Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2012/14397 K.2013/20458

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde 1993-2009 tarihleri arasında geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, davacı ile davalılardan Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davacı ile davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine, 2-Dava, davacının 20.05.1993 – 15.08.2009 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile hükümde ... şekilde karar verilmiş ise de bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile gidilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Yasanın 79/10. maddesi olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır.

Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

4447 sayılı Kanunun 11. maddesiyle değişen 506 sayılı Kanunun 79/2. maddesine göre, “ay içinde bazı iş günlerinde çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği beyan edilen sigortalıların 30 günden az çalıştırıldıklarını açıklayan bilgi ve belgelerin işverence prim bildirgelerine eklenmesi şarttır” hükmüne yer verilmiştir.

Getirilen bu hüküm karşısında işverenin prim bildirgelerine sigortalının o ayın tümünde çalışmadığına ilişkin belge ibraz etmemesi halinde sigortalının ilgili ayın tamamında çalıştığına güçlü bir karine oluşturur. Bu karinenin aksinin aynı güç ve nitelikte delillerle kanıtlanması icap eder. Ayrıca, 506 sayılı Kanunun 79/10. maddesi hükmüne göre.

Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır.

Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.

Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde; bildirgenin verildiği veya çalışmanın bildirildiği tarihten önce ve sonra kesintisiz devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Öte yandan, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2003/21 - 43 Esas, 2003/97 Karar ve 26.02.2003 tarihli kararında ayrıntıları açıklandığı üzere; kural olarak işe giriş bildirgeleri ve ücret ödeme bordroları sigortalının imzasını içermelidir. Sigortalı, anılan belgeleri hile, hata veya manevi baskı altında imzaladığını ileri sürmemiş veya imzanın kendisine ait olmadığını ya da kesintisiz çalıştığını söylememiş ise, birden fazla işe giriş bildirgesinin varlığı ve işyerinden yapılan kısmi bildirimler, sigortalının o işyerinde kesintili çalıştığına karine oluşturur. Bu karinenin, aksinin, ancak, eş değer de delillerle kanıtlanması gerekmekte olup tanık sözlerine değer verilemez.

Somut olayda; davanın ... Restoran Dentol Ltd. Şti. aleyhine açıldığı, dava konusu dönemde davacı adına 10299 sicil numaralı ... Cafe Restaurant Ltd Şti., 1001958 sicil numaralı Mustafa Uysal Pastane İşletmesi ve 1098149 sicil numaralı... Restaurant İşletmesi işyerlerinden kesintili şekilde çalışmaların bildirildiği, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gönderilen İşyeri Tescil Bilgileri Belgesinden ... Cafe Restaurant Ltd Şti’nin adresinin. “Yat Limanı, ...

Cad., No: 114 ... şeklinde olduğu, davacının bir kısım çalışmalarının bildirildiği Mustafa Uysal adına tescilli 1001958 sicil numaralı Pastane İşletmesi işyerinin adresinin de. Yat Limanı, ... Cad., No: 114 ... şeklinde olduğu, davacının bir kısım çalışmalarının bildirildiği 1098149 sicil numaralı işyeri sahibi...’ın ... Cafe Restaurant Ltd Şti.’nin ortağı iken hissesini 29.05.2008 tarihinde Hollanda uyruklu Anja Hofstede’ye devrettiği görülmüştür.

Mahkemece, davalı gösterilen ... Restoran Dentol Ltd. Şti. ile davacının bir kısım çalışmalarının bildirildiği ... Cafe Restaurant Ltd Şti.’ ye ait belgeler ilgili ticaret sicil müdürlüğünden getirtilmeden, bu şirketlerin birbiriyle olan ilişkisi ile dava konusu dönemde davacının bir kısım çalışmalarının bildirildiği işyeri sahipleri Mustafa Uysal ve...’ın bu şirketlerle olan ilişkisi araştırılmadan davacının sadece davalı işyerinden bildirilen dönemlerdeki çalışmalarının, 1 Nisan ile 30 Ekim arasında mevsimlik çalışmaya tamamlanması suretiyle hüküm kurulması hatalı olmuştur.

Yapılacak iş; davalı işyerinden davacının çalışmalarının kesintili olarak bildirildiği, bildirilen dönemden önceki çalışmalar ile bu çalışmaların devamı niteliğindeki çalışmalar yönünden hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceği ve davacının çalışmasının mevsimlik çalışma şeklinde olduğu gözönünde tutularak, ticaret sicil müdürlüğünden, ... Restoran Dentol Ltd. Şti. ile ...

Cafe Restaurant Ltd Şti.’ ye ait belgeler getirtilmeli, bu şirketlerin birbiriyle olan ilişkisi ortaya konulmalı, davacının dava konusu dönemde bir kısım çalışmalarının bildirildiği işyerlerinin sahipleri olan ... ve...’ın bu şirketlerle olan ilişkisi araştırılmalı, bu kişiler adına gerçekten işyeri olup olmadığı, davacının burada bildirilen çalışmalarının gerçek olup olmadığı tespit edilmeli, gerekli görüldüğü takdirde davacı ile birlikte çalışan bordro tanıkları dinlenmeli;

davacının çalışma iddiasının, re’sen kanıt toplanabileceği yönü de gözetilerek gerekli araştırma ve soruşturma yapılmalı, gerekli görüldüğünde bilirkişi incelemesi yaptırılmalı, gerekirse dava konusu dönemde davacının bir kısım çalışmalarının bildirildiği ...

Cafe Restaurant Ltd Şti., ... ve...’ın taraf haline getirtilmesi için davacıya süre verilmeli, uyuşmazlığa konu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile ... şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davacı ile davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.