Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/4281 K.2023/4926

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın usulden reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin sigortalısı Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş. tarafından İsviçre'de yerleşik Novex Trading SA adlı firmadan satın alınan demir emtiasının davalıların acentesi olduğu 9549657 IMO no.lu M/V Nephrite gemisi ile Rusya'dan Ereğli Limanına taşındığını, emtianın gemiden tahliyesinden sonra alıcının deposunda yapılan incelemede paslanma hasarı tespit edildiğini, ekspertiz çalışmaları sonucunda tespit edilen 200.530,29 USD hasar bedelinin 14.08.2018 tarihinde sigortalıya ödenerek sigortalının haklarına halef olunduğunu,

davalıların Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 1178 inci maddesi gereğince yükteki hasarından sorumlu olmaları nedeniyle sigortalıya ödenen hasar bedelinin rücusu amacıyla başlatılan takibe yönelik davalıların itirazının haksız olduğunu ileri sürerek davalıların takibe itirazının iptali ile takibinin devamına, % 20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı M/V Nephrite Gemisi Donatanına İzafeten Acente Sıfatıyla Statü Gemi Kiralama Ltd. Şti vekili cevap dilekçesinde; davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığını, konişmentonun atıf yaptığı 29.05.2018 tarihli çarter partide tahkim klozu yer aldığından davanın İngiliz Hukukuna tabi olarak Londra'da tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiğini ve mahkemenin görevsiz olduğunu, emtianın yüklemeden önce ıslak ve paslı olduğunun gemi kaptanı tarafından konişmentoya yazıldığından yüklemeden önce mevcut olan hasardan dolayı taşıyıcının sorumlu tutulamayacağını savunarak davanın görevsizlik, husumet yokluğu ile esastan reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı M/V Nephrite Gemisi Donatanına İzafeten Acente Sıfatıyla Atlastrans Denizcilik Gemi Acenteliği Gemi İşletmeciliği Navlun ve Taşımacılık Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; donatana izafeten gemiye ait iş ve işlemleri yapması nedeniyle acenteye husumet yöneltilemeyeceğini, acentenin ancak kendi kusurundan kaynaklanan zararlardan sorumlu tutulabileceğini, acentenin doğrudan taraf olmadığı sözleşmelerden kaynaklanan zararlardan sorumlu olmadığını, talebin sözleşmenin tarafında yöneltilmesi gerektiğini, bu nedenle davacının ödediği hasar bedelinden dolayı müvekkili şirkete rücu hakkı bulunmadığını, icra inkar tazminatı talebinin yersiz olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile konişmentonun arka yüzünde, taşıma şartlarının yer aldığı birinci maddede ön yüzde tarihi belirtilmiş olan çarter partinin tüm şartları imtiyaz ve istisnaları, hukuk ve tahkim klozu dahil olmak üzere geçerli kılınmıştır hükmünün düzenlendiği, sayfa altında davacının sigortalısı Ereğli Demir Çelik Fabrikaları A.Ş.'nin kaşe ve imzasının yer aldığı, konişmentonun ön ve arka yüzünde atıf yapılan çarter partinin 19. maddesindeki tahkim klozunda da uyuşmazlıkların Londra'da tahkim yoluyla çözüleceğinin kabul edildiği,

konişmento hükümleri ile konişmentonun arka yüzünde yer alan taşıma koşullarında açıkça atıf yapılan çarter partideki tahkim klozuna göre dava konusu uyuşmazlığın Londra'da tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği, tahkim şartının davacının sigortalısı ile halefiyet koşulları gereğince davacı ... şirketini bağlayacağı gerekçesiyle davalı vekilinin tahkim itirazının kabulü ile konişmentodaki tahkim şartına göre mahkemenin görevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarda o anlaşmanın hükümlerine göre yetki ve uygulanacak kuralların belirleneceğini, taraf olunan anlaşmanın boş bıraktığı alanlar varsa bu alanların Türk hukuk kuralları ile doldurulacağını, somut olaydaki tahkim şartı ve atıf hükümlerinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) genel işlem koşullarını düzenleyen 20 ile 25 inci maddeleri kapsamında geçersiz olduğunu,

somut olaydaki Gencon Çarter partisinden de anlaşılacağı üzere sigortalının taşıma sözleşmesinin tarafı olmadığını, taşıma işini gördürmek üzere gemiyi kiralayanın, sigortalısının emtiaları satın aldığı İsviçre'deki Novex Trading (Swiss) SA şirketi olduğunu, taşıyan ve sigortalı arasındaki ilişkiyi belirleyen asli hukuki döküman ve sözleşmenin Congenbill1994 isimli konşimento olduğunu, gerekçeli kararda belirtildiği üzere sigortalının kaşe ve imzasının sadece bu belgede bulunduğunu, bu nedenle de Congenbill1994 isimli konşimentonun genel işlem şartı niteliği taşıyıp taşımadığının incelenmesi gerektiğini,

Congenbill1994'te yer alan ön yüzde tarihi belirtilmiş olan çarterpartinin tüm şartları, imtiyazları ve istisnaları, hukuk ve tahkim klozu dahil olmak üzere geçerli kılınmıştır maddesinin 6098 sayılı Kanunu'nun 20 nci maddesindeki şartları taşıması nedeniyle geçersiz olduğunu, İngiliz Hukukuna göre Congenbill 1994'teki Gencon çarterpartiye atıf yapan madde ile gencon çarterpartide yer alan tahkim kaydı usulüne uygun olarak işbirliğine sokulmadığı için bu kaydın üçüncü kişiler bakımından geçersiz olduğunu,

anılan hukukta konşimentoyu tutan ve taşıma sözleşmesinin tarafı olmayan üçüncü kişiler ile taşıyanlar arasındaki ilişkinin yalnızca konşimento üzerinden incelendiğini, bu hususun bir çok kararda da benimsendiğini, Türk Hukukuna göre konşimentonun çarterpartiye atıf yapan klozunun genel işlem şartı niteliğinde olması ve İngiliz Hukukuna göre Congenbill 1994'deki Goncon Çarterpartiye atıf yapan maddenin Gencon Çarterpartide yer alan tahkim kaydının usulüne uygun işbirliğine sokulmaması nedeniyle bu kaydın üçüncü kişiler bakımından geçersiz olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 6102 sayılı Kanun 1237/1 inci maddesi uyarınca taşıyan ile gönderilen (konişmentonun meşru hamili) arasındaki ilişkide konişmentonun esas alınacağı, dolayısıyla konişmento hamili gönderilenin eşyayı teslim alma hakkının kapsam ve koşullarının navlun sözleşmesinden bağımsız olarak konişmentoya göre belirleneceği, davacı ... şirketinin sigortalısının somut olayda gönderilen konumunda olduğu,

davacının, gönderilenin halefi olarak onun hak ve sorumluluklarına tabi olacağı, bu nedenle konişmentodaki tahkim şartının davacı için bağlayıcılık arzettiği, taraflar arasında yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkisi mevcut olup, bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi ya da uyuşmazlığın tahkimde çözülmesi konusunda tarafların anlaşmasının mümkün bulunduğu, uyuşmazlığın tahkime elverişli olduğu, taraflar arasındaki taşıma ilişkisinde düzenlenen konşimentoda düzenlenmiş olan tahkim şartının geçerli olduğu,

davacının halefiyet yoluyla davayı açması nedeniyle sigortalısı olan gönderilenin sahip olduğu hak ve yükümlülüklere sahip olması nedeniyle üçüncü kişi olarak değerlendirilmeyeceği, tahkim şartının matbu şekilde düzenlenmesinin teamül olan deniz konşimentosundaki tahkim şartının tarafların sözleşmedeki durumuna göre haksız şart niteliğinde genel işlem koşulu olarak değerlendirilerek geçersiz sayılamayacağı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; taraflar arasındaki tahkime gitme saikinin açıkça ve tereddüte yer vermeyecek şekilde olması gerektiğini, her ne kadar dava dışı sigortalı ile davalı arasındaki konişmentoda çarterpartiye tahkim atfı bulunsa da müvekkili şirketin işbu tahkim şartına açık, kesin ve somut bir şekilde onay verdiğine dair bir emare bulunmadığını, tahkim şartı ve atıf hükümlerinin Türk Borçlar Kanunu'nun genel işlem koşullarını düzenleyen hükümleri kapsamında geçersiz olduğunu, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş. taşıma sözleşmesine taraf olmayan, yalnızca konişmentoyu tutan üçüncü kişi olduğundan,

taşıyan ve davacı müvekkil sigorta şirketinin sigortalısı arasındaki ilişkiyi yalnızca konişmentonun belirleyeceğini, konişmentodan taşıma sözleşmesine atıf yapan klozların ise üçüncü kişiler bakımından bir geçerliliğinin bulunmayacağını, müşterek avarya uyuşmazlıklarının tahkimde çözülmesinin deniz ticaret hukuku uygulamasında sıklıkla görülen bir durum olduğunu, konişmentoda uyuşmazlıkların çözümünde sözde çarterparti atfından mütevellit tahkim yoluna gidileceği ibaresi yer aldığından hareketle,

sırf müşterek avaryada baş gösterebilecek uyuşmazlıkların bir milletlerarası sözleşme niteliğini dahi haiz olmayan York-Anvers Kuralları'na göre çözülmesinin bir irade karmaşıklığı doğuracağını, Congenbıll1994 ve Gencon1994'te geçen hukuk ve tahkim maddelerini birleştirerek karışık bir uyuşmazlık çözüm yolu sunmanın ve bu sözleşmelerin taraflarının farklı olmasının iradelerin açıklığı ve kesinliği açısından sorun yaratacağını, uyuşmazlık çözüm yollarından olan tahkimin istisnai olması dolayısıyla esas olan uyuşmazlığın mahkemede çözülmesi gerekliliğini belirterek usul ve yasaya aykırı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, gemi ile taşınan yükte meydana gelen hasar nedeniyle sigortalıya ödenen hasar bedelinin gemi donatanına rücu edilmesi için başlatılan icra takibine itirazın iptali istemidir.

Uyuşmazlık, konişmentoda yer alan tahkim şartının geçerli olup olmadığı ve tahkim ilk itirazının değerlendirilmesi hususuna ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6102 sayılı Kanun'un 1237 nci maddesi, 6100 sayılı Kanunun 140 ıncı maddesi.

3. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 12.01.2017 tarih, 2015/12971 E., 2017/240 K. Sayılı kararı, 26.11.2014 tarih, 2014/17444 E., 2014/18405 K. Sayılı kararı, 18.04.2013 tarih, 2012/6961 E., 2013/7612 K. sayılı kararı

3. Değerlendirme 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,