Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2023/7497 K.2024/1015

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davacı/borçlu tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Alacaklı ... Ltd. tarafından navlun sözleşmesine dayalı olarak borçlu ... Bakliyat Hububat San. ve Tic.A.Ş.’ye gönderilen eşya üzerinde hapis hakkının kullanılması talebi ile defter tutulmasının talep edildiği, icra müdürlüğünün 10.10.2022 tarihli kararı ile talebin kabulüne karar verildiği, şikayetçi borçlunun icra mahkemesine başvurarak; alacaklı ile navlun sözleşmesinin diğer tarafı ...

Şirketi arasında ücret uyuşmazlığı nedeniyle ödenmeyen navlun ücreti için gemideki yükler üzerinde TTK’nın 1201. maddesi uyarınca kanuni hapis hakkı kullanıldığını, hapis hakkı için defter tutulduğunu, navlun bedelinin ödendiğini, ayrıca konişmento üzerinde de “FREIGHT PREPAID” şerhi olduğunu ileri sürerek icra müdürlüğü kararının iptalinin talep edildiği, İlk Derece Mahkemesince, borçlunun 01.11.2022 tarihinde takibe, borca ve ferilerine, rehin ve hapis hakkına itiraz ettiği, icra dairesince takibin durdurulmasına karar verildiği,

bu durumda alacaklı itirazın kaldırılması veya itirazın iptali kararı getirmedikçe hakkında takibe devam olunamayacağından ve rehin hakkına ilişkin itirazlar, hapis hakkının kullanılması şartları alacaklının bu başvurusu sırasında tartışılacağından ve derdest olan menfi tespit davasında bu itirazlar dikkate alınacağından ayrıca icra mahkemesinden defter tutmaya ilişkin icra müdürlüğü kararının iptalini istemekte hukuki yararı bulunmadığı gerekçesi ile şikayetin hukuki yarar yokluğundan reddine karar verildiği, borçlu tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine,

Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği, borçlu tarafından temyiz yoluna başvurulduğu görülmüştür.

TTK’nın 1200. maddesi hükmüne göre navlunun borçlusu taşıtandır.

TTK’nın 1201. maddesine göre taşıyan, navlun sözleşmesinden doğan bütün alacakları için Türk Medenî Kanununun 950 ilâ 953 üncü maddeleri uyarınca eşya üzerinde hapis hakkına sahiptir. Yine, “Üçüncü kişi gönderilenin durumu” başlıklı bölümde düzenlenen TTK’nın 1203. maddesinde “Eşya, taşıtandan başka bir kişiye teslim edilecekse, bu kişi, navlun sözleşmesi veya konişmento ya da diğer bir denizde taşıma senedi uyarınca eşyanın teslimini istediğinde, bu istemin dayandığı sözleşmenin veya konişmentonun yahut diğer bir denizde taşıma senedinin hükümlerine göre ödemeye yetkili kılındığı bütün alacakları ödemekle, kendi hesabına gümrük resmi ödenmiş ve başka giderler yapılmış ise bunları da vermekle ve üstüne düşen diğer bütün borçları yerine getirmekle yükümlü olur.” hükmü yer almakta olup,

devamındaki “Gönderilene karşı hapis hakkının kullanılması” başlıklı 1204. maddesinde “Gönderilen, eşyanın teslimini istediği andan itibaren, sadece 1203 üncü maddede öngörülen alacaklar için hapis hakkının kullanılmasına katlanmak zorundadır; diğer alacaklar için hapis hakkı kullanılamaz.” hükmü düzenlenmiştir.

Somut olayda, navlun sözleşmesi incelendiğinde; taşıtanın dava dışı ... şirket olduğu, taşıyanın ise alacaklı ... Ltd. şirketi olduğu, sözleşmenin 23. maddesinde navlunun yükleme tamamladıktan sonra üç gün içerisinde ve her halükârda yükün boşaltılmasından önce ödeneceğinin belirtildiği, şikayetçi tarafından sunulan konişmentolar incelendiğinde gönderilenin şikayetçi borçlu ... Bakliyat A.Ş. olduğu, konişmentoda navlun ücretinin ödendiğine dair kaşenin ve ... IMO numaralı ... adlı geminin mührünün ve gemi kaptanının imzasının olduğu görülmüştür.

Bu açıklamalar kapsamında; navlun sözleşmesinin taraflarının taşıyan alacaklı ... ile taşıtan ... olduğu, şikayetçi borçlunun ise gönderilen olduğu, navlun sözleşmesinde gönderilenin navlun ücretinden sorumlu olduğuna dair herhangi bir hükmün yer almadığı, her iki tarafın sunduğu konişmentolar incelendiğinde de gönderilenin TTK’nın 1203. maddesinde belirtilen şekilde ödemeye yetkili kılındığına dair açık bir ibarenin yer almadığı anlaşılmakla; TTK’nın 1204. maddesi uyarınca gönderilene karşı hapis hakkının kullanılması mümkün değildir.

Her ne kadar, İlk Derece Mahkemesince, ilamsız takibe itiraz edildiği ve takibin durduğu gerekçesi ile takibin iptalini talep etmede borçlunun hukuki yararının olmadığı belirtilmiş ise de; hukuken var olmayan bir rehin hakkına dayalı olarak hapis hakkı için defter tutulamayacağı ve borçlunun buna ilişkin icra müdürlüğü kararının iptalini talep etmede hukuki yararının bulunduğu anlaşılmakla, mahkemece, gönderilen şikayetçi borçlunun TTK’nın 1200. maddesi uyarınca taşıtan olmadığı veya ödemeye yetkili kılınmadığı gerekçesi ile şikayetin kabulü ile icra müdürlüğünün defter tutulmasına ilişkin kararının iptaline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.