Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2010/4999 K.2011/7416

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 20.6.1979- 10.5.2005 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tesbitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalılardan kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava, davacının 20.06.1979-10.5.2005 tarihleri arasında geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... Köyü Çiftçi Malları Koruma Başkanlığında 09.09.1979–1.5.1994 ve 1.7.1999-10.5.2005 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine, 1.5.1994-30.6.1999 tarihleri arasındaki sigortalı çalışmalarının Kuruma bildirilmiş olması nedeniyle bu dönem yönünden tespit kararı verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.

Davanın yasal dayanağını oluşturan. 506 sayılı Yasa’nın 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez.

Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasa’nın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir.

506 sayılı Yasa'nın 79/10. maddesinde bu tür hizmet tespit davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge veya yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması salt, bu nedene dayalı istemin reddine neden olmaz, Somut bilgilere dayanması koşuluyla, bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen veya bilmesi gereken komşu işyerleri kayıtlı çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen kim diğer

-/-

-2-

kanıtlarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir. Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının " 25442.37 " sicil numaralı ve 1.2.1992 tarihinde 506 sayılı Yasa kapsamına alınan davalı ...

Köyü Çiftçi Malları Koruma Başkanlığında 1.5.1994-30.6.1999 tarihleri arasında geçen sigortalı çalışmalarının Kuruma bildirildiği, 29.1.1987 tarihinden itibaren ... köyünde çalışmaya başladığına dair bekçi ve korucu vesikasının düzenlendiği, korucu ve bekçi silahı taşıyanların kaydına mahsus defter kayıtlarına göre 30.11.1993 tarihinden itibaren kır bekçisi olarak çalışmaya başladığı, davalı Başkanlığın karar defterinde davacının 31.5.1991 tarihinden itibaren boğa bakıcısı, 20.9.1994 tarihinden itibaren ise kır bekçisi olarak çalışmasına karar verildiği,

10.5.2005 tarihinde görevini kendi isteği ile bıraktığı, davacının bu işyerinden önce 20.6.1979-1.9.1979 tarihleri arasında "6183.39" sicil numaralı Kırklareli Orman İşletme Müdürlüğünde çalıştığı, 8.9.1979 tarihinde aynı işyerinde çalışmaya başladığını gösterir sigortalı işe giriş bildirgesinin düzenlenerek 01.10.1979 tarihinde Kuruma verildiği ancak bu işyerinden bildirilen sigortalı çalışmalarının bulunmadığı, kamu idaresinin çalışmayan bir kişiyi Kuruma bildirmesi hayatın olağan akışına uygun olmadığından davacının hizmet döküm cetvelinde gözükmeyen çalışmaları bulunup bulunmadığının da yöntemince araştırılmadığı,

10.1.1960 doğumlu davacının askerlik hizmetini yapıp yapmadığı, yapmış ise sevk ve terhis tarihlerinin ilgili Askerlik Şubesi Başkanlığından sorulmadığı, dinlenen tanıkların davacının çalışma iddiasını doğruladıkları ancak dinlenen kişilerin bordro tanığı olmadıkları gibi ... köyünde ikamet etmedikleri, davacıya 31.12.1995-30.5.2005 tarihleri arasında düzenli ücret ödemesi yapıldığı ancak bu tarihten önceki çalışmaları karşılığındaki ücretlerinin ne şekilde ödendiğinin de araştırılmadığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacının hizmet akdine dayalı olarak 31.5.1991 tarihinden itibaren boğa bakıcısı, 20.9.1994 tarihinden itibaren ise kır bekçisi olarak davalı işyerinde çalıştığı Birliğin karar ve gelir-gider defterinde yer alan kayıtlar ile kanıtlandığından davacının 31.5.1991-10.5.2005 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının ve 1.5.1994-30.6.1999 tarihleri arasındaki sigortalı çalışmalarının Kuruma bildirilmiş olması nedeniyle bu dönem yönünden tespit kararı verilmesine yer olmadığının kabulü yerinde ise de 09.09.1979– 30.5.1991 tarihleri arasındaki fiili çalışma olgusunun yöntemince araştırılmadığı anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş; davacının askerlik hizmetini yapıp yapmadığı, yapmış ise sevk ve terhis tarihleri ilgili Askerlik Şubesi Başkanlığından sorulmak suretiyle davacının askerlik hizmetini 31.5.1991 tarihinden sonra yaptığı belirlenir ise 31.5.1991 - 10.5.2005 tarihleri arasında askerlik hizmet süresi dışında kalan dönem yönünden hizmet tespiti isteminin kabulune karar vermek,

askerlik hizmetini bu dönem içerisinde yapmadığı belirlenir ise davacının 31.5.1991 - 10.5.2005 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak kesintisiz çalıştığına ve 1.5.1994-30.6.1999 tarihleri arasındaki sigortalı çalışmalarının Kuruma bildirilmiş olması nedeniyle bu dönem yönünden tespit kararı verilmesine yer olmadığına karar vermek, davacının 09.09.1979 – 30.5.1991 tarihleri arasındaki çalışmasının eylemli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla; " 6183.39 " işyeri nolu Kırklareli Orman İşletme

-/-

-3-

Müdürlüğünden davacının işyeri özlük dosyasını, ücret ödeme belgelerini ve Kuruma bu işyerince verilen dönem bordrolarını getirterek davacının 8.9.1979 tarihi ve sonrasında sigortalı çalışması bulunup bulunmadığını araştırmak, davalı işyerinde 1.2.1991-1.4.1994 tarihleri arasında kır bekçisi olarak kesintisiz çalışan ... ile hizmete konu dönemde köy muhtarı veya köy ihtiyar meclis üyesi olarak görev yapan kişileri dinlemek, uyuşmazlığa konu dönemde ...

Köyünde sağlık ocağı, tarım kredi kooperatif veya jandarma karakolu gibi kurumlar bulunmakta ise bu kurumlarda davacının davalı Birlik emrinde çalışmasına dair belge ve kayıt olup olmadığını sormak ve gerek görülürse bu Kurumların hizmete konu dönemde çalışanlan görevlilerini dinlemek, davacının çalışmaları karşılığında ücretini ne şekilde aldığını araştırmak ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.