Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2014/13097 K.2014/18715

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün davalı vekilince duruşmalı ve davacı vekilince de duruşmasız olarak temyiz edilmesi üzerine ilgililere çağrı kağıdı gönderilmişti. Belli günde davacı vek. Av. M.. Ö.. ile davalı vek. Av. M.. E..'in gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten ve temyiz dilekçelerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- KARAR -

Davacı vekili, taraflar arasında 27.09.2001 tarihinde 15 yıl süreli akaryakıt bayilik sözleşmesi imzalandığını, davalının sözleşmede belirlenen senelik asgari alım taahhüdünü ihlali sebebiyle yine sözleşmede belirlenen cezai şartı ödemesi gerektiğini belirterek, 161.100,00 USD'nin işleyecek reeskont faizi ile tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, müvekkilinin sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğini, eksik alımdan kaynaklanan cezai şart istem koşullarının oluşmadığını ayrıca talep edilen tutarın davalının ekonomik mahvına neden olacağını bildirerek, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, sözleşme, taraf defterlerinin incelenmesi ile düzenlenen bilirkişi raporlarına göre, davalının sözleşme ile taahhüt ettiği miktarda mal almadığı , davacının 141.950,00 USD'ye dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Yasa'nın 4-a maddesine göre faiz yürütülerek davalıdan tahsiline karar verilmiş; hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık akaryakıt bayilik sözleşmesinde öngörülen yıllık asgari ürün alım taahhüdüne aykırı davranıldığı iddiasına dayalı cezai şart alacağından kaynaklanmaktadır.

Akaryakıt bayilik sözleşmelerinde yer alan ''yıllık asgari alım taahhüdü'' ' ne uymama halinde öngörülen ceza koşulu (cezai şart) hükümleri 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 158/11. (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 179/11.) maddesindeki ifaya ekli ceza koşulu (cezai şart) niteliğindedir.

Alacaklı iki halde ceza koşulu isteyemez. Eğer alacaklı ceza koşulunu isteme hakkından açıkça vazgeçmişse artık bu yönde talepte bulunamaz. Ayrıca alacaklı, çekince koymadan ifayı kabul etmiş veya sözleşmeden doğan edimlerini ifaya devam etmişse bu takdirde de ceza koşulunu isteyemez.

Örneğin; beş yıl süreli bir akaryakıt sözleşmesinde (veya eki taahhütnamede) bayinin yıllık asgari ürün alımı taahhüdü bulunmasına rağmen yıllar itibariyle bu taahhüde uyulmamış ise tedarikçi (sağlayıcı) firmanın B.K'nun 158/11.

(TBK 179/11.) maddesi uyarınca hem ifayı hem de ceza koşulunu talep edebilmesi için takip eden yılda henüz bakiye mal vermeden önce ceza koşulu ile ilgili ''çekince (ihtirazi kayıt) '' bildirmesi ya da bu konuda bayiye noterden ihtarname göndermesi gerekir. Çekince için bir şekil şartı getirilmemiştir. Tedarikçi, taahhüde aykırı davranılmış olan yılı takip eden yeni yıldaki ilk fatura ve irsaliyeye koyacağı bir açıklama (şerh) ile bu koşulu yerine getirebilir.

Bu şekilde bir çekince (ihtirazi kayıt) konulduktan veya ihtar çekildikten sonra tedarikçi (sağlayıcı) firma mal vermeye (ifaya) devam etse bile önceki yıla ilişkin ceza koşulu alacağını sözleşme zamanaşımı süresi içinde her zaman talep edebilir. Sonraki yıllarda

da aynı kural geçerlidir. Yani, her yıl sonunda bir önceki yıla dair ceza koşulunun istenebilmesi, takip eden yılda henüz ifaya başlanmadan önce çekince (ihtirazi kayıt) bildirilmesi veya ihtar çekilmesine bağlıdır. Bunlar yapılmadan müteakip yılın ifası gerçekleşmişse artık bir önceki yıla ait ceza koşulu istenemez. Çekince konmuş veya ihtar çekilmiş olan yıllarla ilgili ceza koşulu istenebilecektir. Yargıtay HGK'nun 20.01.2013 gün 2012/19-670 E. 2013/171 K. sayılı kararında da açıklandığı üzere, sözleşme süresi içinde çekince konmadan uzun süre ifaya devam edilmesi üzerine borçluda ''ceza koşulu istenemeyeceği'' ne dair haklı bir güven oluşmuş ise oluşan bu haklı güven ve dürüstlük ilkesi nedeniyle önceki yıla veya yıllara ait ceza koşullarının talep edilemeyeceğinin kabulü gerekir.

Mahkemece; somut olay bakımından yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde inceleme ve değerlendirme yapılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.