henüz asliye ticaret mahkemesi bulunmamakla, dava doğru yerde, yani asliye ticaret mahkemesi sıfatı ile asliye hukuk mahkemesinde açılmıştır. Genel görevli asliye mahkemelerinin baktığı işlerin tür ve sayıca çoğalması üzerine zaman zaman uzman mahkemeler kurulmaktadır. Asliye hukuk mahkemeleri bünyesinden ayrılan bazı uzman mahkemelere mevcut dosyaların devrine yönelik geçiş hükümleri konulmuştur.

(Aile mahkemelerinin kurulması gibi) Bu halde halen görülmekte olan dosyaların yeni görevli mahkemeye devredilmesi gerektiği izahtan varestedir. Yeni mahkemenin ihdasıyla birlikte işin devrine yönelik özel hüküm bulunmaması halinde ise, mevcut mahkemelerin elindeki dosyaları göndermeksizin esastan karar bağlaması tabii hakim ilkesinin de doğal sonucudur.

Belirtilen nedenlerle, mahkemece davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken, görevsizlik karar verilmesi doğru olmamış, asıl ve birleşen dava davalısı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün asıl ve birleşen dava davalısı yararına bozulması gerekmiştir.

KARŞI OY

1- Uyuşmazlık, bir yerde asliye ticaret mahkemesi kurulması halinde, asliye hukuk mahkemesinin ticaret mahkemesi sıfatıyla bakmakta olduğu dava dosyasını yeni kurulan ihtisas mahkemesine göndermesi gerekip gerekmediği hususuna ilişkindir.

2- 6100 sayılı HMK’nın 1. Maddesi uyarınca, Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar ise kamu düzeninden olup mahkemelerce re’sen dikkate alınmalıdır.

3- HMK’nın 114/1-c maddesi uyarınca, görev aynı zamanda dava şartıdır.

4- 6102 sayılı TTK’nın 5/2. Maddesi uyarınca “ Bir yerde asliye ticaret mahkemesi varsa, asliye hukuk mahkemesinin görevi içinde bulunan ve 4'üncü madde hükmünce ticari sayılan davalarla özel hükümler uyarınca ticaret mahkemesinde görülecek diğer işlere asliye ticaret mahkemesinde bakılır”. Yine aynı maddenin 3. Fıkrası uyarınca “Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisi olup, bu durumda göreve ilişkin usul hükümleri uygulanır”

5- İlk derece ihtisas mahkemelerinin kuruluşu kendi özel kanunlarıyla (4787 sayılı Aile Mah. Kur. Dair Kanun; İş Mahkemelerinin Kuruluşuna Dair Kanun) ya da maddi hukuk kuralları içerisine konulan kanun maddeleriyle (Ticaret Mahkemeleri, Tüketici Mahkemeleri, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri) kurulur. Ancak faaliyete geçirilmeleri 5235 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki “Hukuk mahkemeleri, her il merkezi ile bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde Hakimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur” hükmüne istinaden HSK’nın olumlu görüşü alınarak Bakanlıkça faaliyete geçirilir.

6- 5235 s. K.’nın 7. maddesi uyarınca, mahkemelerin yargı yargı çevresi, bulundukları il merkezi ve ilçeler ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırları olmakla birlikte hukuk mahkemelerinin yargı çevresi, il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenebilir. Uygulamada, HSK tarafından faaliyete geçirilen ticaret mahkemeleri, o ilin mülki sınırlarını içine alacak şekilde görevlendirilmektedir. Diğer bir anlatımla, uyuşmazlık o ilin hangi ilçesinde veya kasabasında olursa olsun bu davaya bakma görevi ticaret mahkemesinin görev alanına girecektir.

7- Ticaret mahkemeleri nitelikleri itibariyle ihtisas mahkemesi mahiyetindedir. Usul hükümleri nitelikleri gereği – tamamlanmış iş ve işlemler hariç – derhal uygulanması gerekli kurallardır.

8- Tüm bu düzenlemeler birlikte dikkate alındığında, Doğal Hakim İlkesinin bir gereği olarak, bir ilde asliye ticaret mahkemesi kurulmuş ise, bu nitelikte kurulu bir mahkeme olmadığı için ticari davalara ticaret mahkemesi sıfatıyla bakmakta olan asliye hukuk mahkemelerinin ellerindeki derdest dosyaları “devir veya gönderme” kararıyla gerçek görevli mahkemeye göndermeleri gerekir. Zira, ticaret mahkemesinin kurulmasıyla birlikte, asliye hukuk mahkemesinin bu sıfatla davaya bakma görevi sona erer. Ticari dava niteliğindeki bir uyuşmazlığın ihtisas mahkemesi özelliği taşıyan ticaret mahkemesinde görülmesi taraflar için aynı zamanda bir hak ve güvencedir.

9- Esasen asliye hukuk mahkemeleri, ticaret mahkemesi kuruluncaya kadar, ona vekaleten davaya bakan mahkemeler olup, gerçek ticaret mahkemesinin kurulmasıyla birlikte asliye hukuk mahkemesinin ticaret mahkemesi sıfatı kendiliğinden ortadan kalkar.

10- Öte yandan, Dairemizin yerleşik uygulamalarında da, ticaret mahkemeleri kurulduğunda dosyaların bu mahkemelere gönderilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Dairenin 10.10.2016 T. ve 2016/9527-7952; 19.09.2016 T. ve 2016/6527-7349; 06.03.2017 T. ve 2016/1925-2017/1293).

11- Her ne kadar 6102 sayılı TTK’nın geçici 9.maddesinde “Bu Kanunun göreve ilişkin hükümleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan davalarda uygulanmaz. Bu davalar, açıldıkları tarihte yürürlükte bulunan Kanun hükümlerine tabidir” hükmü yer almakta ise de, bu hükmün ancak 6102 sayılı TTK’nın yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden önce açılan davalarda uygulanması mümkündür.

Ayrıca Kanun’un madde gerekçesinden de açıkça anlaşılacağı üzere bu hüküm, ticaret mahkemelerinin kurulması hadisesine uygulanamaz. Bu hükmün amacı, asliye hukuk mahkemesi ile asliye ticaret mahkemesi arasındaki ilişkinin “işbölümü ilişkisi” olduğu dönemde, esasa cevap süresi içerisinde işbölümü ilk itirazında bulunulmaması halinde asliye hukuk mahkemesinin Kanun uyarınca ticari davalarda bile görevli addedilmesine ilişkindir.

Zaten bu nedenle gerek her iki mahkeme arasındaki işbölümü ilişkisini görev ilişkisine döndüren TTK’nın 5/4. Maddesi ile Geçici 9. Maddesi, Kanun’unyürürlüğe girmesine 4 gün kala 26.06.2012 tarih ve 6335 ve 6336 sayılı Kanun’lar ile TTK’ya eklenmiştir. Maddenin düzenleniş amacı, daha önce Kanun uyarınca görevli addedilen mahkemeler arasında “görevsizlik kararı” verilmek suretiyle yargılama sürecinin uzamasının önüne geçmektir.

12- Ticaret mahkemesi kurulması halinde asliye hukuk mahkemesince verilecek karar “gönderme/devir” kararı niteliğinde olup, HMK’nın 20 vd. maddelerindeki prosedürün uygulanması gerekmeyen niteliği itibariyle kesin kararlardandır.

13- Daire çoğunluğunun, asliye hukuk mahkemelerinin eldeki davalara bakmaya devam etmesi gerektiğine ilişkin görüşü, Dairenin yerleşik görüşüne de aykırıdır. OysaYargıtay Kanunu’nun 15/1-c maddesi uyarınca, bir daire yerleşmiş içtihadından dönmek isterse veya benzer olaylarda birbirine uymayan kararlar vermiş bulunursa, bu konuda İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulu’na başvurması gerekir.

Somut olayda, derdest davalara bakmaya devam etmeleri gerektiği gerekçesiyle, asliye hukuk mahkemesinin, asliye ticaret mahkemesi kurulması nedeniyle verdiği gönderme kararının bozulmasına dair Daire çoğunluğunun görüşlerini isabetli bulmuyorum.