Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/618 K.2023/7232

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen istirdat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin lehtardan ciro yoluyla temlik almak suretiyle yetkili hamili olduğu 2 adet çekin iş yerinde gerçekleşen hırsızlık sonucunda çalındığını ve akabinde çeklerin davalıların eline geçtiğini, finans kuruluşu olan davalıların çekteki ciro silsilesinde kopukluk bulunup bulunmadığını araştırmadan çekleri devraldıklarını bu nedenle çekin yasal hamili olduklarından söz edilemeyeceğini ileri sürerek davaya konu çeklerin istirdadına karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

1.Davalı Banka vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin iyi niyetli ciro yoluyla hamil olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ...Ş. vekili, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 15.05.2018 tarihli ve 2017/887 E., 2018/399 K. sayılı kararıyla; davalı ...Ş.’nin (0017873) numaralı çeke ve diğer davalı Fibabank A.Ş.’nin ise (0017874) numaralı dava konusu çeke ciro yoluyla hamil olduğunu, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı,

davalıların 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (6102 sayılı Kanun) 790 uncu maddesi gereğince dava konusu çeklerin yetkili hamili ve dolayısıyla hak sahibi oldukları, bu durumda, dava konusu çeklerin ellerinden rızaları dışında çıktığını iddia eden davacının, yetkili hamil olduğunu kanıtlamasının yanında, yetkili hamil olan davalıların çekleri kötü niyetli iktisap etmiş olduğunu veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerektiği, ne var ki davacının dosyaya bu yönde herhangi bir delil sunamadığı, dava dışı, ciranta ... ...'un, çekleri aldığını savcılık anlatımında ikrar ettiği ve hakkında Ankara'da kamu davası açıldığı,

anılan kişinin cirosundan sonra, üç adet ciro silsilesi bulunduğu, ancak davalıların çeklerin hırsızlık malı olduğunu bilerek iktisap ettiği veya hırsızlık malı olduğunu bilebilecek durumda olduğuna ilişkin herhangi bir iddiada bulunulmadığı, davalıların dava konusu çek nedeniyle hak sahibi olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 16.05.2019 tarihli ve 2018/2487 E., 2019/849 K. sayılı kararıyla; davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 24.02.2020 tarih, 2019/4107 E. ve 2020/1903 K. sayılı kararıyla ''...1-) Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre yapılan istinaf başvurusunun HMK'nın 353/b-1 maddesi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesince esastan reddine ilişkin kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından davacı vekilinin aşağıdaki bent dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2-)...Bu itibarla, ilk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde somut olayın ele alınması, bu doğrultuda, davalı ... şirketinin dava konusu çeki alırken gerekli istihbarat çalışmasını yapıp yapmadığı, şirketin mali durumlarına ilişkin değerlendirme yapıp yapmadığı ve diğer yükümlülükleri yerine getirip getirmediği hususlarında araştırma yapılarak,

faktöring şirketinin çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olup olmadığının belirlenmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, anılan mevzuat hükümlerine dayalı olarak hiçbir araştırma yapılmaksızın salt TTK’nın kambiyo senetlerine ilişkin genel hükümlerine dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmediği ..'' gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu edilen iki adet çeke ilişkin 27.03.2017 tarihli "Tahsilat Makbuzu" içeriğinden, Fibabanka ... Şubesi'ne ait iki adet (...873) ve (...874) numaralı 500.000,00'... TL tutarlı çeklerin, "Gökova Grup İnş.

Medikal ve Tic." tarafından ...'a teslim edildiği, davacının, dava konusu iki adet çekin ... dışı ... ... tarafından çalındığını ve en son davalılara verildiğini ileri sürerek çeklerin iadesini istediği, dava dışı "... ..."un Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nca alınan 31.01.2018 tarihli ifadesinde, kasayı açtığını ve çekleri aldığını ikrar ettiği, uyulan Yargıtay bozma ilâmı kapsamında, hamili Fibabanka olan (....874) çek yönünden verilen davanın reddi kararının kesinleştiği, alınan bilirkişi raporuna göre somut olayda, davalı ...

Şirketinin 6361 sayılı Finansal Kiralama Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun (6361 sayılı Kanun) 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası ve bu maddenin yollamasıyla somut olaya uygulanması gereken 29257 sayılı Yönetmeliğin 5 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca asgari olarak yapılması gereken bir kısım araştırmalarn yapıldığı bir kısmının ise yasa ve yönetmelik hükümlerine uygun yapıldığının belirlenmediği, davalı ... Şirketinin dava konusu çekte düzenleyen olarak yer ...

"Trend İnşaat Ticaret Ltd. Şti." ile "... Kereste Şirketi" yönünden sorgulama yapıldığı, dava konusu (....873) numaralı çekin cirantası "Çimen Orman Ürünleri İnşaat Mobilya Kuyumculuk Turizm Nakliyat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi" ile davalı ... arasında Faktoring Sözleşmesi imzalandığı ve temlik edilen fatura belgeleri kapsamında 4 adet fatura ve/veya fatura yerine geçen belgeler konusu alacaklarından 500.000,00 TL'lik kısmı ...

Faktoring A.Ş.'ye temlik edildiği, müşterinin faaliyet alanı kısmında alım-satım petrol ürünleri gaz alım-satım-4 tankerle faz taşımacılığı bilgilerinin bulunduğu, müşteri temsilcisi ZBF notu kısmında aynı müşterinin 18.09.2017 tarihli aynı tutarlı çekinin onaylandığı bilgisinin girildiği, operasyan not ve onayları kısmında, "işlem imzaları huzurda atıldı, işlem sırasında müşterinin fatura defteri/klasörü kontrol edildi" seçeneklerinin işaretli olduğu, "firma e-vergi iştigal ... görüldü" notlarının bulunduğundan bilirkişinin davalı ...

Şirketinin müşterinin mali durumu hakkında asgari düzeyde de bilgi sahibi olunacak bilgi ve belge temin etmediği yönündeki görüşünün isabetli bulunmadığı, davalı ... Şirketinin istihbarat anlamında bir kısım işlemleri eksik yapmasının 'kusur' olarak nitelenebileceği, davalı faktöring şirketinin dava konusu çeki iktisabında ağır kusurlu veya kötüniyetli olduğunun kanıtlanması yükünün davacıda olduğu, davalı ...

Şirketinin kötü niyetli olduğunun kanıtlanamadığı, asgari olarak yapılması gereken bir kısım araştırmaları yaptığı bir kısmının ise Kanun ve Yönetmelik hükümlerine uygun yapmadığı belirlenmiş ise de, eksikliğin 'kusur' olarak kabul edilebilecek iken 'ağır kusur' olduğunu gösteren delillerin bulunmadığı gerekçesiyle davalı Fibanka A.Ş. hakkındaki davada 15.05.2018 tarih, 2017/887 E., 2018/399 K. sayılı davanın reddi kararının istinafı sonunda istinaf isteminin reddine ilişkin Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesinin 2018/2487 E., 2019/849 K. sayılı kararının temyizi sonunda Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 24.02.2020 tarih,

2019/4107 E., 2020/1903 K. sayılı ilâmında; anılan davalı yönündeki temyiz itirazlarının reddedildiği ve anılan davalı hakkındaki davanın reddi kararının kesinleştiği anlaşıldığından; yeniden karar verilmesine yer olmadığına, davalı ...Ş. hakkındaki dava yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; öncelikli olarak çekin dava açıldığı tarihteki cilo silsilesinin dava konusu Fibabanka’ya ait 19.08.2017 keşide tarihli keşidecisi Trend İnş. Tic. Ltd. Şti. lehdarı Gökova Grup İnş. Med. ve Tic. Ltd.

Şti., yetkili hamili ise müvekkil ...’ın olduğu çekin müvekkile ait kasadan çalındığını, dava konusu çeklerin müvekkilin şahsi kasasında cirosuz şekilde durmaktayken çalınmış olup bu sebeple çeklerin arka yüzünde müvekkilin cirosunun bulunmadığını, dava dilekçesi ekinde lehdar ve 1. Ciranta olan aynı zamanda müvekkilin çekleri kendisinden teslim aldığı Gökova Grup İnş. Med. ve Tic. Ltd.

Şti. ile müvekkil arasındaki muavin defter kayıtları sunulduğunu, Gökova Grup firması tarafından da kaşeli ve imzalı şekilde teslim edilen muavin defter kayıtları uyarınca dava konusu 2 adet çekin müvekkile teslim edildiği ticari defterlerle ... olduğunu, müvekkilin cirosu bulunmaksızın uhdesinden bilgisi ve rızası dışında alınan iki adet çekin öncelikli olarak ... ... tarafından cirolanmış daha sonra ise ...

Kereste firması tarafından cirolandığını, İlk Derece Mahkemesi tarafından alının bilirkişi raporunda da açık şekilde ifade edildiği üzere faktoring şirketini istihbarat çalışmasını telefon ve e-posta üzerinden yaptığını ve asgari düzeyde bilgi sahibi olacak şekilde bilgi ve belge temin etmediği şeklinde görüş beyan edildiğini, faktoring firmasının ciro silsilesindeki tarafların yaptığı satışlara ilişkin faturaları celp ... bu faturaların doğruluğunu kontrol etmesi gerekirken sadece telefon görüşmeleri ve e-postalar üzerinden yüzeysel bir istihbarat çalışması yapması yönetmeliğe aykırı olduğunu,

İlk Derece Mahkemesi bu aykırılığı basit bir kusur olarak gördüğünü ve ağır kusur olarak nitelemediğini, İlk Derece Mahkemesi tarafından ceza yargılamasının bekletici mesele yapılmadığını, müvekkil tarafından çeklerin çalınması olayı karşısında ... ... hakkında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde şikayette bulunulduğunu, savcılık tarafından yapılan soruşturma neticesinde açılan kamu davasında sanık ... ...’un hırsızlık suçundan 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildiğini, müvekkilini,

dava dışı Gökova Grup firmasından alacaklı olup alacağı karşılığında davaya konu iki adet çeki aldığını ve daha sonra tahsil etmek üzere ... ciro olarak kasada tutmakta iken çekler çalındığını, davalılar, esasa ilişkin itirazlarını müvekkilin çek üzerinde hak sahibi olmadığına ve Gökova Grup ile müvekkil arasında ilişki bulunmayışına dayandırmakta ise de çeki ... dışı elde etmiş olan ... ...’... teslim alınırken keşideci ile bu şahsın arasındaki ilişkinin sorgulanmadığını, ticari bir ilişkiye dayandığı açık olan borç ilişkisinde, üçüncü kişi olarak ... şahsın bulunması,

çekin ilgisiz bu üçüncü kişi tarafından ciro edilmesi banka tarafından sorgulanmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının hamili olduğu iki adet çekin rızası dışında çalınmak suretiyle elinden çıktığı savına dayalı olarak iadesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri, 6102 sayılı Kanun'un 790 uncu maddesi, 6361 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 29257 sayılı Faktoring İşlemlerinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin (29257 sayılı Yönetmelik) 5 ... maddesinin birinci fıkrası,

3. Değerlendirme 1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,