Yargıtay 17. Hukuk Dairesi E.2012/6895 K.2013/3889

Taraflar arasındaki tasarrufun iptali davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine dair verilen hükmün süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili, davalı borçlu ...'nin alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla adına kayıtlı taşınmazı 7.4.2010 tarihinde davalı ...'e, onun da 15.4.2010 tarihinde davalı ...'a sattığını belirterek davalılar arasındaki satış tasarruflarının İİK'nun 277 ve BK'nun 18.maddesi gereğince iptaline, olmadığı takdirde davalı ...'in taşınmazı elden çıkardığı tarihteki gerçek değeri üzerinden nakten tazminatla sorumlu tutulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı borçlu savunma yapmamıştır.

Davalı ... vekili, geçerli bir aciz belgesi sunulmadığını, müvekkilinin dava konusu taşınmazı almadan bir hafta önce emlakçı aracılığıyla kendisine ait taşınmaz sattığını, satış bedeli ile de dava konusu taşınmazı yine aynı emlakçı aracılığıyla 44.500 dolar ödeyerek aldığını bir hafta sonra da 47.500 dolar karşılığı davalı ...'e sattığını, müvekkilinin yurtdışında çalıştığını ve iyiniyetli olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

Davalı ... vekili, takip konusu senedin düzenleme ve vade tarihi ile imzanın borçluya ait olup olmadığının araştırılması gerektiğini, aciz belgesi sunulmadığını, taşınmazın yakınında müvekkiline ait üç taşınmaz daha olduğundan dava konusu parseli bu nedenle ve emlakçı aracılığıyla 47.500 dolar bedelle aldıklarını müvekkilinin iyiniyetli 4.kişi olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece iddia, savunma, toplanan delillere göre, davalı borçlunun mali durumunun dava konusu alacağın doğmasından sonra kötü hale geldiği yönünden bir iddia olmadığı gibi aksine borçlunun ansızın tüm işlerini fesh ederek yurtdışına kaçtığının taraflarca kabul edildiği, davalılar ...,...'in bu durumu bilerek borçludan taşınmaz aldıklarına dair iddianın ve davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, İİK.277 ve devamı maddelerine dayanılarak açılmış tasarrufun iptali istemine ilişkindir.

İİK.nun 277 ve izleyen maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davalarında amaç, borçlunun haciz yada iflasından önce yaptığı ve aslında geçerli olan bazı tasarrufların geçersiz ya da "iyiniyet kurallarına aykırılık" nedeniyle alacaklıya karşı sonuçsuz kalmasını ve dolayısıyla o mal üzerinden cebri icraya devamla alacağın tahsilini sağlamaktır.

Davacı, iptal davası sabit olduğu takdirde, tasarruf konusu mal üzerinde cebri icra yolu ile hakkını almak yetkisini elde eder ve tasarruf konusu taşınmaz mal ise, davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın düzeltilmesine gerek olmadan o taşınmazın haciz ve satışını isteyebilir (İİK.md.283/1). Bu yasal nedenle iptal davası, alacaklıya alacağını tahsil olanağını sağlayan, nisbi nitelikte yasadan doğan bir dava olup; tasarrufa konu malların aynı ile ilgili değildir.

Bu davanın dinlenebilmesi için; takip konusu alacağın gerçek olması, borçlu hakkındaki takibin kesinleşmiş bulunması, iptali istenen tasarrufun takip konusu borçtan sonra yapılması ve borçlu hakkında alınmış kesin veya geçici aciz belgesinin varlığı dava koşuludur. Ön koşulların bulunması halinde ise İİK.nun 278, 279 ve 280. maddelerinde yazılı iptal şartlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Özellikle İİK.nun 278.maddede akdin yapıldığı sırada kendi verdiği şeyin değerine göre borçlunun ivaz olarak pek aşağı bir fiyat kabul ettiği ve yasanın bağışlama hükmünde olarak iptale tâbi tuttuğu tasarrufların iptali gerektiğinden mahkemece ivazlar arasında fark bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Aynı maddede sayılan akrabalık derecesi vs. araştırılmalıdır.

Keza İİK.nun 280.maddesinde malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun alacaklılarına zarar vermek kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun içinde bulunduğu mali durumu ve zarar verme kastının işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hallerde tasarrufun iptal edileceği hususu düzenlendiğinden yapılan işlemde mal kaçırma kastı irdelenmelidir.

Öte yandan İİK.nun 279.maddesinde de iptal nedenleri sayılmış olup bu maddede yazılan iptal nedenlerinin gerçekleşip gerçekleşmediği de takdir olunmalıdır.

İİK.nun 282. maddesi gereğince iptal davaları borçlu ve borçlu ile hukuki muamelede bulunan veya borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimseler ile bunların mirasçıları aleyhine açılır. Ayrıca, kötü niyetli üçüncü şahıslar hakkında da iptal davası açılabilir.

İİK’nın 283/II maddesine göre de iptal davası, üçüncü şahsın elinden çıkarmış olduğu mallar yerine geçen değere taalluk ediyorsa, bu değerler nispetinde üçüncü şahıs nakden tazmine (davacının alacağından fazla olmamak üzere) mahkûm edilmesi gerekir. Bu ihtimalde 3. kişinin sorumlu olduğu miktar, elden çıkarılan malın o tarihteki gerçek değeridir.

Bir başka anlatımla dava ve tasarrufa konu malı elinde bulunduran şahsın kötü niyetli olduğunun kanıtlanamaması halinde dava tümden reddedilmeyip borçlu ile tasarrufta bulunan şahıs veya ondan sonra malı alan kişilerinde borçlunun alacaklılardan mal kaçırdığını bilen veya bilmesi gereken kişilerden olup olmadıkları yönünde de araştırma ve inceleme yapılarak üçüncü veya dördüncü kişilerin kötü niyetli olduklarının anlaşılması halinde tasarrufa konu malı elinden çıkardıkları tarihteki gerçek değeri oranında ve alacak miktarı ile sınırlı olarak tazminata mahkum edilmeleri gerekir.

Somut olayda; takip konusu borç 1.4.2010 tanzim tarihli senetle doğmuş, borçlu hakkındaki takip kesinleşmiştir. 9.7.2010 tarihli kat'i aciz belgesi ibraz edilmiş, takip konusu alacağın muvazaalı olduğu yanı davacının gerçek alacaklı olmadığı iddia edilmemiştir. İptali istenen tasarruf 7.4.2010 ve 15.4.2010 tarihlerinde yani borcun doğumundan sonra yapılmıştır.

Bu durumda dava ön koşulları mevcut olduğundan İİK 278,279 ve 280.maddelerdeki iptal koşularının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gereklidir. Dava konusu taşınmaz borçlu tarafından 7.4.2010 tarihinde davalı ...'e tapuda 4.000,00 TL bedelle satılmıştır. Bilirkişi tarafından belirlenen rayiç değer ise 71.324,40 TL'dir.

Bu durumda taşınmazın tapudaki satış bedeli ile rayiç değer arasında yirmi misline yakın fark bulunmaktadır.Davalı ... vekili dava konusu taşınmazı müvekkilinin kendisine ait taşınmazı satarak 44.500 dolara aldığını beyan etmiş bu konuda tanık dinletmiş ise de davalı ...'in dava konusu taşınmazı almak için sattığı taşınmaz dava konusu taşınmazının satışından bir ay sonra ve 4.000,00 TL bedelle yapıldığından savunmanın kabulü mümkün görülmemiştir.

Bu durumda davalı ...'in dava konusu taşınmaz için tapudaki bedel dışında ödeme yaptığını resmi belgelerle ispatlayamaması nedeniyle 7.4.2010 tarihli tasarrufun İİK 278/3-2 maddesi gereğince iptaline karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeyle hüküm tesisi isabetli görülmemiştir.

Ayrıca davacı tanıklarının beyanından davalıların arkadaş olduğu, satış sonrası davacı ile anlaşmak için birlikte davacının evine gittikleri anlaşıldığından bu durumda davalı ... ve ...'nin borçlunun durumunu ve amacını bilebilecek kişilerden olması nedeniyle dava konusu 7.4.2010 tasarrufun İK 280/1.madde gereğince iptale tabi olduğunun gözardı edilmesi de doğru değildir.

15.4.2010 tarihli davalı ...'a yapılan tasarruf yönünden ise, davalı ...'in ...,... muhtarı, borçlunun ise aynı ilçede kuyumculuk yaptığı, yine davalı ...'in dava konusu taşınmaza komşu üç parselin maliki olması nedeniyle borçlunun taşınmaz komşusu olduğu,

davacı tanık beyanlarına göre borçlunun arkadaşı olduğu ve satış sonrası diğer davalılarla birlikte anlaşmak amacıyla davacının evine gidip görüştüğü, yine kendi beyanından yargılama sırasında ...'ye gidip borçlu ile görüşmesi gibi fiili ve maddi olgular birlikte değerlendirildiğinde davalı ...'in borçlunun durumunu ve amacını bilebilecek kişilerden olduğunun kabulü ve dolayısıyla 15.4.2010 tarihli tasarrufun da İİK 280/1 madde gereğince iptale tabi olduğu kabul edilerek her iki satış yönünden de davanın kabulü ile davalılar arasındaki 7.4.2010 ve 15.4.2010 tarihli tasarrufların takip konusu alacak ve fer'ileriyle sınırlı olarak iptaline

karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetli görülmemiştir.