Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2018/6560 K.2019/6784

Davacı, davalılardan işverenlere ait işyerinde geçen çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün davacı ile davalılardan Kurum ve ... vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar verildi.

KARAR

1-Dosyadaki temyiz kapsam ve nedenlerine göre, davacı ile davalılardan Kurum ve ... vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki sair temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.

2- Davacı Müteveffa ..., davalılara ait işyerinde 01/01/1985-09/07/2009 tarihleri arasında çalıştığının tespitini istemiştir.

Mahkemece, davalı ... yönünden, davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacı müteveffa ...’ın davalı işveren ...'in bahçe ve besi çiftliği işyerinde 01/01/1985 - 09/07/2009 tarihleri arasında 24 yıl 8 ay 6 gün süre ile asgari ücretle hizmet akti ile (diğer davalı iş yerlerinden ve dava dışı işyerlerinden kuruma bildirilen 1459 gün kısmi hizmet bildirimleri dışındaki kalan dönemler) çalıştığının tespitine, fazla taleplerin reddine, diğer davalılar yönünden husumet yokluğu nedeni ile davanın reddine karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.

506 sayılı Yasa'nın 79/10. maddesi gereğince; yönetmelikle tespit edilen belgeler işveren tarafından verilmeyen sigortalıların çalıştıkları hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde dava açacakları hükmü öngörülmüştür. Maddede belirtildiği üzere, yönetmelikle tespit edilen belgelerin verilmesi durumunda 5 yıllık hakdüşürücü süreden bahsedilemeyeceği açıktır.

Yerleşik Yargıtay görüşü; birden ziyade işe giriş bildirgesi verilmesi halinde çıkış yok ise ilk işe giriş bildirgesi ile son işe giriş bildirgesinin verildiği tarihler arasında geçen çalışmaların hak düşürücü süreye uğramayacağı, çıkış varsa hak düşürücü sürenin her kesim çalışma için ayrı ayrı hesaplanacağı, çıkış tarihinden sonra işçinin aynı işyerinde çalışmasını sürdürmesi veya hak düşürücü süre içerisinde tekrar aynı işyerine girerek çalışmasının hak düşürücü sürenin işlemesine engel olmayacağıdır.

İşverenin, çalıştırmış olduğu sigortalılara ait hangi belgeleri Kuruma vermesi gerektiği Kanun'un 79/1.maddesinde açıkça ifade edildiği üzere yönetmeliğe bırakılmıştır. Atıf yapılan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin dördüncü kısmında işverence verilecek belgeler düzenlenmiştir. Bunlar, aylık sigorta primleri bildirgesi (SSİYön.Madde16) , dört aylık sigorta primleri bordrosu (SSİYön. Madde 17), sigortalı hesap fişi (SSİY. Yön. Madde 18) vs.dir.

Yönetmelikte sayılan bu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması halinde artık Kanun'un 79/10 (eski 8) maddesinde yer alan hak düşürücü süreden söz edilemez. Yargıtay uygulamasında anılan maddenin yorumu geniş tutulmakta; eğer sayılan belgelerden birisi işveren tarafından verilmişse burada Kurumun işçinin çalışmasından haberdar olduğu ve artık hizmet tespiti davası için hak düşürücü sürenin varlığından söz edilemeyeceği kabul edilmektedir.

Maddede belirtildiği üzere yönetmelikle tespit edilen belgelerin (işe giriş bildirgesi) verilmesi durumunda hak düşürücü süreden bahsedilemeyeceği gibi çalışmaların sigorta müfettiş raporu ile saptanması durumunda da hak düşürücü sürenin geçtiğinden sözedilemeyeceği açıktır. Bir sigortalının askere gitmeden önce çalıştığı işyerini askerliğe müteakip girmesi durumunda hizmet akdi mecburi hizmet nedeniyle kesilmiş olduğundan artık hak düşürücü sürenin oluştuğundan bahsedilemez.

Davacının sigortalı çalışmalarının Kuruma kısmen bildirildiği hallerde, eksik bildirimlere yönelik olarak açılan davada hak düşürücü süre işlemeyecektir. (Hukuk Genel Kurulunun 23.06.2004 gün ve 2004/21-369 E, 2004/371 K. sayılı kararı )

Ayrıca çalışmanın blok çalışma niteliğinde olması yani kesintisiz devam etmesi halinde hak düşürücü süreden bahsedilemeyeceği gibi, mevsimlik çalışmanın bulunması ve bu çalışmanın yıllar itibariyle kesintisiz sürdüğünün kabulü halinde de çalışılmayan dönemde hizmet akdi askıda olduğundan hükme esas alınan 5 yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcı olarak, mevsimlik çalışmanın sona erdiği yılın sonu esas alınması gerekir.

Somut olayda, davacı müteveffa ...’a ait 09.01.1986 tarihinde 146413 sicil sayılı ...İnşaat A.Ş’ de işe başladığına dair işe giriş bildirgesinin 17.01.1986 tarih 015563 varide numarası ile kurum kayıtlarına girdiği, davacı müteveffa ...’ın 01/08/1997–30/11/1998 tarihleri arasında ... sicil sayılı işyerinden kısmi. 01/12/1998–31/03/1999 tarihleri arasında ... sicil sayılı işyerinden kısmi. 18/05/2000–31/08/2002 tarihleri arasında ... sicil sayılı işyerinden kısmi.

07/06/2003-15/10/2004 tarihleri arasında dava dışı 1079081 sicil sayılı işyerinden kısmi bildirimleri olduğu, davacının 25/08/2006-226/08/2006 tarihleri arasında dava dışı 1133764 sicil sayılı işyerinden 2 gün bildirimi olduğu, 03/05/2008- 24/06/2008 tarihleri arasında dava dışı 1154571 sicil sayılı işyerinden 2008/05’de 29 gün.

2008/06’da 24 gün bildirimi olduğu, 02/08/2008-09/07/2009 tarihleri arasında 1161675 sicil sayılı işyerinden bildirimleri olduğu, ... sicil sayılı işyerinden bordro tanıklarının dinlendiği, ... sicil sayılı işyerinin 01.03.1996 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davalı ...

İnşaat Nakliyat Pazarlama Taahhüt Sanayi Ticaret Limited Şirketinin Ticaret Sicil Memurluğu’na 20.10.1995 tarihinde tescil edildiği, kurucu ve son ortağın davalı ... olduğu, ancak ... işyerinin tescil dosyasının ve dönem bordrolarının getirtilmediği, ayrıca davacının bildirimlerinin bulunduğu dava dışı işyerlerinin davalılar ve davalı ile organik bağı olan kişilere ait olup olmadığının araştırılmadığı, ihtilaf konusu sürenin tamamında çalışması bulunan bordro tanıkları veya komşu işyeri tanıkları dinlenilmediği anlaşılmasına göre, eksik inceleme ve araştırma sonucu karar verilmesi hatalı olmuştur.

Hizmet akdinin oluşabilmesi için işyerinin varlığı öncelikli koşul olduğundan yapılacak iş, ...’e ait işyerinin ve ... sicil sayılı işyerinin hangi tarihte yasa kapsamına alındığını araştırmak, ... adına vergi kaydı olup olmadığını sormak, ... işyerinin tescil dosyasını ve dönem bordrolarını celp etmek, davalı işyerlerine ait ihtilaflı tüm dönem bordroları ile dava dışı işyerlerine ait ihtilaflı dönemde davacının bildirimi yapılan dönemlere ait dönem bordrolarını istemek, davacı ...’ın 03/05/2008- 24/06/2008 tarihleri arasında bildirimleri bulunduğu 1154571 sicil sayılı işyerinin işyeri sicil dosyasını ve dönem bordrolarını getirtmek,

yine 146413 sicil sayılı ...İnşaat’a ait 1986/01 dönem bordrolarını getirtmek, celbedilmiş olan ihtilaf konusu sürenin tamamına ait bordrolardan tespit edilecek bordro tanıklarının beyanlarına başvurmak ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek komşu işyeri tanığı olarak dinlenen tanıkların vergi kaydı ve hizmet cetvellerini getirterek,

davacının ihtilaflı dönemde bildirimi yapılan dava dışı işyerleri ile davalı işyerlerinin bağlantılı olup olmadığı, davacının fiili ve kesintisiz bir çalışmasının olup olmadığı hususunda yöntemince tankların beyanlarını almak, davalı işyerlerine ait Ticaret Sicil kayıtları celp edilerek organik bağ olup olmadığını araştırmak, tüm bu araştırmalara göre, davacının dava dışı işyerlerindeki bildirimleri olan döneme ait çalışmaları fiili ve işverenler arasında organik bağ yoksa, hak düşürücü sürenin varlığını gözetmek,

davacının davalılar nezdinde kesintisiz ve fiili çalışmasının varlığının tespiti halinde işyerleri arasında organik bağ olması halinde hak düşürücü sürenin söz konusu olmayacağını nazara almak, davacının çalışmalarının tespiti halinde davacının çalışmasının hangi işyerinde hangi sürelerde geçtiği açıkça belirtilip infazı kabil olacak şekilde hüküm kurmaktan ibaretttir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmadan yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davacı ile davalılardan Kurum ve ... vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.