Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/5069 K.2019/331

Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 06.12.2013 gününde verilen dilekçe ile mutlak geçit hakkı talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davalının kabulüne dair verilen 12.11.2015 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalılardan ... Belediyesi tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

_ KARAR _

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesi gereğince geçit hakkı kurulması istemine ilişkindir.

Davacı, maliki olduğu ... ... köyü, Köyaltı Mevkinde kain 300 parsel sayılı taşınmaz yararına davalılara ait aynı yer 297 ve 301 parsel sayılı taşınmazlar üzerinden geçit hakkı kurulmasını talep etmiştir.

Davalılar, davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, davanın kabulü ile davacıya ait 300 parsel sayılı taşınmaz yararına davalılardan ... Belediyesine ait 297 parsel sayılı taşınmaz üzerinden 30.09.2015 havale tarihli bilirkişi raporu ve ekli krokisinde 297 A (76,29 m2), 297 B (77,12 m2) ve 297 C (49,88 m2) ile gösterilen toplam 203,29 metrekarelik kısımdan 4 metre eninde geçit hakkı tesisine karar verilmiş, diğer davalı ... hakkındaki dava ise reddedilmiştir.

Hükmü, davalılardan ... Belediyesi vekili temyiz etmiştir.

Ülkemizde arazi düzenlenmesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi geçit davalarının nedenidir. Geçit hakkı verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine mutlak geçit ihtiyaç veya geçit yoksunluğu, ikincisine de nisbi geçit ihtiyacı ya da geçit yetersizliği denilmektedir.

Geçit hakkı verilmesine ilişkin davalarda bu hak taşınmaz leh ve aleyhine kurulacağından leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamının davada yer alması zorunludur. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz müşterek mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir. Geçit ihtiyacı olan kişi davasını öncelikle taşınmazların mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun taşınmaz malikine karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana yöneltmelidir.

Mahkemece uygun geçit yeri saptanırken öncelikle taraf yararlarının gözetilmesi gerekir. Zira, geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit gereksiniminin nedeni, taşınmazın niteliği ile bu gereksinimin nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının subjektif arzularına göre değil objektif esaslara uygun belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergah saptanırken, aleyhine geçit kurulan taşınmazın kullanım bütünlüğü bozulmamalıdır. Taşınmazın kullanım bütünlüğünün bozulmasının zorunlu olduğu hallerde bu husus gerekçelendirilerek geçit hakkı tesisi edilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak, özellikle tarım alanların nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu miktarı aşan bir yol verilecekse bunun gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliğine uygun atanacak bilirkişiler aracılığı ile objektif kriterler esas alınarak belirlenmelidir.

Saptanacak bedel hükümden önce depo ettirilmeli, şayet dava tarihi ile hüküm tarihi arasında taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş ve bu sürede de geçit için öngörülen bedel davanın daha başında belirlenmişse, bu bedelin ödenmesine karar verilmesi halinde, mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olunacağı durumlarda hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak davranışları önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tesbiti yapılmalıdır.

Kurulan geçit hakkının Türk Medeni Kanununun 748/3. maddesi uyarınca tapu siciline kaydı da gereklidir.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

Somut olaya gelince; davacının iddiası, davalıların savunması, mahkemece yapılan keşif ve tüm dosya içeriğine göre davacının geçit ihtiyacının bulunduğu sabittir. Ancak yukarıda değinilen ilkeler gözönüne alındığında, hükümde kararlaştırılan geçit eninin bir tarım aracının geçebileceği genişlikte yani 2,5- 3 metre olması gerekirken 13.04.2015 tarihli bilirkişi raporunda 3 numaralı seçenekten 4 metre eninde geçit hakkı kurulmasına karar verilmiş, ancak geçit eninin 4 metre olarak kararlaştırılmasının nedeni açıklanmamıştır.

Bu durumda mahkemece bilirkişi raporunda en uygun seçenek olarak belirtilen 3 metre enindeki 2 numaralı seçenekten geçit tesis edilmesi gerektiği halde gerekçesi de açıklanmadan rapordaki alternatiflerden 4 metre enindeki 3 numaralı seçeneğin esas alınarak karar verilmesi doğru görülmemiş hükmün bu sebeple bozulması gerekmiştir.