Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/1551 K.2025/1364

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; taraflar arasında Eskişehir İli İR.69197 saha sayılı krom madeninin rödavans karşılığı işletilmesine dair 01.06.2011 tarihli sözleşmenin imzalandığını, davalının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğini, ödemeleri yapması için gönderilen ihtarın sonuçsuz kalması üzerine 18.10.2016 tarihli ihtarname ile sözleşmenin feshedildiğini, 2012, 2013, 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait rödovans alacağı toplam 160.376 USD ile idareye ödenen 2015 yılı devlet hakkı bedeli ile 2016 yılı orman arazi tahsis bedeli toplamı 25.783,94 TL alacağın tahsili için başlatılan takibe davalı tarafından haksız itiraz edildiğini ileri sürerek, takibe vaki itirazın iptaline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacıdan kaynaklanan sorunlar nedeniyle belirtilen sahaların hukuken 30.10.2014 tarihi itibariyle teslim alındığını, bu tarihten önce üretim yapma imkanı olmadığından davacının 01.06.2011-30.10.2014 tarihleri arasındaki dönem için rödavans bedeli ya da diğer alacak kalemlerini talep etmesinin mümkün olmadığını, aksine davacı taraftan kazanç kaybı alacaklarının bulunduğunu, rödavans sözleşmesi kapsamında sahada üretim yapabilmek için bir çok izine ihtiyaç olduğunu, davacının bürokratik işlemlerde hatalar yapması ve işi sürüncemede bırakması sebebiyle gecikme yaşandığını,

davacının ruhsat hakkını devraldığı dava dışı Konut Madencilik A.Ş. den olan 75.000,00 TL alacağın gözetilmesi ve mahsup edilmesi gerektiğini, davacının takipte kötüniyetli olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla.

2016 yılı orman arazi tahsis bedeli olarak 12.903,94 TL ve 2015 yılı krom devlet hakkı olarak 13.580,00 TL'den davalı sorumlu olmasına rağmen ödemeleri davacının yaptığı, taraflar arasındaki sözleşme uyarınca hesaplama yapan bilirkişi raporu doğrultusunda davalının ödemesi gereken rödövans bedelinin 57.671,00 USD olduğu, davalının takas defi'inde bulunması sebebiyle teminat bedeli olarak yatırılan 50.000 USD'nin mahsubu ile bakiye 7.671,22 USD alacağın bulunduğu, rödovans sözleşmesine aykırı hareket eden ve basiretli bir tacir gibi davranmayan davalının icra inkar tazminatından da sorumlu olduğu gerekçesiyle;

davanın kısmen kabulü ile davalı tarafın 25.783,94 TL fatura alacağı ve 791,18 TL işlemiş faiz ile 7.671,22 USD ( takip tarihi itibariyle 26.856,94 TL ) rödovans bedeli ve 82,39 USD ( takip tarihi itibariyle 288,44 TL ) işlemiş faiz bakımından yapmış olduğu itirazın iptaline, fazlaya dair istemin reddine karar verilmiş; hüküm, taraf vekillerince istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla. 01.06.2011 imza tarihli rödovans sözleşmesinde yıllık Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında 4 eşit taksitle toplam 50.000 USD bedel ödeneceğinin, "İşe başlama" başlıklı (5.) maddesinde.

"İşbu sözleşmenin başlama tarihi tarafların işbu sözleşmeyi imza tarihi olan 01.06.2011 tarihidir. bu sözleşmenin imzalanmasından ve ruhsat sahibine diğer maddelerde belirtilen teminat senedinin veya teminat bedelinin teslim edilmesinden ve Maden Kanununa göre teknik nezaretçi atamasında bulunup 7. madde izinleri yönetmeliğine göre de gereken izinleri aldıktan sonra işletmeci sahada çalışmaya başlayabilecek olup, ayrıca saha teslim tutanağı düzenlenmeyecektir.

Tüm izinler alındıktan ve sahada çalışılabilecek noktaya gelinmesini takip eden 120 işgünü içinde işletmeci sahada gerekli arama, zenginleştirme ve ARGE çalışmalarına başlayacaktır.", (16.) maddesinde. "İşletmeci, bu sözleşmenin kesin teminatı olarak ruhsat sahibine 50.000 USD ( elli bin amerikan doları ) nakit yada teminat mektubu olarak ödeyecektir.

Kesin teminat nakit veya banka teminat mektubu olarak ruhsat sahibine, sözleşmenin imza tarihinden itibaren, 1 ay içerisinde ödenecek veya mektup olarak teslim edilecektir." hükümlerinin yer aldığı, tacir olan tarafların özgür irade ile düzenlenen bu hükümler ile bağlı olduğu, kira sözleşmesi özel hükümleri dikkate alınarak hazırlanan konusunda denetime elverişli bilirkişi raporu ile izinlerin alınması ve teknik nezaretçi atanmasından sonraki dönemlere ilişkin rödovans bedellerinin hesaplandığı,

ancak sözleşmenin (16.) maddesi gereğince davalı tarafından ödenmesi gereken 50.000 USD teminat bedelinin sözleşmenin sonunda iade edilmesi gerekip, kiralanan henüz tahliye edilmediğinden teminatın alacaktan mahsubunun hatalı olduğu gerekçesiyle; davalı tarafın başvurusunun reddine, davacı tarafın başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına,

yeniden davanın kısmen kabulü ile takibe itirazın 25.783,94 TL fatura alacağı ve 791,18 TL işlemiş faiz ile 57.671,22 USD ( takip tarihi itibariyle 201.906,93 TL) rödovans bedeli ve 619,37 USD ( takip tarihi itibariyle 2.167,79 TL ) işlemiş faiz bakımından iptaline, dazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş; karar, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili; bilirkişi raporundaki aleyhe hesap ve değerlendirmelerin hatalı olduğunu, sözleşmede işin imza tarihinde başlayacağının açıkça belirtildiğini, önceden orman izinlerinin alındığını, daha sonra tamamlananın ilave izin olduğunu, sevk fişleri ile davalının üretim yaptığının belirlendiğini, nezaretçi bedelleri davalının sorumluluğunda olmasına rağmen taraflarınca ödeme yapıldığını, hesaplamayı kabul etmediklerini ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalı vekili; sözleşme konusu saha hukuken teslim edilmediğinden bedel talep edilemeyeceğini, davacının düzensiz ve kesintili olarak teknik nezaretçi bulundurduğunu, davacı sözleşmeyi feshettiğinden 50.000 USD'nin mahsubu gerektiğini, takip tarihine kadar faiz talep edilemeyeceğini, davacı aleyhine kötü niyet tazminatına hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek, kararın bozulmasını istemiştir.

B. Gerekçe ve Değerlendirme

Uyuşmazlık, kira sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili için başlatılan takibe vakit itirazın iptali istemine ilişkindir Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararında belirtilen gerekçeye, sözleşme hükümleri dikkate alınarak yapılan hesaplamanın denetime ve hüküm kurmaya elverişli olmasına, kiralanan tahliye edilmediğinden sözleşme uyarınca ödenen teminat bedelinin mahsup edilemeyeceğinin ve davacı takip başlatmakta kötü niyetli olmadığından tazminata hükmedilemeyeceğinin anlaşılmasına göre taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR