Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/5929 K.2024/7432

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin “Oyun grubu ve kent ekipmanlarında kullanılmak üzere unsur/eleman bağlantısına olanak sağlayan bağlantı adaptörü” başlıklı faydalı modelini 18.11.2013 tarihinde, “Ağ ve ip tırmanmalı oyun grubu gerdirme tertibatında yenilik” başlıklı faydalı modelini 20.11.2015 tarihinde, “Çocuk Oyun Parkı Ekipmanı” ürün adı ile 34 adet oyun ekipmanı tasarımını tescil ettirdiğini, bu ekipmanların davalı tarafından birebir üretilerek Çiğli Belediyesi’ne satıldığını, Çiğli' de bulunan Havacılar Parkında kurulu olduğunu ileri sürerek, müvekkilinin fikri ve sınai haklarına vaki tecavüz fiilinin men ve önlenmesine,

taklit ürünlerin toplatılmasına, üretimde kullanılan araç, gereç ve ekipmanların muhafaza altına alınmasına, şekillerinin değiştirilmesine, bu mümkün olmaz ise imhasına, ayrıca 5.000,00 TL maddi, 10.000,00 TL manevi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının faydalı modellerinde yenilik olmadığını, yabancı firma ürünlerinin taklitleri olduğunu, müvekkilinin ürünlerinin davacıya ait faydalı modellerin koruma kapsamına girmediğini, ihlal bulunmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince, davalı ürününün davacıya ait 2015/01663 numaralı tasarımla ayırt edilmeyecek düzeyde benzer olduğu, davalı eyleminin 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (6769 sayılı Kanun) 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davacının tasarımına tecavüz oluşturduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne ile davalı şirketin davacıya ait 2015/01663-21 numaralı tasarımını ihlal ettiğinin, tasarıma tecavüz ve haksız rekabette bulunduğunun tespitine, tecavüzün giderilmesine, tasarıma ihlal ürünün toplatılmasına,

şeklinin değiştirilmesi mümkün değilse imhasına, 1.000,00 TL manevi tazminatın, 1.017,60 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren yasal faiziyle davalıdan tahsiline ve fazlaya ilişkin taleplerinin reddine karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince istinaf edilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesince, 2015/01663/21 sayılı tasarım yönünden yapılan incelemede, aynı bilirkişilerce düzenlenen 04.07.2019 tarihli raporda davacı tarafça sunulan davalı ürün fotoğrafı üzerinde yapılan inceleme neticesinde davalı ürününün genel izlenimi ile davacı adına tescilli 2015/01663/21 sayılı tasarımın genel izleniminin benzer olduğu, davalı tasarımının ayırt edici niteliğe sahip olmadığı, davalı vekilinin müvekkilinin ürününün davacıya ait 2015/01663-21 sayılı tasarımdan kolayca ayırt edilebilecek nitelikte olduğu, tasarıma tecavüz bulunmadığı yönündeki istinaf sebebinin bu nedenle ü yerinde görülmediği,

davacı vekili tazminat tutarının hatalı hesaplandığını istinaf sebebi olarak ileri sürmüş ise de dava konusu 2015/01663/21 sayılı tasarımın İzmir İli Çiğli ilçesinde bulunan Havacılar Parkı dışında kullanıldığına dair bir kanıtın sunulamamış olması nedeniyle bu satışa ilişkin düzenlenen 02.07.2018 tarihli faturadaki tutarlar üzerinden yapılan tazminat hesabında usul ve yasaya aykırılık görülmediğinden davacı vekilinin bu yöndeki istinaf sebebinin de reddi gerektiği, davalı vekilinin,

faydalı modellere tecavüzün tespiti isteminin reddi yönünden müvekkili yararına vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği yönündeki istinaf sebebinin incelenmesinde, ilk derece mahkemesince tasarım hakkına tecavüz nedeniyle maddi ve manevi tazminat kalemleri için kabul ve red yönünden davacıya ve davalıya ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedildiği ancak faydalı modellere tecavüzün tespiti istemi reddedilmesine rağmen bu talep bakımından davalı yararına vekalet ücretine hükmedilmediğinin anlaşıldığı,

kararın bu yönden kaldırılması gerektiği, davalı vekilinin vekalet ücretine yönelik istinaf sebebinin yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden hüküm kurulmak sureti ile davanın kısmen kabulüne, davalının davacıya ait 2015/01663-21 numaralı tasarımını ihlal ettiğinin, tasarıma tecavüz ve haksız rekabette bulunduğunun tespitine, tecavüzün giderilmesine, tasarıma ihlal ürünün toplatılmasına,

şeklinin değiştirilmesi mümkün değilse imhasına, 1.000,00 TL manevi tazminatın, 1.017,60 TL maddi tazminatın yasal faiziyle dava tarihinden itibaren davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin maddi-manevi tazminat taleplerinin reddine, davalının 2013/13388 ve 2015/14705 numaralı faydalı modellere tecavüz ettiğinin tespitine ilişkin istemin reddine karar verilmiş, karar davacı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ İNCELEMESİ

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davalı tarafından üretilip davalı dışı Çiğli Belediyesi'ne satılıp teslim ediliği iddia edilen ürünlerin, davacının faydalı modeline ve tasarımına tecavüz oluşturup oluşturmadığı, buradan varılacak sonuca göre belirlenen tazminatın doğru hesaplanıp hesaplanmadığı noktasında toplanmaktadır. Dava ise tasarım ve faydalı modele tecavüzün ve haksız rekabetin tespiti ile önlenmesi, maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6769 sayılı Kanun'un 55 inci maddesi, 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, 83 üncü maddesinin birinci ve altıncı fıkraları, 88, 141, 142 nci maddeleri ile 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi.

2.6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası.

3. Değerlendirme

1. 6769 sayılı Kanun'un 142 nci maddesinde düzenlendiği üzere aynı Kanun'un 83 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre yeni olan ve aynı maddenin altıncı fıkrası kapsamında sanayiye uygulanabilen buluşlar, faydalı model verilerek korunur.

6769 sayılı Kanun'un 141 inci maddesinde ise faydalı model hakkında tecavüz sayılan fiiller düzenlenmiş olup, bu haller faydalı model sahibinin izni olmaksızın buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek, kısmen veya tamamen taklit suretiyle meydana getirildiğini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde tecavüz yoluyla üretilen buluş konusu ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak,

patent sahibinin izni olmaksızın buluş konusu usulü kullanmak veya bu usulün izinsiz olarak kullanıldığını bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak ya da bu amaçlar için ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koymak suretiyle kullanmak veya bu ürünlerle ilgili sözleşme yapmak için öneride bulunmak, faydalı model hakkını gasp etmek ve faydalı model sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmektir.

Tasarım ise, düzenlendiği 6769 sayılı Kanun'un 55 inci madde uyarınca ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.

Tasarım hakkına tecavüz aynı Kanun'un 88 inci maddesinde düzenlenmiş olup bu hükme göre, tasarım sahibinin izni olmaksızın bu Kanun hükümlerine göre koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak, tasarım sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devretmek,

tasarım hakkını gasp etmek halleri, tasarım hakkına tecavüz sayılan fiiller olarak belirtilmiştir.

Somut olaya gelindiğinde, davacı davalı tarafından üretilerek Çiğli Belediyesine teslim edilen çocuk parkına monte edilerek kullanıma açılan ürünlerin faydalı model ve tasarımına tecavüz oluşturduğunu ileri sürmüş, mahkemece deliller toplandıktan sonra alınan ilk bilirkişi raporunda belirtilen ürünlerin fotoğrafları üzerinde inceleme yapılmış, davacının faydalı model istemleri ile davalı tarafından üretilerek oyun parkına montajı yapılan ip tırmanma ürünlerindeki karşılaştırma için davalı imalatının gerdirme tertibatı ve üst kürenin sökülerek, dağıtılarak edilerek görülemeyen eşleştirmeler ile tespit edilebileceği belirtilmiştir.

İtiraz üzerine alınan ikinci bilirkişi raporunda da faydalı modele tecavüz oluşturup oluşturmadığı incelenen ürünlerin istemlerinin ne olduğu açıkça tespit edilmeden eksik inceleme yapılıp bu şekilde rapor düzenlenmiş, itiraz üzerine alınan ek rapora karşı duruşmada beyan alınmış ancak alınan beyan imza ile doğrulanmamıştır.

Yukarıda belirtildiği üzere faydalı modele tecavüz olup olmadığının tespiti için bizzat ilgili ürünler üzerinde ve ürünlerin istemlerinin ne olduğu tespit edilerek, faydalı model istemleri ile tek tek karşılaştırması yapılarak anılan ürün parçalarının faydalı model istemlerinde tanımlanıp tanımlanmadığının saptanması gerekirken somut olayda bu şekilde bir inceleme yapılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca alınan iki rapor arasındaki faydalı modele tecavüz konusunda yapılan tespitler arasındaki çelişkilerde giderilmemiştir.

Hal böyle olunca, hem bilirkişi raporları arasındaki çelişkilerinin giderilmesi hem de ürünlerin bizzat montajının yapılmış olduğu parktaki ürünler üzerinde inceleme yaptırılarak, gerekirse incelenmesi gereken parçaların sökülerek, söküldükten sonra faydalı model istemleri ile karşılaştırılması için alanında uzman yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınması ve çelişkiler giderildikten sonra karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenlerle bozulması gerekmiştir.

Tasarıma ilişkin tecavüz iddiasına gelince, davacı 6769 sayılı Kanun'un 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca mütecavizin elde ettiği net kazancı talep etmiştir. Mahkemece sadece davalı tarafından ibraz edilen faturadaki tek ürün üzerinden yapılan hesaplamaya göre karar verilmiş ise de bilirkişi raporlarından görüldüğü üzere ürünlerin tamamı yönünden tasarıma tecavüz olduğu belirtilmiştir. O halde tasarıma tecavüz olduğu belirtilen, üretilip satılan tüm ürünler üzerinden mütecavizin elde ettiği karın belirlenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, bu konuda da yapılan hatalı değerlendirme ve hesaplama sonucu yazılı gerekçe ile karar verilmesi yerinde görülmemiş, kararın bu nedenlerle de bozulması gerekmiştir.

2.Bozma sebebine göre davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına karar verilmiştir.