Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/6880 K.2023/6886

Taraflar arasındaki alacak davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılaması sonucunda Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davacı ... Doğal Ürün. Gıda Paz. İletişim Petrol Ürünleri San.ve Tic. Ltd. Şti. vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı ... Endüstriyel Gıda ve Temizlik Ürün. San. ve Tic.

A.Ş. vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı şirket bünyesindeki varlıklarını satmaya karar vermesi üzerine alımına talip olduğunu, tarafların 05.11.2007 tarihli varlık satış sözleşmesi imzaladıklarını, sözleşmeye göre devir bedelinin 20.000.000 USD olup avans olarak 2.000.000 USD ödemenin öngörülmesi üzerine bu miktarın ödendiğini, kalan kısmın daha sonra ödenmesi için anlaşıldığını ancak ödemenin gerçekleşmediği gerekçesi ile davalının 02.01.2008 tarihli yazısı ile sözleşmeyi feshedip yapılan avans ödemesini ceza-i şart olarak kabul ederek irat kaydettiğini, fesih sonrası başka bir şirkete satış işleminin gerçekleştiğini,

davalının bu davranışının hatalı ve haksız olup avans olarak verilen bedelin iadesinin gerektiğini ileri sürerek şimdilik 10.000,00 USD' nin 28.07.2008 tarihinden itibaren dövize uygulanan en yüksek faiz oranı ile tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafından sözleşme gereğince ifa edilmesi gereken yükümlülüklerin zamanında ifa edilmediğini, sözleşmede satım bedelinin bir bütün olarak belirlendiğini, ön koşullarda yer alan kıdem tazminatı teminat mektubunun temin edilmediğini, ödeme için kesin mehle riayet edilmediğini, sözleşmede kesin mehil belirtildiğini, kesin mehile uyulmaması halinde sözleşmenin kendiliğinden fesh olunacağının kararlaştırıldığını, davacıya yeni bir mehil verilmesi zorunluluğu bulunmadığını, feshin usulsüz olmadığını, sözleşmenin 13.3 maddesi gereğince avans ödemesinin cezai şart olarak irat kaydedildiğini,

müvekkili tarafından üzerine düşen bütün edimlerin süresi içinde yerine getirildiğini, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 107 nci maddesi gereğince ifa tarihinin kesin olarak belirlendiğini savunarak davanın husumet, zamanaşımı ve esas yönünden reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen Karar

Mahkemenin bozma ilamına uyularak yaptığı yargılama sonucunda 28.12.2015 tarih, 2015/25 E. ve 2015/787 K. sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 30.11.2017 tarih, 2016/6257 E. ve 2017/6784 K. sayılı kararı ile önceki bozma ilamında, davalının ilkesel olarak davacı tarafından yapılan avans ödemesini cezai şart olarak mahsup etmesinde sözleşmeye aykırı bir yön bulunmadığı kabul edilerek, bu mahsubun davacının ekonomik mahvına neden olacak bir miktar olup olmadığı, tenkisine gerek bulunup bulunmadığı hususlarının değerlendirilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği belirtilmiş olup, mahkemece bozma ilamına uyulmasına karar verilmiş ise de bozma gereğinin yerine getirilmediği,

davacı şirketin ekonomik durumu yönünden konusunda uzman bilirkişilerden oluşan bir heyet marifetiyle davacının ticari defter ve kayıtları, bilançoları, verilen vergi beyannameleri, icra takip dosyaları, şirket sicil dosyası vs. gibi kayıtlar üzerinde inceleme yaptırılarak indirim koşullarının bulunup bulunmadığı konusunda ayrıntılı ve Yargıtay denetimine elverişli rapor alınıp varılacak uygun sonuç çerçevesinde bir karar verilmesi amacıyla eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasına karar verilmiştir.

C. Mahkemece Verilen Karar

Mahkemenin 18.07.2022 tarih, 2019/553 E. ve 2022/742 K. sayılı kararı ile bozma ilamı uyarınca aldırılan son ek raporda cezai şartta tenkisat koşulu konusunda bir açıklık olmadığı, ancak heyetçe davacı firmanın ödemiş olduğu avansı 2008 yılında iade alabildiği takdirde, 2008 yılında işletme sermayesi yabancı kaynak kullanımı olamayacağı, bu nedenle bu kaynak kullanımı için finansman gideri ödemeyeceği, bu nedenle de bilançonun pasif kaleminde ver alan mali borç kalemindeki değerin kâr kaleminde olacağı ve firmanın zarar yerine kâr etmiş olabileceği hareketle de tenkisat koşulunun oluşmuş olabileceğinin belirlenmiş olduğu,

iddia ve itirazlar tüm dosya kapsamı ve bilirkişi raporlarında yapılan tespit ve değerlendirmeler ışığında cezai şartta % 50 oranında tenkisat yapılmasının her iki taraf yönünden de hakkaniyetli olacağı,

sözleşme ile tayin edilen cezai şartın tahsilini isteme hakkına sahip olan davacının açtığı dava sonucunda cezai şartın hakim tarafından fahiş görülerek tenkis edilmesi halinde tenkis edilen miktardan dolayı davacı yan aleyhine avukatlık ücreti ve yargılama giderine hükmedilemeyeceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile (cezai şarttan takdiren yapılan tenkisat da dikkate alınarak) 1.000.000,00 USD'nin (10.000 USD'lik kısmına dava tarihinden,

990.000 USD'lik kısmına ıslah tarihinden itibaren ) 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 4 üncü maddesinin a bendine göre işleyecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacı/temlik alana verilmesine, fazlaya ilişkin 1.000.000 USD lik talebin reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... Doğal Ürün. Gıda Paz. İletişim Petrol Ürünleri San.ve Tic.Ltd.Şti. vekili ve davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı ... Doğal Ürün. Gıda Paz. İletişim Petrol Ürünleri San.ve Tic. Ltd. Şti. vekili temyiz dilekçesinde özetle; faiz başlangıç tarihinin ıslahla arttırılan kısım için ıslah tarihi olarak esas alınmasının hatalı olduğunu, vekalet ücreti hesaplamasında da hata yapıldığını, vekalet ücretinin bugünkü kur üzerinden dava değeri hesaplanarak vekalet ücreti hesaplanması gerektiğini, cezai tenkisat oranının çok daha az olması ve hatta hiç tenkisat yapılamayacağını belirterek kararın bu nedenlerle bozulmasını istemiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; mahkemece incelenmesi istenen ticari defterler incelenmediğinden davacının ekonomik mahva uğrayıp uğramadığı ve mali durumu tespit edilemediğini, bu açıdan eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu hükme esas alınmak karar verilmesinin yerinde olmadığını, davacı defterleri incelenmeden sadece vergi beyannameleri üzerinden davacının cezai şart ödemesi sebebi ile ekonomik açıdan mahva uğrayıp uğramadığı ve mali durumunun tespit edilemeyeceğini, somut olayda cezai şartta indirim koşullarının gerçekleşmediğini,

davacı defterlerini sunmadığından tenkisat koşullarının oluştuğu hususunu da ispatlayamadığını, davacının satışlarının azalmasının ekonomik yıkıma neden olmasına hukuki bir gerekçe oluşturmayacağını, tenkisat koşullarının gerçekleştiği varsayımı kabulü halinde dahi mahkemece takdir edilen %50 oranındaki cezai şartın kararlaştırılma amacını sonuçsuz bırakacak derecede yüksek olduğunu belirterek kararın bu nedenlerle bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, taraflar arasındaki 05.11.2007 tarihli varlık satış sözleşmesinin davalı tarafından haksız feshine dayalı olarak davacı tarafından ödenen avansın iadesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 818 sayılı Kanun'un 107 nci maddesi.

3.Değerlendirme Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, taraf vekillerinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,