Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2011/10535 K.2011/12851

Taraflar arasındaki ihtiyati hacze itirazın incelenmesi sonunda kararda yazılı nedenlerden dolayı itirazın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- KARAR -

İhtiyati haciz isteyen vekili, diğer borçluların kefaletiyle müvekkili banka ile ... Tek Gıda Paz. San.Tic. A.Ş arasındaki genel kredi sözleşmesi uyarınca kullandırılan kredilerin ödenmemesi nedeniyle asıl borçlu ve kefiller hakkında ihtiyati haciz talebinde bulunmuş, istem uygun görülerek mahkemece ihtiyati haciz kararı verilmiştir.

İhtiyati hacze itiraz eden ... vekili, kefil olan müvekkilinin borçlu şirket ortaklığından ayrıldığı tarihe kadar olan borçlarının ödendiğini, ihtarnamedeki ödeme süresi beklenmeden ihtiyati haciz kararı alındığını, ihtarnameye itiraz edildiğinden borcun muaccel olmadığını belirterek ihtiyati haczin kaldırılmasını talep etmiştir.

Muteriz ... vekili, bankanın dürüstlük kuralına aykırı davrandığını, alacağın ihtarnamede öngörülen 7 günün sonunda kefiller için muaccel alacağını, vadesi gelmeyen borçlara ilişkin İİK'nun 257/2'de öngörülen ihtiyati haciz koşullarının oluşmadığını belirterek ihtiyati haczin kaldırılmasını talep etmiştir.

Diğer muterizler vekili, alacağın rehinle temin edildiğini, ticari kredi taksitlerinin ödendiğini, bankanın mahkemeye teminat olarak kendi teminat mektubunu sunduğunu belirterek ihtiyati haciz kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

Mahkemece, asıl borcun ipotekle temin edilmiş olmasından dolayı asıl borçlu ... Tek Gıda Pazarlama San. Tic. A.Ş hakkındaki ihtiyati haczin kaldırılmasına, diğer itirazların reddine karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, ihtiyati haciz isteyen vekilinin aşağıdaki (a) bendinin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

a)Genel kredi sözleşmesinin asıl borçlusu ... Tek Gıda Paz. San. Tic. A.Ş. hakkında 603.270,83 TL üzerinden ihtiyati haciz kararı verilmiştir. İpotek akit tablosunun incelenmesinde; asıl borçlu tarafından verilen ipoteğin 500.000. TL bedelli limit ipoteği olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda ipotek limitini aşması nedeniyle teminat kapsamı dışında kalan miktar yönünden asıl borçlu ve ipotek veren ... Tek Gıda Paz. San. Tic. A.Ş. hakkındaki ihtiyati haczin devamına karar vermek gerekirken, ihtiyati haczin tamamen kaldırılması usul ve yasaya aykırıdır.

2- İcra ve İflâs Kanunu'nun 259’uncu maddesi uyarınca, “İhtiyati haciz isteyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesul ve Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 96 ncı maddesinde yazılı teminatı vermeğe mecburdur. -Ancak alacak bir ilama müstenid ise teminat aranmaz.-Alacak ilam mahiyetinde bir vesikaya müstenid ise mahkeme teminata lüzum olup olmadığını takdir eder.” Bu hüküm uyarınca, kural olarak ihtiyati haciz isteyenin teminat yatırması bir zorunluluktur.

Teminatsız ihtiyati haciz kararı verilemez. Teminatın amacı, anılan kanun hükmünde açıkça belirtildiği üzere hem borçlunun hem de üçüncü kişilerin ihtiyati haczin haksızlığının anlaşılması hâlinde uğradıkları zararların güvence altına alınmasıdır. Teminat olarak nelerin gösterilebileceği Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 96’ncı maddesinde sayılmıştır.

Kural olarak teminatsız ihtiyati haciz kararı verilemez ise de; kanunlarda teminat alınmayacağına ilişkin istisnai hükümlerin bulunması hâlinde, bu istisnaî hükümlerin amacı ve kapsamı ile sınırlı olarak teminat aranmaksızın ihtiyati haciz kararı verilebilir. İİK’nın 259’uncu maddesinde ilama dayanan alacaklarda teminat aranmayacağı, ilam niteliğindeki belgelerden doğan alacaklarda ise teminatın gerekip gerekmediğinin hâkiminin takdirine bağlı olduğu belirtilmiştir.

İİK’nın 301,II hükmünde de konkordatonun reddi hâlinde teminatsız ihtiyati haciz kararı verileceği öngörülmüştür. Teminatsız ihtiyati haciz kararı verilebileceğine ilişkin istisnai hükümler İİK dışında bazı özel kanun hükümlerinde de yer almaktadır.

Örneğin, Bankacılık Kanununun 140,IV hükmünde kamu tüzel kişiliği olan Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu’na, aynı Kanunun geçici 13’üncü maddesinde, sermayesinin yarıdan fazlası kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan ya da hisselerinin çoğunluğu üzerinde bu kurum ve kuruluşların idare ve temsil yetkisi bulunan ve özel kanunla kurulmuş bankalara (Tasfiye Hâlinde T. ... Bankası A.Ş. dâhil), 4603 sayılı Türkiye Cumhuriyeti ... Bankası, Türkiye ... Bankası Anonim Şirketi Ve Türkiye ...

Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanunun Geçici Madde 4,II hükmü uyarınca Kanunun adında sayılan bankalara, bu konuda istisna tanınmıştır. Bu nedenlerle Kanunda açıkça tanınan istisnalar dışında teminat gösterilmeksizin ihtiyati haciz kararı verilemez.

İhtiyati hacizde teminatın amacı, haksız ihtiyati haciz nedeniyle uğranılan zararın, alacaklı tarafından karşılanmaması veya karşılanamaması riskine karşı hakkında ihtiyati haciz kararı verilen borçluya veya üçüncü kişilere güvence sağlamaktır. Somut olayda ihtiyati haciz isteyen Banka, mahkemenin istediği %15 teminat için kendisine ait teminat mektubunu vermiş, mahkeme de bu teminat mektubunu kabul etmiştir.

11.6.1969 tarih 1969/4 E, 1969/6 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararında, “Banka teminat mektuplarının mahiyet itibarıyla Borçlar Kanununun 110’uncu maddesinde sözü edilen 3’üncü kişinin fiilini taahhüt niteliğinde bir garanti akdi olduğu” belirtilmiştir. Öğretide belirtildiği üzere, bir bankanın kendi borcu için teminat mektubu vermesi hukukî herhangi bir sonuç doğurmaz.

Bir kimse nasıl kendi borcu için kefalet veremezse, kendi borcu için garanti vermesi de geçerli olamaz. Bir bankanın bu nedenle, kendi borcunu (lehtar) teminen, örneğin mahkemeye verdiği teminat mektubu – bankanın (A) şubesinin (B) şubesi (lehtar) lehine teminat mektubu vermesi- bir garanti niteliği taşımaz.

Bir teminat mektubunda aynı kişinin hem garanti veren, hem de fiili taahhüt edilen kişi (lehtar) olması mümkün değildir (..., S.: Banka Teminat Mektupları ve Kontrgarantiler, ... 1997, s.67). Banka, teminat mektubu ile bir şahsın borcunu yerine getirmesini ve yerine getirmediği takdirde, teminatı alan şahıs için doğacak tehlikeleri kısmen veya tamamen üzerine almıştır.

Bu nedenle bankanın verdiği teminat mektubu, ihtiyati haciz kararı alınabilmesi için yerine getirilen biçimsel bir koşul değil, ileride zararın kısmen veya tamamen karşılanamaması hâlinde zarara uğrama ihtimali olan borçlu veya üçüncü kişiler için doğacak tehlikeleri kısmen veya tamamen teminat altına alan bir işleve sahiptir.

Bankanın ihtiyati haciz taleplerinde kendi teminat mektubunu verebileceğinin kabulü hâlinde teminat mektubunun bir riski garanti ettiği ileri sürülemez. Bilakis, riskin garanti edilmediği, Bankaların ihtiyati haciz taleplerinde teminat aranmayacağı şeklinde kabul edilmesi mümkün olmayan bir sonuç ortaya çıkar. Kamu bankalarının yanı sıra Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu gibi kamu tüzel kişiliği olan bir kurumun dahi ihtiyati haciz taleplerinde teminat aranmayacağı, ancak özel kanun hükümleri ile yapılan düzenlemeler sayesinde mümkün hâle gelmişken, özel hukuk tüzel kişisi olan bir bankanın, teminat mektubunun mahiyetiyle bağdaşmayan bir yorumla teminattan muaf tutulmasının kabulü mümkün değildir.

Ayrıca özel kişiler arasında Anayasanın 10’uncu maddesinde güvence altına alınan eşitlik ilkesine aykırı şekilde Bankalara, kanunlarla tanınmayan bir imtiyazın sağlanması da isabetli olmaz. Zira, bankalar, kural olarak özel hukuk hükümlerine tâbi olup, ancak kanunlarda açıkça belirtilen imtiyazlardan yararlanabilirler.

Yukarıda açıklanan nedenlerle teminata ilişkin itirazın kabulü gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.