Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2009/7586 K.2010/5656

Davacı, Sosyal Destek ödemesi nedeniyle borç çıkarılması ve bu nedenle aylığından kesinti yapılmasına ilişkin işlemin iptali ile yapılan kesintilerin iadesine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Davacı vekili ,1479 sayılı Yasa kapsamında kurumdan yaşlılık aylığı ve Ocak 2003 tarihli düzenleme ile Sosyal Destek Ödemesi alan davacının müteveffa eşi ... den aldığı ölüm aylığına da kurumun hatalı işlemi sonucu Sosyal Destek Ödemesi tahakkuk ettirildiğini,daha sonra birden fazla Sosyal Destek Ödemesi alınamayacağından bahisle yersiz ödenen miktarın talep edildiğini belirterek, kurumun hatalı işlemi ile ödediği miktarla borçlu bulunmadığının tesbitini talep etmiştir.

Mahkemece sebepsiz zenginleşmede iade ile sorumlu tutulabilmek için kötüniyet gerektiğine dayanılarak davanın kabulüne,davacının yersiz yapılan ödeme nedeni ile kurumu yanıltacak hareketi bulunmadığı, günümüz ekonomik koşullarında yaşlılık aylıklarını tüketerek kıtı kıtına geçinen kimselerden olduğu gerekçesi ile kuruma borcu bulunmadığının tesbitine karar verilmiştir.

Davacının kurumdan yaşlılık aylığı ve Sosyal Destek Ödemesi ve ölüm aylığı ile birlikte ikinci bir Sosyal Destek Ödemesi aldığı tartışma konusu değildir. Uyuşmazlık konusu olan, davacının iade ile yükümlü tutulup tutulamayacağı konusudur.

Mahkeme kararı ile iade için kötüniyet gerektiği davacının ise sebepsiz zenginleşme için kötüniyetli hareketi bulunmadığı, kurumu yanıltmadığı gerekçesine dayanılmış ise de bu sonuç usul ve yasaya uygun bulunmamıştır.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Yasanın 96.maddesidir.Bu madde de “Kurumca ... verenlere,sigortalılara isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine ,genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere fazla veya yersiz olarak yapıldığı tesbit edilen her türlü ödemeler ;

a)Kasıtlı veya kusurlu davranışlardan doğmuşsa hatalı işlemin tesbit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler,bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden

b)Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa hatalı işlemin tesbit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren 3 ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu sürenin sonundan itibaren hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte genel hükümlere göre tahsil edilir hükmünü içermektedir.

Öte yandan Sebepsiz Zenginleşmeyi düzenleyen Borçlar Kanununun 61 maddesinde “Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisap eden kimse,onu iadeye mecburdur. Hususiyle muteber olmayan veya tahakkuk etmemiş bir sebebe yahut vucudu nihayet bulmuş olan bir sebebe müsteniden ahzolunan şeyin iadesi lazımdır” hükmünü içermekte olup sebepsiz zenginleşme için kötüniyet koşulu aranmamıştır.

BK.nun 63. maddesinde, haksız olarak bir şeyi iktisap eden kimsenin onun istirdadı zamanında elinden çıkmış olduğu miktar nisbetinde red ve iade ile mükellef olmadığı, ancak o şeyi elinde bulunduran kişinin kötü niyetle elden çıkarması ya da elden çıkarırken sonradan iade edeceğini biliyor ise geri vermek zorunda olduğu bildirilmiştir. Kendisine ödeme yapılan kimse bu ödemeden dolayı bir yarar sağlamışsa, bunu elinden çıkmış bir sarfiyat olarak düşünmemek gerekir. Buradaki elden çıkmış olma sözleri yararlanma dışındaki durumları ifade eder. Davacı almış olduğu paranın yararlanma dışında elinden çıkmış olduğunu isbat edememiştir. Hal böyle olunca, dava konusu edilen yersiz ödenen aylık miktarını iade ile mükelleftir.

Kaldı ki, Borçlar Kanunu, iade borcunun kapsamını, zenginleşmenin iyi veya kötü niyetli olmasına göre farklı çözüm getirmiştir. Haksız zenginleşen, zenginleşmeyi kötü niyetle elden çıkarmış ise iade zamanında mevcut olan zenginleşmeyi değil elden çıkardığı zenginleşmenin tamamını iade ile yükümlendirilmiştir.

Zenginleşmenin iyiniyetli sayılıp sayılmayacağı MK.nun 3. maddesi hükmüne göre belirlenecektir Haksız zenginleşen elde ettiği yararın geçerli bir sebebe dayanmadığını iade ile yükümlü olduğunu biliyor veya bilebilecek durumda ise iyiniyetli sayılmayacaktır. Bu bağlamda, kural olarak zenginleşenin kötü niyetli olduğunu iddia eden iade alacaklısı bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür.

Ancak, olayın özellikleri zenginleşmenin iyiniyetle olmadığını açıkça gösteriyor ise bu iddia ispat edilmiş sayılmalıdır. HGK 16.06.1987 gün ve 1987/68-618 sayılı kararı da aynı yöndedir.

Davacı yaşlılık ve ölüm aylığı ile birlikte birden fazla aldığı Sosyal Destek Ödemesini iade ile yükümlü olduğunu bilebilecek durumdadır. Ayrıca günümüz ekonomik koşullarında kurumdan iki aylığı aynı anda alan bir şahısın kıtı kıtına geçinen bir kimse olduğunu da kabul etmek mümkün bulunmamaktadır.

Görüldüğü üzere gerek 5510 sayılı Yasa'nın 96.maddesi gerekse BK63.maddesi uyarınca davacı yaşlılık ve ölüm aylığı ile birlikte birden fazla aldığı Sosyal Destek Ödemesini iade ile yükümlü olduğundan mahkemece 5510 sayılı Yasa'nın 96/b bendi uyarınca iade ile yükümlü olduğu miktar tesbit olunarak oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken aksine düşüncelerle davacıya borç çıkarılmasına ve bu nedenle aylıkların kesilmesine ilişkin kurum işleminin iptaline karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.