Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2013/296 K.2013/4602

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 23.12.2010 gününde verilen dilekçe ile tapu iptali ve tescil veya tazminat istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın reddine dair verilen 31.01.2012 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, tayin olunan 26.03.2013 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davacı vekili Av. ... geldi. Karşı taraftan gelen olmadı. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenin sözlü açıklamaları dinlendi. Duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

_K A R A R_

Davacı, eniştesi olan davalı ile birlikte 31.07.1986 günü satın aldıkları 350 parsel sayılı taşınmazın paylı tescil olanağı bulunmadığından davalı adına tescil edildiğini, aynı tarihte aralarında bu hususa ilişkin bir sözleşme de düzenlediklerini belirterek taşınmazın 1/2 payının kendisine devredilmediğini ileri sürerek 1/2 payının adına tescilini veya fazlaya ilişkin hakkı saklı olarak 1/2 pay değerinin davalıdan alınmasını istemiştir.

Davalı, zamanaşımı süresinin geçtiğini, taşınmazı birikimleriyle edindiğini ve taraflar arasında resmi bir sözleşme bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, taraflar arasında mülkiyetin naklini sağlayacak resmi bir sözleşme bulunmadığı gerekçesiyle tapu iptali ve tescil isteminin, zamanaşımı süresi geçtiği gerekçesiyle de bedel isteminin reddine karar verilmiştir.

Hükmü, davacı vekili temyiz etmiştir.

Dava, inanç sözleşmesine dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.

İnançlı işlemler, inananın teminat oluşturmak veya yönetilmek üzere mal varlığı kapsamındaki bir şey veya hakkını, inanılana devretmesi ve inanılanın da inanç anlaşmasındaki koşullara uygun olarak inanç konusu şeyi kullanmasını, amaç gerçekleştiğinde ise belirlenen şekilde inanana iade etmesini içeren işlemlerdir.

İnançlı bir işlem ile inanan, sahibi olduğu bir mülkiyet veya alacak hakkını inanılana kazandırıcı bir işlemle devretmekte ancak borçlandırıcı bir sözleşme ile de onu bazı yükümlülükler altına sokmaktadır.

İnançlı işlemin taraflarını, inanan ve inanılan oluşturur. Bir hakkı ya da nesneyi, güvendiği bir kişiye inançlı olarak devreden kimseye “inanan” adı verilir. Devredilen hak veya nesneyi, kendisine ait bir hak olarak kendi yararına, doğrudan doğruya ve dolaylı olarak kullanan kişiye de “inanılan” denir. İnananın, inanılana inançlı olarak kazandırdığı hak ya da nesne ise “inanç konusu şey” olarak nitelenir. İnançlı bir işlemde, kazandırıcı işlemin tarafları ile borç doğuran anlaşmanın tarafları aynıdır.

İnançlı işlemde inanılan, hakkını kullanırken kararlaştırılan koşullara uymayı, amaç gerçekleşince veya süre dolunca hak veya nesneyi tekrar inanana (veya onun gösterdiği üçüncü kişiye) devretmeyi yüklenmektedir. İnançlı işlem, kazandırmayı yapan kişiye yani inanana belirli şartlar gerçekleşince, kazandırmanın iadesini isteme hakkı sağlayan bir sözleşmedir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde bunun dava yoluyla hükmen yerine getirilmesi istenebilir.

İnanç sözleşmesi, 05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca ancak, yazılı delille kanıtlanabilir. Bu yazılı delil, tarafların getirecekleri ve onların imzalarını taşıyan bir belge olmalıdır.

Açıklanan nitelikte bir yazılı delil bulunmasa da, yanlar arasındaki uyuşmazlığın tümünü kanıtlamaya yeterli sayılmamakla beraber bunun vukuuna delalet edecek karşı tarafın elinden çıkmış (inanılan tarafından el ile yazılmış fakat imzalanmamış olan bir senet veya mektup, daktilo veya bilgisayarla yazılmış olmakla birlikte inanılanın parafını taşıyan belge, usulüne uygun onanmamış parmak izli veya mühürlü senetler gibi) “delil başlangıcı” niteliğinde bir belge varsa 6100 sayılı HMK’nın 202. maddesi uyarınca inanç sözleşmesi “tanık” dahil her türlü delille ispat edilebilir.

Yazılı delil veya “delil başlangıcı” yoksa inanç sözleşmesinin ikrar (HMK m.188) yemin (HMK m.225 vd) gibi kesin delillerle de ispat edilmesi olanaklıdır. Davacının yemin deliline dayanması halinde mahkemenin davacıya bu hakkını hatırlatması gerekir.

İnanç sözleşmesinden doğan davalar için özel bir zamanaşımı süresi öngörülmediğinden Borçlar Kanununun 125. maddesi hükmü gereğince inanç sözleşmesinden kaynaklanan davalarda zamanaşımı süresi on yıl olarak kabul edilmektedir.

Somut olayda, davacı 31.07.1986 günlü sözleşmeye dayanarak 350 parsel sayılı taşınmazın 1/2 payının tapu kaydının iptali ve adına tescilini istemiştir.

Taraflar arasındaki bu sözleşmede, dava konusu taşınmazın 1/2 payının davacı tarafından edinildiği ancak paylı tescilin olanaklı bulunmaması nedeniyle davacıya ait payın ifrazının olanaklı hale gelene kadar davalı adına tescil edildiği düzenlenmiştir. Bu durumda davacının (inananın) edindiği payı taşınmazın ifrazı olanaklı hale gelene kadar geçici bir süre için davalıya (inanılana) devretmiş olduğunun kabulü gerekir. Tarafların imzalarını taşıyan 31.07.1986 tarihli bu yazılı belge ile inanç sözleşmesi kanıtlanmıştır.

Ancak, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 8. maddesi 5578 sayılı Kanunla değiştirilerek; tarım arazileri; doğal özellikleri ve ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak sınıflandırılmıştır.

Taşınmazların belirlenen parsel büyüklüğünün; mutlak tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektar ve marjinal tarım arazilerinde 2 hektardan küçük olamayacağı, tarım arazilerinin bu büyüklüklerin altında ifraz edilemeyeceği, bölünemeyeceği veya küçük parsellere ayrılamayacağı düzenlenmiştir.

Tarım arazisinin hangi sınıfa girdiği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarım İl veya İlçe Müdürlüklerine sorulmak suretiyle veya ilgilisi tarafından alınacak yazı ile belgelendirilmesi gerekir.

Somut uyuşmazlıkta, dava konusu 4.650 metrekare yüzölçümündeki 350 parsel sayılı taşınmaz tarla niteliğiyle tam pay olarak 31.07.1986 günü yapılan satış nedeniyle davalı adına kayıtlıdır. Bu nedenle çekişme konusu taşınmazın ifrazı olanağının bulunup bulunmadığı ve tarımsal niteliği Tarım ve Köyişleri Bakanlığı il veya ilçe müdürlüğünden sorularak alınacak cevaba göre taşınmazın paylı tescilinin olanaklı olup olmadığı belirlenmelidir. Dolayısıyla, kanıtlanan inanç sözleşmesi uyarınca taşınmazın paylı tescil olanağı bulunduğunun anlaşılması halinde tapu iptali ve tescil isteminin, aksi halde tazminat isteminin hüküm altına alınması gerekir.

Mahkemece, yapılan bu saptamalar bir yana bırakılarak yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın bu nedenle bozulması gerekmiştir.