Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2011/3621 K.2011/8292

Davacı,sigortalılık başlangıç tarihinin askerlik başlangıç tarihi olan 1.7.1981 olduğunun tesbitiyle,emeklilik hak ediş tarihinin belirlenmesine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

Davacı, askerliğini 1.7.1981-1.3.1983 tarihleri arasında yaptığını, sigortalı işe ilk giriş tarihinin ise 6.2.1983 olup askerlik süresi ile çakıştığını, bu çakışma nedeniyle sigortalılık başlangıç tarihinin davalı Kurumca iptal edildiğini bildirerek askerlik borçlanması dikkate alınarak sigorta başlangıç tarihinin 01.07.1981 olduğunun tesbitini istemiştir. Mahkemece, davacının askerden izinli gelip 6.2.1983 tarihinde çalıştığının kabulüyle yaptığı askerlik borçlanmasının bu tarihten itibaren geriye götürülerek sigorta başlangıç tarihinin 01.07.1981 olduğunun tesbitine karar verilmiş ise de bu sonuç eksik incelemeye dayalı olup usul ve yasaya aykırıdır.

Dosyada ki ...

Askerlik Şubesi Başkanlığı'nın yazılarından davacının 1.7.1981-1.3.1983 tarihleri arasında askerliğini yaptığı ve şahsi dosyasının imha edildiğinden dolayı izin bilgilerinin mevcut olmadığının bildirildiği,davacı ile aynı dönem askerlik yapan davacı tanıklarının izin bilgilerinin dosyaya getirtilip, davacının izin bilgileri ile ilgili olarak bu tanıkların ifadelerine başvurulduğu, Sigorta Hizmet Döküm cetvelinden davacının 28089 sicil numaralı işyerinde 1983/1. döneminde 3 günlük çalışmasının mevcut olduğu, davacının başvurusu üzerine Kurumun 4.9.2009 tarihli yazısı ile davacının ...

Vakıf Zeytinliklerine bağlı 28089.10 sicil nolu Edremit işyerinden, 6.2.1983 tarihli işe giriş bildirgesinin verildiği ve Şubat 1983'te bahse konu işyerinde 3 gün çalışmasının bulunduğunun belirlendiği, askerlik süresinin 1.7.1981-1.3.1983 tarihleri arasında olması nedeniyle Şubat 1983 tarihli çalışmasının askerlikte geçen süre ile çakıştığından dikkate alınmadığının bildirildiği davacının 1.7.1981-1.3.1983 tarihleri arasındaki 1 yıl 8 aylık askerlik süresini borçlandığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlık, somut olayda davacının 6.2.1983 tarihinde başladığını iddia ettiği fiili çalışma olgusunun yöntemince kanıtlanmış olup olmadığı, mahkemece bu yönde yapılan inceleme ve araştırmanın hükme yeterli bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Gerçekten. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasasının 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez.

Fiili veya gerçek çalışmayı ortaya koyacak belgeler, işe giriş bildirgesiyle birlikte 506 sayılı Yasanın 79. maddesinde belirtilen sigortalının gün sayısını, kazanç durumunu, çalışma tarihleriyle birlikte ortaya koyan aylık sigorta gün bilgileri ile Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 17. maddesinde belirtilen 4 aylık prim bordroları gibi Kuruma verilmesi zorunlu belgelerdir.

Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi, kişinin işe alınmış olduğunu gösterirse de fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. Sigortalılıktan söz edebilmek için, çalışmanın varlığı, Yargıtay uygulamasında 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesine dayalı sigortalılığın tespiti davaları yönünden kabul edilen ilkelere uygun biçimde belirlenmelidir.

Zira, sigortalılığın başlangıcına yönelik her dava sigortalılığın tespiti istemini de içerir. Aksine düşünce, özellikle yaşlılık aylığının kabulü için öngörülen sigortalılık süresi yönünden çalışanlar ile çalışmayanlar arasında adaletsiz ve haksız bir durum yaratır.

Bu nedenle, işe giriş bildirgesinin verildiği ancak yasal diğer belgelerin bulunmadığı durumlarda çalışma olgusunu ortaya koyabilecek inandırıcı ve yeterli kanıtlar aranmalı, kamu düzenine dayalı bu tür davalarda hakim, görevi gereği doğrudan soruşturmayı genişleterek sigortalılık koşullarının oluşup oluşmadığını belirlemelidir.

Bu yön, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.9.1999 gün 1999/21-510-527, 30.6.1999 gün 1999/21-549-555, 5.2.2003 gün 2003/21-35-64, 15.10.2003 gün 2003/21-634-572, 3.11.2004 gün 2004/21-480-579 ve 2004/21-479-578, 10.11.2004 gün 2004/21-538 ve 1.12.2004 gün 2004/21-629 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır.

Somut olaya gelince; mahkemece açıklanan şekilde fiili çalışmanın varlığının yöntemince araştırılmadan sonuca gidildiği ortadadır. Gerçekten bordro tanıkları ve komşu işyeri tanıkları dinlenmemiştir.

Yapılacak iş; öncelikle ...

Askerlik Şubesi Başkanlığı'nın yazılarından davacının 1.7.1981-1.3.1983 tarihleri arasında askerliğini yaptığı ve şahsi dosyasının imha edildiği anlaşıldığından dolayı izin bilgilerinin mevcut olmadığının bildirildiğinden, davacının askerlik yaptığı birliğin tesbit edilerek bu birlikten askerlik bilgilerini sormak, izin kullanıp kullanmadığını, erken terhis olup olmadığını araştırmak davacının 6.2.1983 tarihinde ve sonrasında erken terhis olduğunun anlaşılması halinde,

işyerinden bildirge tarihinde Kuruma verilen dönem bordrolarını isteyip dönem bordrosu verilmiş ise bildirge tarihini kapsayan tarihte işyerinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı işyeri çalışanlarını, bordro verilmemiş ise gerektiğinde zabıta marifetiyle tespit edilecek işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde bildirge tarihinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının;

çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde 506 sayılı Yasanın 2, 6, 9 ve 79/10. maddeleri gereğince kanıtladıktan sonra sonucuna göre (davacının 6.2.1983 tarihinde çalışmasının bulunduğunun kanıtlanması halinde 6.2.1983-1.3.1983 tarihleri arasında ki askerlik borçlanmasını iptal ederek) karar vermekten ibarettir.

Kabul şekli bakımından da davacının 6.2.1983 tarihinden itibaren 3 gün süre ile çalıştığının kabulü halinde davacının 1.7.1981-6.2.1983 ve 9.2.1983-1.3.1983 tarihleri arasında yaptığı askerlik borçlanmasının geçerli olabileceği, 6.2.1983-9.2.1983 tarihleri arasındaki borçlanmanın iptalinin gerektiğinin gözardı edilmesi hatalı olmuştur.

O halde, davalının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.