Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2011/12906 K.2012/4875

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır. Hüküm süresi içinde davalılar avukatları tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili, davacının Uşak Devlet Hastanesinde temizlik işçisi olarak çalıştığını, 31/12/2009 tarihinde yasaya aykırı olarak işten çıkarıldığını, davacı farklı taşeronların işçisi gibi gösterilmesine rağmen asıl işverenin ... olduğunu, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayandığını belirterek, iş sözleşmesinin geçerli neden olmadan işverence feshedildiğini ileri sürerek asıl işveren Bakanlık yönünden feshin geçersizliğine ve davacının işe iadesine, işe başlatılmama halinde ödenmesi gereken tazminat ile boşta geçen süre ücretinin belirlenmesini istemiştir

Davalı ... vekili, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Davalı ... Temizlik Hizmetleri Taah. Tic. Ltd. Şti. vekili ihale süresinin 31/12/2009 tarihinde tamamlanmasıyla iş sözleşmesinin sona erdiğini, iş sözleşmesinin belirli süreli olduğunu, sözleşmenin tarafının Uşak Devlet Hastanesi yönetimi olduğunu, husumetin Sağlık Bakanlığına yönetilmesinin yasaya aykırı olduğunu, yeni dönem için ihaleyi başka bir firmanın kazandığını, davanın haksız olduğunu, feshin geçerli nedene dayandığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece asıl işveren-alt işveren ilişkisinde alt işverenin üstlendiği işi sözleşme koşulları doğrultusunda ancak kendi adına ve bağımsız bir şekilde yürüttüğü, yönetim hakkının tamamen kendi yetkisinde olduğu, asıl işverenin sadece denetim yetkisinin bulunduğu, somut olayda işe alma ve işten çıkarmalarda hastane idaresinin yetkili olduğu, çalışan işçilerin çalışma koşullarının da hastane yönetimince belirlendiği, alt işverenlerin çalıştırdıkları işçilerin üzerindeki yönetim hakkının tamamen asıl işveren tarafından yürütüldüğü ve gerçek anlamda bir alt işveren-asıl işveren ilişkisinin olmadığı, asıl işveren hastane yönetimi olduğu gerekçesi ile davalı Bakanlık aleyhine açılan davanın kabulüne karar verilmiştir.

Karar, davalılar vekillerince temyiz edilmiştir.

Taraflar arasında temel uyuşmazlık davalılar arasındaki asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaaya dayanıp dayanmadığı noktasında toplanmaktadır.

Alt işveren, bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve görevlendirdiği işçileri sadece bu işyerinde çalıştıran diğer işveren olarak tanımlanabilir. Alt işverene asıl işin bir bölümü ancak teknolojik nedenlerle uzmanlık gereken işin varlığı halinde verilebilir.

5538 sayılı Kanun ile 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesine bazı fıkralar eklenmiş ve kamu kurum ve kuruluşlarıyla sermayesinin yarısından fazlasının kamuya ait olduğu ortaklıklara dair ayrık durumlar tanınmıştır. Bununla birlikte maddenin diğer hükümleri değişikliğe tabi tutulmadığından, asıl işveren alt işveren ilişkisinin öğeleri ve muvazaa öğeleri değişmemiştir.

Öyle ki, alt işveren verilmesi mümkün olmayan bir işin bırakılması ya da muvazaalı bir ilişki içine girilmesi halinde işçilerin baştan itibaren asıl işverenin işçileri olarak işlem görecekleri 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesinin 6. fıkrasında açık biçimde öngörülmüştür. Kamu işverenleri bakımından farklı bir uygulamaya gidilmesi hukuken korunmaz.

Gerçekten muvazaalı ilişkide işçi, gerçek işverenin işçisi ise, kıdem ve unvanının dışında bir kadro karşılığı çalışması ve diğer işçilerle aynı ücreti talep edememesi, 4857 sayılı Kanun'un 5. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesine aykırılık oluşturur. Yine koşulların oluşmasına rağmen işçinin toplu iş sözleşmesinden yararlanamaması, anayasal temeli olan sendikal hakları engelleyen bir durumdur.

Somut olayda davalı Bakanlığa bağlı Uşak Devlet Hastanesi Baştabipliği tarafından yapılan ihale sonucunda yapılan hizmet alım sözleşmesi gereğince hastanenin “genel temizlik, çamaşır yıkama ve ütüleme” işleri davalı .... Şti.'ne verilmiştir. Davacı anılan sözleşme kapsamında davalı şirkete bağlı temizlik işçisi olarak çalışmış olup, iş sözleşmesi davacıya yönelik yazılı bir fesih bildirimi olmadan davalı şirketçe feshedilmiştir.

Hizmet alım sözleşmesinin konusu olan hizmetlerin tamamı yardımcı işler olup, davacının temizlik işçisi olmasına rağmen fiilen sözleşmenin kapsamı dışında kalan hastabakıcılık, sağlık personeli gibi asli işlerde çalıştırıldığı iddia ve ispat edilmiş değildir. Davalı Bakanlığın yardımcı işlerini alt işverene vermesi 4857 sayılı Kanun'un 2/6-7. maddesi uyarınca mümkündür.

İdari ve teknik şartnamelerde yüklenicinin eleman seçiminde ve değişikliğinde idarenin uygun görüşünü alacağı, görev yerlerinin idarece belirlenmesi, yıllık izin kullanmada darenin bilgisi ve isteği doğrultusunda hareket edilmesi gibi düzenlemeler yer almakta ise de asıl işverenin denetim yetkisi, işyeri güvenliği ve işçilik alacaklarına karşı müteselsil sorumluluğu nedeniyle bu tür düzenlemelere yer vermesi olağan karşılanmalıdır.

Bu nedenle sözü edilen hükümler alt işverenlik sözleşmesinin muvazaaya dayandığını göstermez. Keza, alt işverenlerin değişmesine rağmen işçinin ara vermeden yine alt işverene bağlı olarak çalışmış olması da alt işverenlik uygulamasının muvazaalı olduğunu kabule yeterli değildir. Mevcut olgulara göre geçerli ve muvazaaya dayanmayan bir asıl işveren-alt işverenlik sözleşmesi bulunmaktadır.

Mahkemece asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu sonucuna varılarak davacının davalı Bakanlığa ait işyerine iadesi doğru olmamıştır. Belirtilen nedenlerle, 4857 sayılı Kanun'un 20. maddesinin 3. Fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.