Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2013/8163 K.2013/12850

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacılar vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- KARAR -

Davacılar vekili, müvekkillerinden ... Besicilik Ltd Şti.'nin keşideci, diğer müvekkili ... Piliç A.Ş.'nin lehtar olduğu 19.08.2011 keşide tarihli 35.000 TL bedelli çekin kaybedildiğinin anlaşılması üzerine müvekkillerinden ... Piliç A.Ş. tarafından çek iptali kararı alındığını, çekin davalılardan ... Ltd. Şti. tarafından müvekkilleri aleyhine yapılan icra takibine konu edildiğini, diğer davalıların çekte ciranta olarak yer aldığını, çek hakkında iptal kararı alınması nedeniyle çekteki ciro silsilesinin koptuğunu ileri sürerek çekten dolayı davalılara borçlu olunmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... Ltd. Şti. vekili, müvekkilinin çekin meşru hamili olduğunu, çekin arka yüzünde davacılardan lehtar ... A.Ş.'nin cirosunun bulunduğunu, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Diğer davalılar, davaya cevap vermemişlerdir.

Mahkemece, çekin keşidecisinin davacılardan ... Ltd. Şti. olduğu, diğer davacı lehtar ... Piliç A.Ş.'nin çekin arka yüzünde ilk ciranta olarak gözüktüğü, ciro silsilesinde kopukluk bulunmadığı, çeki takibe koyan davalılardan ... Ltd. Şti.'nin yetkili hamil olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 05.06.2002 tarihli 2002/19-443 Esas, 2002/474 Karar sayılı ilamında da belirtildiği gibi T.T.K.'nun 697 maddesi uyarınca çekler, kanunen emre yazılı senetlerdir. Çek, nama, emre ya da hamile yazılabilir. Hamile yazılı senetlerde, hak sahipliğinin (alacaklılık, temsil yetkisini haiz olmak) senet vasıtasıyla ispatı, “hamile teşhis kaydı” nın sonucu olarak yalnızca senedin ibrazı suretiyle olur. Muhatap, emre yazılı senetlerde, hamilin meşru hamil olup olmadığını cirolar arasında bulunması gereken teselsülün tetkikiyle tespit edebilir(TTK. 713). Lehtarlardan başlayarak son hamilde nihayet bulan cirolardan ilki lehtarın imzasını ve daha sonrakiler ise, bir evvelki cirodaki lehtarın imzasını taşımak suretiyle devam ediyorsa, ciro silsilesi muntazam sayılır.

Hamile yazılı çeklere gelince; burada muhatabın araştırma mükellefiyeti adeta kaldırılmış gibidir. TTK' nun 703 maddesi hükümlerine göre hamile yazılı çek, menkul mülkiyetinde olduğu gibi tarafların anlaşmaları ve zilyetliğin devri ile bir başkasına devredilebilir (MK 687). Hamile yazılı bir çekin cirosu esas itibarıyla devri gösteren bir ispat vasıtası olarak anlam taşıyabilir fakat hakkı devredici bir fonksiyonu yoktur.

Hamile yazılı çekte, hak sahipliği senedi elinde bulundurmakla tesis edildiğinden, böyle bir cironun ayrıca hak sahipliğini teşhis fonksiyonu da mevcut değildir. Hamile yazılı çekteki cirolar arasındaki muntazam bir ciro zincirinin varlığı önem taşımaz. Bu gibi çeklerde mündemiç olan hak, muntazam ciro zinciriyle değil, sadece, senedin verilmesiyle intikal eder ( Prof. Dr. Fırat Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku, 2. Bası s. 1148 vd. Y. 12. H.D. 15.09.2012 gün E.2520, K.10324, Y.

11H.D. 27.06.1994 gün E.1710, K.5517)

Bazen senede dayanılarak gerçekleştirilen “Alacaklılığın ispatı” keyfiyeti gerçeğe uymayabilir. TTK.'nun 564. maddesi gereğince iptal kararı uyarınca hak sahibi hakkını senetsiz olarak da öne sürebilecektir. Mahkemeden alınan iptal kararı yalnızca hak sahipliğinin teşhisine imkan verir. Yasa uyarınca, hasımsız alınması gereken iptal kararı ilgilinin borçluluğunu saptamaz ve kesin hüküm teşkil etmez.

Borçlu, iptal kararına karşın iptal kararı alan kişinin hak sahibi olmadığını öne sürebilir. Alınan iptal kararının ibrazı üzerine çek bedelini ödeyen keşideci (borçlu) kaybolduğu iddia edilen çekin sonradan yetkili hamil tarafından ibraz edilmesi halinde TTK'nun 558/2 ve 599 maddelerindeki şartların oluşması durumunda ödeme def'inde bulunamayacak ve çek bedelini ibraz eden hamile bir daha ödemek zorunda kalacaktır (Y.11. H.D. 10.5.1979 gün ve E. 480, K.2529)

Diğer taraftan yasa gereği çekin borçlusu muhatap banka olduğundan, çek süresinde muhataba ibraz edilmezse, hamilin çeke dayalı olarak istemde bulunma olanağı olmayacaktır.

Bu genel açıklamalardan sonra somut olaya dönersek; davacılardan lehtar ... Piliç A.Ş. çeki kaybettiğini ileri sürerek çek hakkında iptal kararı almıştır.

Çek hamili olan davalılardan ... Ltd. Şti. süresi içinde çeki hamili bulunduğu muhatap bankaya ibraz etmiş, banka tarafından çek hakkında verilen iptal kararı nedeniyle ödeme yapılmamış ve çek hamil davalı ... Ltd. Şti.'ne iade edilmiş ve anılan davalı tarafından davacılar aleyhine çeke dayalı olarak icra takibi yapılmıştır.

Bu durumda ortada biri çeke dayalı, diğeri ise zayi nedeniyle iptal kararına dayalı iki hamil bulunmaktadır. Bir çekten dolayı iki meşru hamil olamayacağından gerçek hak sahibinin tespiti gerekmektedir. O halde mahkemece yapılacak iş; davalı hamil ... Ltd. Şti.'ne davacılardan çek iptal kararı alan davacı lehtar ... Piliç A.Ş.'ni hasım göstermek suretiyle anılan davacının aldığı çekin iptaline ilişkin ilamın iptalini talep etmek ve dolayısı ile meşru hamilin kim olduğunu açacağı bu dava ile kanıtlamak üzere mehil verilmeli, açılacak dava, bu dava ile birleştirilmeli ve hasıl olacak sonuç dairesinde bir karar verilmelidir. Mahkemece, bu yönler gözetilmeden eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.