Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2009/1648 K.2009/2261

Davacı tarafından, davalılar aleyhine 12.3.2003-30.6.2003-20.5.2005 gününde verilen dilekçeler ile geçit hakkı istenmesi üzerine yapılan duruşma sonunda; 3 ve 6 sayılı parsel malikleri hakkındaki davanın reddine, 1 ve 2 sayılı parseller yönünden davanın kabulüne dair verilen 16.7.2008 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı ... ve arkadaşları vekili tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı kendisine ait 5 ve 15 parsel sayılı taşınmazları lehine, davalılara ait 3,6,2 ve 1 parsel sayılı taşınmazların uygun bir yerinden geçit hakkı kurulmasını istemiştir. Davalılar en uygun güzergahın mahkeme tarafından belirlenmesini savunmuşlardır.

Mahkeme 2 ve 1 parsel sayılı taşınmazlar yönünden davayı kabul etmiştir.

Hükmü davalı ..., ... ve... vekili temyiz etmiştir.

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesine dayanılarak açılmış geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir. Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisine de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda, bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen

taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazların kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi olanaklı değil ise bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilecekse, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kriterler esas alınarak belirlenmelidir. Saptanacak bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin saptanmasından sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3 maddesi uyarınca tapu siciline kaydı da gereklidir.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

1- Davalılar vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.,

2-Her ne kadar 124 ada 2 parsel sayılı taşınmaz izale-i şuyu davası sonunda iki kısma ayrılmış ve hüküm temyiz edilmeksizin kesinleşmiş ise de, mahkemece taksim kararının tapuda infazının yapılmadığı, davacının 28.6.2004 günlü keşifte 2 parsel sayılı taşınmaz hakkındaki davasından vazgeçtiği ve bu beyanını 8.7.2004 günlü celsede tekrarladığı gözetilerek bilirkişi krokisinde belirlenen çeşitli seçeneklerden en uygununu tercih ederek geçit hakkı kurulmasına karar verilmesi gerekirken teknik bilirkişinin 2 parsel sayılı taşınmazın iki kısma ifraz edilerek kesinleştiği ve kadastro belgelerine işlendiği yolundaki tapu kayıtları ile teyit edilmeyen beyanına itibar edilerek yazılı olduğu gibi hüküm kurulması doğru görülmemiş, hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.

Kabule göre de, geçit bedelinin bilirkişilere hesap ettirilerek mahkeme veznesine depo ettirilmesine rağmen hüküm fıkrasında karar altına alınmamış olması da doğru değildir.