Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2012/19797 K.2012/22005

Mahkeme, isteğin reddine karar vermiştir. Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı vekili, davalı işverenin asli işler olan posta banka ve kargo gönderileri alanlarında faaliyet gösterdiğini, müvekkili işçi ise işe girdiği 25.03.2009 tarihinden işten çıkarıldığı 21.01.2011 tarihine kadar davalı işverenin iskenderun PTT'sinde kargo gönderilerinin kabulü, nakli, dağıtımı ve posta iadeli taahhüt aps dağıtım işçisi olarak davalı işverenin asli işlerinde çalıştığını, ancak muvazaalı bir şekilde taşeron firmalarda alt işverenlerde gösterildiğini, müvekkilinin iş akdinin haklı ve geçerli bir neden olmaksızın iş kanunundaki ilke ve kuralllara uyulmaksızın 21.01.2011 tarihinde fesh edildiğini,

bu nedenle feshin geçersiz olduğunun tespiti ile müvekkilinin işe iadesine karar verilmesini, işe başlatılmama halinde ödenmesi gereken tazminat ile boşta geçen süre ücret ve diğer haklarının belirlenmesini istemiştir.

Davalı vekili, müvekkili kuruluş PTT Genel Müdürlüğünün, posta dağıtım personelindeki büyük açık sebebiyle hizmetlerin aksamadan yürütülmesini teminen tekel dışı ayırım ve dağıtım hizmetlerinin ihale yoluyla yüklenicilere yaptırılması yoluna gittiğini, bu bağlamda Hatay'daki tekel dışı ayırım ve dağıtım hizmetleri için çıkılan ihaleyi ... Taahhüt Ziraat Yakacak Gübre ilaç Tic. Ltd. Şti. kazanmış ve kendileriyle 4734 sayılı kamu ihale kanununun 3/g.

Maddesi kapsamında yapılacak posta hizmet alımlarına ilişkin tip sözleşme imzaladığını, davacının müvekkili kuruluş PTT Genel Müdürlüğü işçisi olmadığını, yüklenici ... Taahhüt Ziraat Yakacak Gübre İlaç Tic. Ltd.

Şti. işçisi olduğunu, davacının görevinde iki yıla yakın bir süre çalıştığını, uygunsuz davranışları ve işe kayıtsızlığı nedeniyle yazılı olarak bir kaç kez uyarlıdığını, 01.01.2011 tarihi itibarı ile yeni bir firmanın ihaleyi kazanması sebebiyle yeni firma tarafından davacı işe başlatılmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davacının davalı işyerinde ihale ile iş alan ... isimli dava dışı şirkette 09.04.2009 tarihinde hizmet akdi ile işçi olarak çalışmaya başladığı, 31.12.2010 tarihinde davacının iş akdinin dava dışı ... isimli şirket tarafından feshedildiği, 5584 sayılı posta kanununun 10. maddesine 29.04.2009 eklenen fıkra ile PTT idaresinin postaların ayrım ve dağıtım işlerini ihale yolu ile 3. şahıslara gördürebileceğinin hüküm altına alındığı, davalı kurumun posta dağıtım işini yapılan ihale ile dava dışı ... isimli firmaya devir etmesinde muvazaa bulunmadığından işe iade davasında davalı kurumun husumetinin bulunmadığı gerekçesi ile davanın husumet nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Karar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Alt işveren işçisi tarafından, feshin geçersizliğine karar verilmesi istemiyle yalnızca alt işveren hakkında veya geçersizlik yahut muvazaa iddiasıyla sadece asıl işveren aleyhine açılan davalarda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaaya dayandığının belirlenmesine bağlı olarak, davalı olarak gösterilen kişinin işçinin gerçek işvereni olmadığının belirlenmesi halinde taraf sıfatı sorunu ortaya çıkmaktadır.

Davanın taraf sıfatı yokluğu nedeni ile reddedilmesi halinde, gerçek işverene karşı açılacak davada işçi, çoğunlukla, işe iade davaları için öngörülen bir aylık dava açma süresini kaçırma tehlikesi ile karşılaşmaktadır. Böyle bir sonuç işçiyi mağdur edeceği gibi, bir aylık süre geçmemişse yeni bir dava açılmasını gerektirmesi nedeni ile usul ekonomisine de uygun düşmez.

Gerek daha önce işe iade davalarına bakan Yargıtay 9. Hukuk Dairesince ve gerek Dairemiz tarafından davacının temsilcide yanıldığı veya taraf sıfatında maddi hataya düştüğü kabul edilmek suretiyle taraf değişikliği konusunda mülga 1086 sayılı HUMK’nın katı kuralları aşılarak sorun çözülmeye çalışılmıştır.

Öte yandan, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Kanunun 124. maddesinde kabul edilebilir yanılgıya dayanan iradi taraf değişikliği taleplerinin mahkemece kabul edilmesi yönünde düzenleme yapılmıştır. Ancak sözü edilen düzenlemede taraf değişikliğinin talep şartına bağlanması karşısında, hâkim tarafından bu hususta taraflara hatırlatmada bulunulması mümkün değildir. Bu nedenle talep olmadığı halde, taraf sıfatında maddi hataya düşüldüğünden söz edilmek suretiyle mahkeme kararının bozulmasına yönelik uygulamaya devam edilmesinin, kanunun belirtilen açık düzenlemesi karşısında, mümkün olmadığı görülmektedir.

Mahkemece verilecek hükmün etkisi bakımından; mecburi dava arkadaşlığı, maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ve şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı olarak ikiye ayrılmaktadır. Maddi bakımdan mecburi dava arkadaşlığı, maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi zorunlu hallerde söz konusu olur (6100 sayılı HMK.m.59).

Şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığı ise, kanunun özel hükümleri ve davanın niteliğinden kaynaklanan, birden fazla kişiye karşı dava açılmasının ve yürütülmesinin zorunlu olduğu hallerde oluşan dava arkadaşlığına denir. Şekli dava arkadaşlığı, gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması ve taraflar arasındaki ilişkinin doğru karara bağlanmasını sağlamak için kabul edilmiştir.

Bu durumda, dava konusu hukuki ilişki hakkında bütün dava arkadaşlarına yönelik tek ve aynı doğrultuda bir karar verme zorunluluğu yoktur. Ayrıca dava arkadaşlarının yaptıkları usulî işlemler birbirinden bağımsızdır.

4857 sayılı İş Kanununun 2. maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarına göre asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığı veya muvazaaya dayanıp dayanmadığına yönelik re’sen yapılması gereken yargısal denetim, ilişkinin taraflarının, yani asıl işveren ve alt işverenin davada yer almalarını ve kendi hukuklarını koruyacak açıklama ve ispat haklarını zorunlu kılmaktadır.

Aksince bir düşünce Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkına ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27. maddesinde öngörülen hukuki dinlenilme hakkına aykırılık teşkil eder. Buna göre, işe iade davalarına özgü olarak, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin söz konusu olduğu davalarda, davalı taraf yönünden bir çeşit şekli (usûlî) bakımdan mecburi dava arkadaşlığının mevcut olduğu kabul edilmelidir.

Görüldüğü üzere, bu çözüm tarzı hem işçi hem de işveren yönünde hukuka uygun maddî ve usûlî bakımdan her iki tarafın haklarını korumasını sağlayan bir çözümdür.

Böyle olunca, işe iade davasının yalnızca asıl işveren veya alt işveren aleyhine açılması durumunda, mahkemece dava hemen reddedilmemeli, davalı olarak gösterilmeyen asıl işveren veya alt işverene davanın teşmili için davacı tarafa süre verilmeli, verilen süre içinde, diğer dava arkadaşına teşmil edilirse davaya devam edilmeli, aksi halde dava sıfat yokluğundan reddedilmelidir.

Taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esasına yönelik olarak yapılacak inceleme sonucunda, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin geçersiz veya muvazaaya dayanması nedeni ile feshin geçersizliğine yönelik karar gerçek işveren hakkında kurulmalı, geçersiz veya muvazaaya dayalı ilişkinin diğer tarafı hakkında sıfat yokluğu davanın reddine karar verilmelidir. Ancak, HMK’nın 327. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraf sıfatı olmadığı halde, davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltarak kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet verdiği için, davanın sıfat yokluğu nedeni ile hakkındaki davanın reddine karar verilen taraf lehine vekâlet ücreti takdir edilmemelidir.

Somut olayda; davanın sadece asıl alt işveren hakkında açıldığı görüldüğünden davalı olarak gösterilmeyen ve alt işveren durumunda olan ... Taahhüt Ziraat Yakacak Gübre İlaç Ticaret ve Limited Şirketine davanın teşmili için davacı tarafa süre verilmesi ve yukarıda açıklanan ilke ve esaslar doğrultusunda yargılamaya devam edilerek bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.