Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/2443 K.2025/1585

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkili Kurumun üyesi olan davalı şirketin, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun (5176 sayılı Kanun) 46. maddesi gereği alım-satım işlemlerini bildirerek tescil ettirmekle mükellef olduğunu, Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmelik'in (Yönetmelik) 15. maddesi uyarınca;

müvekkilinin, üyelerinin alım-satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkili olduğunu, bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evraklarını inceleyebileceğinin belirtildiğini, Ankara Ticaret Borsasının 09.02.2023 tarihli ve 139 sayılı yazısı ile davalının 2021-2023 yıllarına ait tüm ticari defterler ile alım-satıma ait e-fatura, e-arşiv fatura, kağıt fatura vb. tüm belgelerin ve kayıtların incelenmesi için istendiğini, ancak verilen 3 günlük sürede istenen evraklar inceleme için sunulmadığından 20.02.2023 tarihinde buna ilişkin tutanak tutulduğunu belirterek,

davanın kabulü ile davalının 2021-2023 yıllarına ait ticari defter/evrak ve alım-satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere müvekkili Kuruma teslimini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; müvekkili şirketin iştigal konusunun yumurta alım-satımı olduğunu, Yönetmelik'in 5. maddesinde, dayanıklı stoklamaya elverişli ve çabuk bozulan mallardan olmayan maddelerin borsaya tabi olduğunun yazıldığını, yumurta stoklamaya elverişli bir ürün olmadığından davanın açılmasında hukuki yararın olmadığını, ayrıca yönetim kurulu kararıyla belirlenen bir satış salonunun olması gerektiğini, ancak yumurta için böyle bir satış yerinin belirlenmediğini, yumurta için Bakanlıkça bir yer belirlenmediğini, yumurtanın borsada satılmasının mümkün olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla.

5174 sayılı Kanun'un 45/3 maddesinde, borsa kurulan yerlerde, hangi malların borsada alım ve satımının zorunlu olduğu ve bunların en az miktarları, borsa meclisinin teklifi ve Birliğin uygun görüşü üzerine Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca belirleneceğinin düzenlendiği, davacı vekilinin sunmuş olduğu Borsa Meclis kararı ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığının onayı ile davalının itirazına konu yumurtanın ... kotasyonuna alındığı, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesinde ve Yönetmelik'in 15.maddesinde;

borsaların, üyelerinin alım-satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkili olduğu ve bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebileceklerinin düzenlendiği anlaşıldığı gerekçesiyle; davanın kabulüne; davalı şirketin 2021-2023 yıllarına ait tüm ticari defter, evrak ve alım satım faturalarının incelenmek ve iade edilmek üzere davacı Kuruma teslimine karar verilmiş; karara karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş; karara karşı, süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; müvekkili şirketin alım-satımlarının kotasyona tabi olmasının ve kotasyon listesine alınması mümkün olmayan bir ürün adına denetleme yapılmasının mümkün olmadığını, Mahkemece yalnızca davacı iddialarına yönelik bir değerlendirme yapıldığını, Mahkeme tarafından müvekkili şirketin alım-satımlarının kotasyona dahil edilmesinin mümkün olup olmadığının incelenmediğini, Yönetmelik'in 5. maddesinde, dayanıklı, stoklamaya elverişli ve çabuk bozulan mallardan olmayan maddelerin borsaya tabi olduğunun yazıldığını, yumurtanın stoklamaya elverişli bir ürün olmadığını,

yumurta için Bakanlıkça dahi bir yer belirlenmediğinden işbu davanın açılmasının kötü niyetli olduğunu, davacının haksız kazanç elde etmeye çalıştığını, yumurtaya ilişkin borsada yazılı bir ilan dahi bulunmadığını ifade ederek; kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, ticari defterlerin incelenmek üzere teslimi istemine ilişkindir.

1.Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı bilgi ve belgelere göre, davalı tarafın temyiz itirazının reddi gerekir.

2.Kamu düzenine aykırılık yönünden yapılan incelemede; davadaki talebin dayanağı olan 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesinde: "Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." denilmiş olup, bu durumda Mahkemece incelemeye izin verilmekle yetinilmesi gerekirken, teslime dair hüküm tesis edilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370/2 maddesi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve İlk Derece Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Davalı vekilinin tüm temyiz itirazlarının REDDİNE,

2.Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının (1) numaralı bendinde yer alan "davalı ...Grup Gıda Tav. ve ... İthalat İhracat San. Tic. Ltd. Şti.'nin 2021-2023 yıllarına ait tüm ticari defter, evrak ve alım satım faturalarının incelenmek ve iade edilmek üzere davacı kuruma teslimine," ibaresinin çıkartılarak, yerine "davalı ... Grup Gıda Tav. ve Yum. İthalat İhracat San. Tic. Ltd. Şti.'nin 2021-2023 yıllarına ait tüm ticari defter, evrak ve alım satım faturalarının davacı ... tarafından incelenmesine izin verilmesine," şeklinde yazılması suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,