Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/2584 K.2024/764

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin yurt dışından ... hammaddeleri ithalatı, imalatı ve satışı işiyle iştigal ettiğini, davalı Kurum'un üretim yapmak üzere ... hammadde ihtiyacı için ihale açtığını ve bu ihalenin müvekkili şirketin uhdesinde kaldığını, 13.05.2015 tarih ve 2128 sayılı sözleşmenin imzalandığını, sözleşme konusunun, idarenin ihtiyacı olan ABD'de yerleşik Carpenter Tecnology Corparation firmasının ürünü olan ve özellikleri belirtilen 10.000 kg ... malzemesi,

işin teslim yerinin Kırıkkale, teslim tarihinin ise 10.12.2015 olduğunu, sözleşme uyarınca müvekkili firmanın ABD'deki firmaya sipariş verdiğini ve ürünlerin hazırlanmaya başlandığını, bu arada 05.07.2015 tarih ve 29407 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu'nun 2015/7749 numaralı kararına göre ülkeye ithal edilecek ... ürünlere %25 ilave gümrük vergisi konulması üzerine,

zorunlu olarak ilave 264.473,55 TL gümrük vergisinin ödenip teslim yükümlülüğünü yerine getirdiğini, bu ek vergi yükünün taraflar arasında imzalanan ihale sözleşmesinin 7.1. maddesinin ''yurtdışından yapılan mal alımı ihale işlemlerinde sözleşmenin yürürlük süresi zarfında doğacak, vergi, resim, harçlar ve ödemeler ile ilgili banka komisyon ve masraflarından Türkiye içinde tahakkuk edenler idare tarafından,

Türkiye dışında tahakkuk edenler yüklenici tarafından ödenecektir" hükmü ile idari şartnamenin 24 üncü maddesi gereğince Türkiye içinde tahhakkuk ettiğini ve davalı idare tarafından ödenmesi gerektiğini ileri sürerek 264.473,55 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; dava konusu uyuşmazlıkta uygulanacak idari şartnamenin 24.2. maddesinde "istekliye ait olan gider kalemlerinde artış olması yada benzeri ... gider kalemleri oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış yada farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilecektir" dendiğini, sözleşmenin fiyat farkı başlıklı 15 ... maddesinde ise "yüklenici varsa süre uzatımı da dahil olmak üzere sözleşme süresince, sözleşmenin tamamen ifasına kadar vergi,

resim harç ve benzeri mali yükümlülüklerde artışa gidilmesi veya ... mali yükümlülüklerin ihdası gibi nedenlerle fiyat farkı talebinde bulunamaz" hükmünün yer aldığını, sözleşmenin 15 ... ve idari şartnamenin 24 üncü maddesine göre davacının hiçbir şekilde talep ettiği alacağı isteyemeyeceğini, davacının ileri sürdüğü 7.1.1 maddesinde kastedilenin yurt dışından yapılan mal alım ihale işlemleri ve yurt dışı firmaları kapsadığını, davacının yurt dışı menşeli malı yabancı para birimi ile teklif eden yerli istekli konumunda olduğunu,

başka bir deyişle ihalenin yerli ve yabancı isteklilere açık olarak yurt içinde gerçekleştirildiği ve yurt dışından mal alımı yapılmadığından, sözleşmenin tüm lafzı dikkate alındığında gümrük vergisine ait ödemenin talep edilemeyeceğinin açık olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 11.05.2017 tarih, 2016/623 E. ve 2017/353 K. sayılı kararıyla, sözleşmenin 15 ... maddesinde sözleşme süresince ifasına kadar vergi vs mali yükümlülülerde artışa gidilmesi veya ... yükümlülüklerin ihdası nedeniyle fiyat farkı talebinde bulunulmayacağı, yani bu iş için fiyat farkı verilmeyeceği kararlaştırılmış ise de, sözleşmenin 7.1.1 maddesinde;

yurtdışında yapılan mal alım ihale işlemleri sırasında ve sözleşmenin yürürlük süresi zarfında doğacak vergi, resim, harç ve ödemelerin Türkiye içinde tahakkuk edenlerinin idare tarafından, Türkiye dışında tahakkuk edenlerinin ise yüklenici tarafından ödeneceği, yine aynı hususun idari şartnamenin 24 üncü maddesinde yer alması karşısında;

ihale konusu malın yurt dışında ithal edilmesi nedeniyle sözleşmenin 15 ... maddesi hükmüne rağmen 7 nci maddesinde istisnai hüküm getirilerek ilave verginin yurt içinde tahakkuku halinde bunun idare tarafında ödeneceğinin kararlaştırıldığı ve bu haliyle ihale fiyatı içinde yer almadığı anlaşılmakla, davacının, davalının sözleşme kapsamınca üstlendiği vergiyi ödemesi nedeniyle ödediğini tarafların tacir olması da nazara alınarak avans faiziyle birlikte geri istemekte haklı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin 19.10.2020 tarih, 2018/762 E. ve 2020/234 K. sayılı kararıyla, mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 25.04.2022 tarih, 2020/8442 E. ve 2022/3376 K. sayılı kararı ile "Mahkemece, sözleşmenin 7.1.1. maddesi gereğince davanın kabulüne karar verilmişse de, gerek dosyada alınan bilirkişi raporunda saptanan olgular gerekse sözleşmenin 15. maddesi ve İdari Şartnamenin 24. maddesi ile, sözleşmenin yürürlüğü sırasında vergi yükümlülüğünden kaynaklanan artışlarda davacı yüklenicinin sorumluluğunun açıkça belirtildiği, davanın her iki tarafı da tacir olmakla, karşılıklı yükümlülüklerin açıkça belirlendiği durumlarda sözleşmenin aksine bir yorumla sonuca gidilmesinin sözleşme özgürlüğü kapsamında mümkün olmadığı,

her ne kadar Mahkemece, sözleşmenin 7. 1. 1. maddesinin yine sözleşmenin 15. maddesinin istisnası olduğu belirtilerek sonuca gidilmişse de, 15. maddede açıkça, 7.1.1. maddenin istisna olduğu belirtilmediği gibi, eldeki dava açısından açıkça bir düzenleme olması nedeniyle bu hükmün uygulanma olanağı da bulunmadığı, bu durumda, Mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken davanın kabulüne karar verilmesi, Bölge Adliye Mahkemesi’nce davalı vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar verilmesinin doğru görülmediği

" gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında imzalanan sözleşmenin 15 ... maddesi ve idari şartnamenin 24 üncü maddesi ile, sözleşmenin yürürlüğü sırasında vergi yükümlülüğünden kaynaklanan artışlardan davacı yüklenicinin sorumlu olduğu açıkça belirtildiği, davacının dayandığı sözleşmenin 7.1.1. maddesi ise "yurt dışından yapılan mal alım ihale işlemleri" ile ilgili olup, somut olaya uygulama kabiliyeti bulunmadığı zira dava konusu ihalenin yurt dışından mal alımı konulu olmadığı, davacı firmanın yerli bir firma olduğu, bunun yanında sözleşmenin 15 ... maddesi çok açık olup, herhangi bir istisna tanınmadığı gibi sözleşmenin 7.1.1. maddesine de açıkça atıf bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava dilekçesi ve aşamalardaki beyanlarını tekrar ederek Mahkemece, bozma ilamına direnilip davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken hatalı değerlendirmeye dayalı olarak davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple; Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,