Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/3481 K.2024/6506

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, birleşen davanın kısmen kabulüne, birleşen davada karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Kararın davalı/birleşen davacı ... Petrol...A.Ş. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak asıl davada ve birleşen 2019/232 E. sayılı davada davalı-birleşen 2019/390 E. Sayılı davada davacı ... Petrol Otomotiv ve Turizm Tic. A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi.

Duruşma için belirlenen 17.09.2024 günü başkaca gelen olmadığı yoklama ile anlaşılıp hazır bulunan asıl ve birleşen davada davacı, birleşen davada davalı vekili Av. ... ile asıl ve birleşen davada davalı, birleşen davada davacı vekili Av. ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü.

KARAR

I. DAVA

1. Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirketin akaryakıt, lpg, otogaz ve madeni yağ sektöründe faaliyet gösterdiğini, davalı ... Petrol ile müvekkili arasında bayilik sözleşmesi aktedildiğini ve sözleşmeye istinaden davalı ...

Petrol'ün müvekkilinin adını kullanarak Samsun Atakum Büyükoyumca Mah. 1641 ada 1 parselde kayıtlı akaryakıt istasyonunda faaliyet gösterdiğini, davalı şirket ve müvekkili arasındaki bayilik ilişkisi kapsamında müvekkili şirketin toplu ödemelerin teminatını sağlamak için davalı gerçek kişiler tarafından Samsun Atakum Büyükoyumca Mah. 1821 ada 3 parselde kayıtlı taşınmaz üzerine 3.000.000,00 TL tutarlı ipotek tesis edildiğini, bayilik sözleşmesinin davalı ...

Petrol'ün 02.07.2018 tarihli ihtarnamesi ile feshedildiğini, sözleşmenin feshi nedeniyle müvekkilinin davalı ...

Petrol'den istasyon nakdi yatırım bedeli 2.932.300,00 TL, iktisap tarihinden itibaren işletilmiş vade farkı 1.463.739,89 TL, ulusal marker cezası bakiye alacağı 48.715,91 TL olmak üzere toplam 4.444.755,80 TL, davalının automatic plus prim alacağının 424.938,03 TL olup, toplam 4.019.772,77 TL alacaklı olduğunu, Samsun İcra Müdürlüğü'nün 2019/16783 E. sayılı dosyasından davalıdan olan alacaklarını teminen tesis edilen 3.000.000,00 TL tutarlı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapıldığını, davalıların itirazı nedeniyle takibin durduğunu ileri sürerek itirazın iptaline, takibin devamına,

davalılar aleyhine %20 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleşen 2019/232 E. sayılı dosyada davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalıdan alacaklarını teminen tesis edilen 3.000.000,00 TL tutarlı ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapıldığını, teminat dışında kalan 1.019.772,77 TL'nin tahsili amacıyla Samsun İcra Müdürlüğünün 2019/15879 E. sayılı dosyası ile ilamsız takip başlatıldığını, davalının itirazı nedeniyle takibin durduğunu ileri sürerek itirazının iptaline, takibin devamına, davalı aleyhine %20 icra inkar tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

3. Birleşen 2019/390 E. sayılı dosyasında davacı ... Petrol...A.Ş. vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalının bayisi olduğunu, bizzat davalı tarafından hesaplanarak bildirilen ve icra takibine konu faturalar sebebiyle davalıdan alacaklı olduğunu, davalının faturaları muhasebe kaydına aldığını ve faturalara itiraz edilmediğini, borcun ödenmemesi sebebiyle takibin başlatıldığını ileri sürerek icra takibine vaki itirazın iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Asıl davada davalılar ... ..., ... ve ... ... vekili cevap dilekçesinde; intifa hakkı sözleşmelerinin 5 yıldan fazla süreli olamayacağının anlaşılması üzerine POAŞ'nin 1997 yılında başlayan intifa hakkı ve bayilik sözleşmesinden oluşan dikey ilişkiyi 18.09.2010 tarihinde keserek anlaşma sağlanması halinde 18.09.2010 tarihinden itibaren 5 yıl daha yenilenmesi gerekir iken 1997 yılında tesis edilen 15 yıllık intifa kelepçesi devam ettiği için bayi/malik'in iradesizleştirildiği için önce 18.09.2013 tarihinde davacının dava dayanağı yaptığı protokolün imzalattırıldığını, ancak davacının alacak talebine dayanak yaptığı 18.09.2013 tarihli protokolün yok hükmünde sayılmasına karar verilmesini savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Asıl davada davalı ...

Petrol...A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacı ile müvekkili arasında imzalanan sözleşmelerin 5 yıllık olup, 5 yıl boyunca kesintisiz ve nizasız bir şekilde uygulandığını ve süresi sonunda kendiliğinden hitama ettiğini, sürenin dolmasından sonra davacı tarafından bir teklif gelmemesi üzerine müvekkili tarafından ihtarname keşide edilerek sözleşmelerin 30.07.2018 tarihi itibarıyla sona ereceğini, aradaki mevcut tüm sözleşmelerden ve kanundan kaynaklanan talep ve dava haklarının saklı olduğu hususunda ikazda bulunulduğunu,

müvekkili tarafından davacı ile mutabakata varılabilmesi ihtimaline karşı sözleşmelerin kısa süreli olarak yenilendiğini ve müzakerelerin devam ettiğini, yapılan görüşmeler sonunda davacının teklifinin ilk düzenlenen protokole aykırı, ticari etikten uzak, kabul edilmesi mümkün olmayan talepler olduğunu, bunun üzerine müvekkilinin 24.09.2018 tarihli ihtarnameler göndererek sözleşmelerin sürelerinin dolması nedeniyle hükümsüz hale geldiğinin bildirildiğini,

müvekkili şirketin davacının bayiliğini yaptığı dava konusu yer dışındaki başka bir bayiliğinin alacağını davacı tarafından ödemeyip dava konusu yaptığı bayilikten olan alacaklarını mahsup ederek el koyduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

3. Birleşen 2019/232 E. sayılı dosyada davalı ... Petrol Oto. ve Tur. Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; asıl davadaki beyanlarını tekrar ederek davanın reddini istemiştir.

4. Birleşen 2019/390 E. sayılı dosyada davalı ...Ş. cevap dilekçesinde; taraflar arasındaki sözleşmeye göre İstanbul Mahkemelerinin yetkili kılındığını, davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, davacı ile 1641 ada 1 parseldeki bayilik ilişkisinin sona erdiğini, 10974 ada 1 parseldeki için bayilik ilişkisinin devam ettiğini, 1641 ada 1 parseldeki istasyonun işletilmesi için imzalanan sözleşmenin sona ermesi sebebiyle müvekkilinin alacaklı olduğunu, taraflar arasındaki sözleşmeye göre taraflar arasında yeni bir 5 yıllık anlaşma yapılmadığını, davacının icra takibine konu alacağının davalının alacaklarından mahsup edildiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı ...Ş. ile davalı arasındaki ilk protokol/bayilik sözleşmesinn 01.07.2008 tarihinde ve 17 yıllık olarak yapıldığı, Rekabet Kurumu'nun kararına istinaden süresi 5 yıl sonra sona ereceğinden bu kez 30.07.2013 tarihli 5 yıllık yeni bir bayilik sözleşmesi akdedildiği, bundan sonra yapılan 18.09.2013 tarihli protokole göre mutabakat halinde süre 5 yıl uzayacak olup, davalı ...

Petrol...A.Ş.'nin 02.07.2018 tarihli ihtarı ile sözleşmenin 31.07.2018 tarihinde kendiliğinden sona ereceği davacıya bildirilmiş olmakla taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi bu tarihte sürenin dolması ile kendiliğinden sona erdiği, davacının başlangıçta 17 yıllık süre için ödediği intifa bedelini sürenin kısaltılması sebebiyle kullanılamayan kısmını kendisine yükletilebilecek bir kusuru da bulunmadığından talep etmekte haklı olduğu,

vade farkının ise yine protokolün 6/son maddesine göre hesap edileceği, ancak taleple bağlılık nazara alınmak suretiyle 1.463.739,89 TL vade farkı ile birlikte 2.932.300,00 TL nakdi yatırım bedeli toplamı 4.396.039,89 TL'nin davalı ... Petrol ... A.Ş.'nin iade borcu kapsamında olduğu, bu konuda bilirkişi raporuna itibar edilmediği, Ulusal Marker cezasına yönelik talebin ispatlanamadığı, tarafların ticari defterlerinin davalı ...

Petrol A.Ş.'nin alacağı yönünden sonuç itibariyle farklı olduğu anlaşılmakta ise de taraflar arasındaki sözleşmelerde Petrol Ofisi A.Ş.'nin ticari defterlerinin esas alınacağı yönünde delil sözleşmesi bulunduğu gözetilerek, davacının yaptığı mahsup miktarının esas alınması gerektiği, icra takip dosyasında davacı ...Ş.

424.983,03 TL mahsup etmiş olmakla taleple bağlılık nazara alınarak 4.396.039,89 TL'den 424.983,03 TL'nin mahsubu sonucu 3.971.056,86 TL alacak tespit edildiği, asıl dava ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takibe itiraza ilişkin olup, takibe konu ipotek bedeli tespit edilen alacak içerisinde kalmakla asıl davanın kabulü gerektiği, birleşen 2019/232 E. sayılı dosyada, asıl dava yönünden yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere davacı ...Ş.'nin 3.971.056,86 TL alacağının tespit edildiği,

3.000.000,00 TL'lik kısım asıl davadaki ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip ile talep edildiğinden iş bu dava yönünden kalan 971.056,86 TL asıl alacak yönünden davanın kısmen kabulü gerektiği, birleşen 2019/390 E. sayılı dosyada, faturalar dayalı takip başlatıldığı, davacı tarafın ticari defterlerinin usulüne uygun tutulduğu, lehe delil olabileceği, faturaların davacı şirketin defterinde kayıtlı olduğu,

davalı tarafın takas hakkını kullanabileceği, davalının davacıdan olan alacağını 17.01.2019 tarihinde mahsup ettiği, takip konusu faturaların davalı ...Ş. tarafın ticari defterlerinde kayıtlı olmakla fatura konusu işin yapıldığı ve fatura miktarının kesinleştiği nitekim davalı şirketin mahsup işlemi yapmak suretiyle bu hususu kabul ettiği anlaşılmakla işbu birleşen dosyadaki takibin dolayısıyla davanın konusunun kalmadığı, ancak takip ve dava tarihinden sonra mahsup işlemi yapıldığından davanın açılmasında davacı ...

Petrol A.Ş.'nin haklı olduğu gerekçesiyle asıl davanın kabulü ile 3.000.000,00 TL asıl alacak hakkındaki Samsun İcra Dairesi'nin 2019/165783 E. sayılı dosyasındaki itirazların iptaline, takibin devamına, asıl alacağa takip tarihi sonrası değişen oranlarda avans faizi uygulanmasına, asıl alacak likit kabul edilmekle %20 oranında icra inkar tazminatının davalılardan tahsiline, Birleşen 2019/232 E. sayılı dosyada.

971.056,86 TL asıl alacak, 68.378,58 TL işlemiş faiz toplam 1.039.435,44 TL alacak hakkındaki itirazların iptaline, takibin devamına, fazla talebin reddine, asıl alacağa takip tarihi sonrası değişen oranlarda avans faizi uygulanmasına,, asıl alacak likit kabul edilmekle %20 oranında icra inkar tazminatının davalılardan tahsiline. Birleşen 2019/390 E. Sayılı dosyada.

273.039,80 TL asıl alacak yönünden davanın konusu kalmadığından karar verilmesine yer olmadığına, işlemiş faiz talebinin reddine, asıl alacak likit kabul edilmekle %20 icra inkar tazminatının davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, davalının kötüniyet tazminat talebinin reddine karar verilmiş, kararı davalı/birleşen davacı ... Petrol ... A.Ş. vekili istinaf etmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraflar arasında düzenlenen protokol hükümleri uyarınca yapılan değerlendirme ve hesaplamanın usule uygun olduğu, gerekçede hata edilmediği, davalının asıl davadaki "müteselsil" ibaresinin yer almamasına yönelik istinaf talebinin aleyhine olacağı ve aleyhe bozma yasağı kapsamında kalacağı, davalının sair istinaf sebeplerinin de yerinde olmadığı gerekçesiyle davalı/birleşen davacı ... Petrol A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ İNCELEMESİ

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Asıl dava, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takibe karşı itirazın iptali istemine, birleşen davalar ilamsız takibe itirazın iptali istemine ilişkin olup, uyuşmazlık bayilik sözleşmesinden ... alacaklara ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 1.Asıl ve birleşen 2019/390 E. sayılı dosyada yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararlarda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun 6100 sayılı Kanun'un 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) numaralı alt bendi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından asıl ve birleşen 2019/390 E. sayılı dosyalar yönünden Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

2.Birleşen 2019/232 E. sayılı dosyaya gelince; temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla, davalı ... Petrol....A.Ş. vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

3.Birleşen 2019/232 E. sayılı davada davacı ...nin dava dilekçesindeki talebi 1.019.772,77 TL olmakla birlikte mahkemece işbu davanın 971.056,86 TL asıl alacak yönünden kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, davanın kısmen reddedilen 48.715,91 TL bakımından davalı ... Petrol...A.Ş. yararına vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken, hüküm fıkralarında vekalet ücretine yer verilmemiş olması bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.