Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2017/660 K.2018/569

Davacı, Kurumun yaptığı işlemin iptali ile ölüm aylığının yeniden bağlanmasına, borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar verildi.

KARAR

Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı Kurum vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

Dava, davacının eşinden dolayı aldığı ölüm aylığını kesen kurum işleminin iptali ile Kuruma borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozma ilamına uyulup ,davacının kısmen kabulü ile; davacının ölüm aylığı konusundaki talebinin davayı takipten vazgeçme nedeniyle talebi yönünden karar verilmesine yer olmadığına, davacıya yersiz ödendiği iddia edilen aylıklardan dolayı davacının kuruma borçlu bulunmadığının tespitine karar verilmiştir.

Mahkemece, bozma ilamına uyulup, davanın kabulü ile hükümde yazılı şekilde karar verilmiştir.

Bozmaya uyulduğu halde, bozma gerekleri yerine getirilmemiştir. 9.5.1960 gün ve 21/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bozma kararına uyan mahkeme artık bozma kararı gereğince işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır.

Somut olayda, mahkemece davanın kabulüne ilişkin olarak verilen 27.01.2015 tarihli karar Dairemize ait 18.02.2016 gün ve 2015/6183 Esas, 2016/2234 Karar sayılı ilamı ile, “ Yapılacak iş; murisin sigorta kayıtları dosya içerisine alınmalı ve iptal edilen süreler tespit edildikten sonra kalan hizmetin ölüm aylığı bağlanmasına yetip yetmediği hususları değerlendirilmeli ve eğer kalan hizmet aylık bağlanmasına yeterli değil ise Kurum tarafından yapılan yersiz ödeme, kurumun hatalı işleminden kaynaklandığından 5510 sayılı Yasa'nını 96/1-b maddesi uyarınca değerlendirme yapılarak çıkacak sonuca göre karar vermekten ibarettir. ” gerekçesi ile bozulduğu ancak bozma ilamı doğrultusunda karar verilmediği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık; davacı Kurumun geriye doğru ne kadarlık süreye ilişkin yapılan ödemeleri talep edip edemeyeceği hususunda toplanmaktadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 6111 sayılı Yasa'nın 44.maddesi ile değişik 5510 sayılı Yasa’nın “Yersiz Ödemelerin Geri Alınması” başlıklı 96. maddesinde ise; "Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;

a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,

b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır.

Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.

Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır.

Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü yer almaktadır.

Açıklanan yasal düzenleme karşısında; yersiz ödeme Kurumun hatalı işleminden kaynaklandığından 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b. maddesi hükmü gözetilerek yapılacak değerlendirme ve varılacak sonuç ile iade yükümünün kapsamı konusunda bir karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçeyle yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.