Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2025/6478 K.2025/7332

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir. Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılıp yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın aktif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararının davacı vekilince teyizi üzerine Dairemizin 16.10.2023 tarihli 2022/2270 E. ve 2023/5884 K. sayılı kararı ile '' dava açılırken şirket yetkilisinin davacı gösterilmesinin kabul edilebilir maddi hataya dayalı olduğu anlaşıldığından İlk Derece Mahkemesince, 6100 sayılı Kanun'un 124 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Maddi bir hatadan kaynaklanan veya dürüstlük kuralına aykırı olmayan taraf değişikliği talebi, karşı tarafın rızası aranmaksızın hâkim tarafından kabul edilir." düzenlemesi uyarınca 01.06.2017 tarihli celsede ...Tic. ve San.

Ltd. Şti.'nin işbu davaya davacı olarak gösterilen ... yerine davacı olarak kabulüne karar verilerek esasa yönelik olarak yargılamaya devam etmesi yerinde olup, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına yönelik istinaf itirazları incelenmesi gerekirken, 6100 sayılı Kanun'un 124. maddesinin davalı taraftaki değişiklik halinde uygulanabileceği, davacı tarafın değiştirilemeyeceği, dolayısıyla ...Tic. ve San. Ltd.

Şti.'nin davacı sıfatını kazanamayacağı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm kurmak suretiyle davanın aktif husumet yönünden reddine karar vermesi doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir. '' gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına ve dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin 20.03.2024 tarih, 2024/87 E., 2024/566 K. sayılı ilamının gerekçesinde bozma ilamına uyulduğu belirtildikten sonra, bozma ilamında açıkça davacı vekilinin İlk Derece Mahkemesi kararına yönelik istinaf itirazlarının incelenmesi gerektiğine işaret edilerek usuli bir bozma yapıldığı, bu nedenle davacı vekilinin istinaf itirazlarının esastan incelendiği ifade edilmiş akabinde ise ilamda yazılı diğer gerekçelerle İlk Derece Mahkemesinin 28.01.2021 tarih, 2016/958 E.-2021/16 K. sayılı kararının kaldırılmasına ve dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bu kez yukarıda belirtilen 24.04.2025 tarihli karar ile davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm, davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin 09.09.2025 tarih, 2025/1327 E., 2025/1366 K., sayılı ilamıyla dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere Dairemize gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesine geri çevrilmesine karar verilmiş ve dosya İlk Derece Mahkemesi tarafından Dairemize gönderilmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 373. maddesinin birinci fıkrası, "Yargıtay ilgili dairesinin tamamen veya kısmen bozma kararı, başvurunun Bölge Adliye Mahkemesi tarafından esastan reddi kararına ilişkin ise Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak dosya, kararı veren İlk Derece Mahkemesine veya uygun görülecek diğer bir İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneği de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir." hükmünü, ikinci fıkrası ise "Bölge Adliye Mahkemesinin düzelterek veya yeniden esas hakkında verdiği karar Yargıtayca tamamen veya kısmen bozulduğu takdirde dosya, kararı veren Bölge Adliye Mahkemesi veya uygun görülen diğer bir Bölge Adliye Mahkemesine gönderilir." hükmünü içermektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.06.2022 tarih, 2020/11-725 E., 2022/943 K. sayılı ilamında da ifade edildiği üzere burada iki durum arasındaki fark şu noktadadır: Birincisinde (m. 373/2), Bölge Adliye Mahkemesi İlk Derece Mahkemesi kararını yanlış bulup yeni bir karar vermiştir; ikincisinde ise (m. 373/1), Bölge Adliye Mahkemesi İlk Derece Mahkemesi kararını doğru bularak istinaf başvurusunu reddetmiştir.

Birincisinde, dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesi normaldir. Çünkü artık ilk derecenin bir kararı mevcut değildir, bozulan karar Bölge Adliye Mahkemesinin kararıdır, dosya kararı bozulan mahkemeye (dereceye) gönderilmektedir. İkincisinde ise her ne kadar bozma kararı Bölge Adliye Mahkemesi kararına ilişkin olsa da, özünde ilk derecenin kararı bozulmuştur.

Çünkü bu durumda istinaf aşamasında bir karar verilmemiş, sadece ilk derecenin kararı doğru bulunmuş ve istinaf başvurusu reddedilmiştir. İstinafın kararı bozulmakla, aslında ilk derecenin kararı yanlış bulunduğundan dosya ilk dereceye gönderilmektedir. Bölge Adliye Mahkemesinin İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak düzelterek veya yeniden esas hakkında hüküm vermesi ve bu hükmün de Yargıtay tarafından bozulması ile İlk Derece Mahkemesi kararı hayatiyetini kaybetmiş olur.

Bu durumda hüküm mahkemesi sıfatıyla İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak yeniden esas hakkında hüküm tesis eden Bölge Adliye Mahkemesi, vermiş olduğu bu kararın temyizen incelenerek bozulması sonrasında HMK’nın 373/2 maddesi gereğince bozma kararına uyma yahut direnme kararını verme yükümlülüğü altındadır.

Dolayısıyla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm tesis eden Bölge Adliye Mahkemesinin bozulan kararı sonrasında dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesi mümkün olmadığı gibi dosyanın gönderildiği İlk Derece Mahkemesince, bozma kararına ilişkin olarak uyma yahut direnme kararı verilemez. Zira böyle bir durumda bozma kararına uyma yahut direnme kararını verme yetki ve yükümlülüğü Bölge Adliye Mahkemesine aittir.

Hüküm mahkemesi sıfatıyla esas hakkında verdiği karara ilişkin bozma ilamına uyan yahut direnen Bölge Adliye Mahkemesinin hüküm mahkemesi sıfatı devam ettiğinden uyuşmazlığı sona erdirecek, infaza elverişli bir karar vermesi gerekir.

Safahati yukarıda özetlenen işbu davada Dairemizce, Bölge Adliye Mahkemesinin, İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırıp esas hakkında yeniden verdiği karar bozularak dosya Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmiş olup Bölge Adliye Mahkemesince, HMK'nın 373/2 hükmüne göre, bozma ilamı doğrultusunda davacı tarafın istinaf itirazları da gözetilerek davanın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekirken Dairemiz bozma ilamına yanlış anlam verilerek yukarıda özetlendiği şekilde dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi doğru olmamıştır.

Bu itibarla Bölge Adliye Mahkemesinin 20/03/2024 tarih, 2024/87 E., 2024/566 K. sayılı kararı, İlk Derece Mahkemesinin bu karara istinaden yargılama yaparak verdiği 24.04.20 25... /74 E., 2025/30 K. sayılı kararı ve keza Bölge Adliye Mahkemesinin 09.09.2025 tarih, 2025/1327 E., 2025/1366 K. sayılı kararı yok hükmünde olup bu kararların kaldırılmasına ve dava dosyasının, Dairemizin 16.10.2023 tarihli 2022/2270 E. ve 2023/5884 K. sayılı bozma ilamı doğrultusunda bir karar verilmek üzere Bölge Adliye Mahkemesine iadesine karar vermek gerekmiştir.