Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2024/6273 K.2025/3923

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı ÖSYM’nin en önemli gelir kaynağının yayın ve telif haklarından alınan ücretler olduğunu, ÖSYM sınavlarında yer alan soruların ilim ve edebiyat eseri olduğunu, sınav sorularını hazırlayıp ya da hazırlatarak bu soruların mali haklarının sahibi olduklarını, ÖSYM tarafından belirlenen “Telif Ücret Tarifesi” kapsamında soruların yayma, çoğaltma, temsil haklarını kullanmak isteyen yayıncılar ile sözleşme imzalandığını ve telif ücreti alındığını, davalının ise ÖSYM’nin izni ve onayı olmaksızın, manevi/mali hakları davacıya ait olan YGS, ÜYS, ÖYS,

LYS sınav sorularını izinsiz olarak kopyalama ve yayma suretiyle kitap haline getirerek kazanç elde ettiğini, davalı şirket yetkilisi hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'na yapılan şikayet üzerine kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiğini ileri sürerek 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 66 ve 69. maddeleri uyarınca tecavüzün ref'ini ve men'ini, davalının sebebiyet verdiği maddi zarar için FSEK'in 70/2. maddesi gereğince 100,00 TL,

yine terditli olarak davalının anılan kitaplardan elde ettiği karın kitapların basım tarihi itibariyle Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan temin edilecek bandrol bilgisi ve kitapların basıldığı matbaalardan elde edilecek bilgilerin bilirkişi marifetiyle hesaplanarak tespit edilen bedelin FSEK'in 68. maddesi gereğince tespit edilen bedelden indirilerek iadesine, bu hususa ilişkin bedel eğer 68. madde gereği belirlenecek faraziye telif sözleşmesi bedelinden az ise 68. madde gereği bu ücretin 3 katı tutarındaki bedelin iadesini,

temin edilen kârın iadesiyle beraber faraziye telif sözleşmesinin bedeli ve maddi zararları belli olmadığından şimdilik 1.000,00 TL terditli talepleri için olmak üzere toplam 1.100,00 TL’nin tahsilini talep etmiş, 30.01.2020 tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 257.767,15 TL olarak belirlemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; ülke genelinde düzenlenen ve katılımın çok yüksek olduğu dava konusu sınavlara liseden mezun olmuş herkesin katılabildiğini, bu nedenle sınav başladığı andan itibaren soruların milyonlarca kişiye sunularak alenileştiğini, 2014 yılı öncesinde yapılan sınavlara ilişkin soruların tamamının yayınlandığını, bu sınav sorularına ÖSYM’nin internet sitesinin arşivinden erişilmesinin mümkün olduğunu, davacıya ait orijinal eser olan sınav sorularında değişiklik yapılmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan deliller ve aldırılan bilirkişi raporuna göre ÖSYM sorularının, cevaplar ve açıklamalarla kitap haline getirilmesinin işleme eser olarak değerlendirilebileceği, davalının yayınının hak sahibinden izin alınmaksızın oluşturulmuş işleme eser niteliğinde olduğu, mali haklar bakımından yetkili olan davacı ile davalı arasında imzalanmış bir sözleşmenin bulunmadığı, söz konusu kullanımların haksız olduğu,

davalı tarafın kullanımlarının iktibas serbestisinin amaç ve sınırlarını da aştığı, bu kapsamda, davacının eser üzerindeki mali hakları bakımından işleme, çoğaltma ve yayma mali haklarının ihlalinin söz konusu olup davacı tarafından seçimlik olarak FSEK'in 68. maddesi kapsamında üç kat telif tazminatı veya FSEK'in 70/2. maddesi kapsamında maddi tazminat ve ayrıca FSEK'in 70/3. maddesi kapsamında temin edilen kârın iadesi talebinde bulunulabileceği, yayıncılık piyasasında, bir adet kitabın üretim, vergi, pazarlama ve benzeri maliyetlerinin yaklaşık olarak ortalama %65 civarında gerçekleştiği,

buna göre yayıncının bir adet kitap üzerinden ortalama %35 oranında kâr/gelir elde ettiği/edebileceği, her bir kitap içinde davacı tarafa ait soruların alıntılanma oranlarının farklı olması nedeniyle her bir kitap için ayrı ayrı hesap yapılması gerektiği, söz konusu tespitler çerçevesinde davaya konu 5 ayrı kitap ile ilgili olarak bu kitaplarda izinsiz kullanılan sorular oranında davalı tarafın FSEK'in 70/3 madde kapsamında temin ettiği kar tutarının (11.200,00 + 11.200,00 + 7.000,00 + 5.040,00 + 5.040,00) toplam 39.480,00 TL olabileceği,

FSEK'in 68. maddesi anlamında bir hesaplama yapılabilmesi için taraflar arasında geçerli bir sözleşme olsaydı davacı tarafından istenebilecek telif ücretinin, davacının dava dilekçesi ekinde sunduğu 2011 - 2012 - 2013 Yılı Telif Ücretleri Tarifesi’ne göre belirlenmesi gerektiği, davaya konu 5 ayrı kitapta davacı tarafa ait soruların izinsiz kullanımı nedeniyle davacı tarafın talep edebileceği telif tazminatı tutarının (27.724 + 21.552,50 + 15.849,00 + 12.765,00 + 8.000,00 =) toplam 85.890,50 TL, FSEK'in 68. maddesi kapsamında 3 kat olarak 257,671,50 TL olduğu gerekçesiyle,

davanın kısmen kabulü ile toplam 257.671,50 TL'nin basım tarihi 03.06.2015 tarihinden itibaren değişen oranlarda reeskont faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, muhtemel tecavüzün FSEK'in 69. maddesi kapsamında men'ine, mevcut basım nedeniyle dava konusu edilen basımlardan dolayı ref talebinin FSEK'in 68. maddesi gereğince tazminata karar verilmiş olduğundan taraflar arasında varsayımsal sözleşme olduğundan reddine karar verilmiş, hüküm, taraf vekillerince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile gerekçeli kararın, davacıya 14.03.2022 tarihinde tebliğ edildiği, istinaf başvurusunun 01.04.2022 tarihinde yapıldığı, her ne kadar, davacı vekilince istinaf harcı 22.03.2022 tarihinde yatırılmış ise de, istinaf dilekçesinin verilme usulünün 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 343. maddesi ve bu madde delaletiyle aynı Kanun'un 118. maddesinde dilekçenin Bölge Adliye Mahkemesi başvuru defterine kaydedildiği tarihin kararın istinaf edildiği tarih olarak dikkate alınacağının düzenlendiği,

bu durumda davacının istinaf başvurusunun, HMK'nın 345. maddesinde düzenlenen yasal iki haftalık süre geçtikten sonra yapıldığı anlaşıldığından davacı vekilinin istinaf başvuru dilekçesinin reddine, davacının mali haklarına sahip olduğu ilim ve edebiyat eseri niteliğindeki sınav sorularının, davalı tarafından yayınlanan kitaplarda izinsiz biçimde kullanıldığı, bu durumun, davacının eser sahipliğinden kaynaklanan çoğaltma ve yayma haklarının ihlali niteliğinde bulunduğu, davalının eylemi nedeniyle davacının FSEK'in 68. maddesi kapsamında talep edebileceği bedelin mahkemece usulüne uygun biçimde belirlendiği,

hükme esas alınan bilirkişi raporunda davalının kullanımlarının FSEK'in 34. maddesi kapsamında kalmadığının belirtildiği, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın "taraflar arasındaki ihtilafın hukuki niza mahiyetinde olduğu" gerekçesiyle verildiği, İlk Derece Mahkemesince 3 kat tazminat takdirinde de bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Dava ve Hukuki Nitelendirme

Dava, FSEK'ten kaynaklanan haklara tecavüzün ref'i, önlenmesi, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Yapılan yargılama ve saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde İlk Derece Mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik olmadığının anlaşılmasına göre Bölge Adliye Mahkemesince, HMK'nın 352/1-(c) ve 353/1-b(1) hükümleri uyarınca davacı vekilinin istinaf dilekçesinin süre yönünden usulden, davalı vekilinin istinaf başvurusunun ise esastan reddine dair verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanısına varıldığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.