Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2023/2918 K.2024/2455

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davacı/alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Alacaklının İcra Mahkemesine başvurusunda; ödeme emri gönderilmesi taleplerinin İcra Müdürlüğünce reddine ilişkin kararların iptalinin talep edildiği, İlk Derece Mahkemesince; alacaklı şikayetçinin İskoçya uyruklu olduğu, asıl alacağın %20’si oranında teminatın kesin süre içerisinde yatırılmadığından dava şartı yokluğu nedeni ile şikayetin usulden reddine karar verildiği, alacaklının istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği, alacaklı tarafından temyiz yoluna başvurulduğu görülmüştür.

Milletler arası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki 5718 Sayılı Kanunun 48. maddesinde açıklandığı gibi, dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleri ile karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Mahkeme dava veya takibin niteliğine ve duruma göre davacıyı, davaya katılanı veya takip isteğinde bulunanı karşılıklılık esasına göre teminat göstermekten muaf tutabilir.

Yabancı alacaklının Türkiye’de dava açabilmesi veya icra takibi yapabilmesi için teminat gösterme yükümlülüğünün istisnası, 5718 Sayılı MÖHUK’nun 48. maddesinde belirtildiği üzere alacaklının tabiyetinde bulunduğu ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık esasına göre çok taraflı veya ikili anlaşmalarla yahut fiili mütekabiliyet esasına göre bir muafiyet bulunmasıdır.

İcra takibini yapan ve şikayet yoluna başvuran alacaklı şirket İskoçya uyrukludur. 28.6.1932 tarih ve 2045 Sayılı Kanun ile onaylanarak yürürlüğe girmiş olan 28.11.1931 tarihli “Türkiye Cumhuriyeti ile İngiltere Hükümeti arasında mün’akit Müzahereti Adliye Mukavelenamesi” nin 12 ve 13. maddelerine göre; gerek gider ve gerekse harç tediyesi hakkında, taraf devletler vatandaşlarının (şirketlerinin) teminat göstermesine ilişkin bağlayıcı bir hükmün bulunmadığı, ancak bahsi geçen Mukavelenamenin 12. maddesinde teminat yönünden bir Taraf Devletin vatandaşının diğer Taraf Devlette diğer Taraf Devletin kendi vatandaşı ile eşit bir muameleden yararlanacağı belirtilmiştir.

Öte yandan, dosya arasında bulunan Londra Büyükelçiliği tarafından hazırlanan mütalaa incelendiğinde İngiliz mahkemelerinde dava açan bir Türk tüzel kişisinin salt Türkiye’de kayıtlı bir şirket olması nedeniyle Birleşik Krallık’ta teminat akçesi ödemeye

icbar edilmeyeceğinin belirtildiği, ayrıca yukarıda bahsi geçen Mukavelename’nin etki alanının İskoçya yönünden 30.09.1933 tarihinde genişletildiği görülmüştür.

Yine yargı uygulamalarında gelişen teamül incelendiğinde, HGK’nun 23.12.1992 tarih ve 1992/598 E.-1992/762 K. sayılı kararı incelendiğinde yukarıda bahsi geçen Mukavelename kapsamında İngiliz Milletler topluluğuna dahil ve bilahere bağımsızlığına kavuşan Malta’nın teminat gösterme yükümlülüğünden muaf olduğu, Dairemiz’in 21.11.2011 tarih ve 2011/6632 E.-2011/23123 K. sayılı kararında bahsi geçen Mukavelename kapsamında Taraf Devlet vatandaşlarının teminat gösterme yükümlülüğünden muaf olduğu (Benzer nitelikte Dairemizin 05.03.2015 tarih ve 2014/29710 E.-2015/4930 K.) belirtilmiş olup, uygulamada da bahsi geçen Mukavelename kapsamında kalan devletlerin tabiiyetinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin yabancılık teminatından muaf olduğunun kabul edildiği anlaşılmıştır.

O halde, İlk Derece Mahkemesince, şikayetçi alacaklının teminattan muaf olduğu kabul edilerek, işin esası incelenerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.