Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/3215 K.2025/5262

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, duruşma talebinin nitelik itibariyle reddine, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davacının ortağı olduğu ... Maden İnş. Mak. San. Tic. Ltd. Şti. (...)'nin 1984 yılına ............ köyü sınırları içindeki (İR) ... numaralı maden işletme ruhsatının sicil kayıtlarındaki sahibi olduğunu, ..., ... ... Profil San. AŞ., ........... ve davacı arasında imzalanan 09.09.1984 tarihli protokol doğrultusunda madencilik alanında daha büyük işlerde faaliyet gösterebilmek adına protokol taraflarının hissedarı olduğu ...

Sanayi Hammaddeleri A.Ş. (...)'nin kurulduğunu, ...'a ait (İR) ... numaralı maden işletme ruhsatından doğan haklara ilişkin olarak ... ile ... arasında 31.10.1984 tarihli rödovans sözleşmesi imzalandığını, iş alabilmesi için maden işletme ruhsatının şeklen ...'a devredildiğini, bu durumun ...

Sözleşmesinin 3. 4. ve 6. maddelerinde yer alan hükümlerden anlaşılabileceğini, ...'ın 02.03.1987 tarihli ve 36 nolu Ortaklar Kurulu kararı ile Rödevans Sözleşmesinin 3. maddesi kapsamındaki devir hakkının kullanılmasına ve "rödavans haklarının ... ve ... ... devir ve temlik edilmesine" karar verildiğini, kararın ...'a bildirildiğini ve ... yönetim kurulu kararı ile de ruhsatın davacıya devrine karar verildiğini, ayrıca 06.11.1991 tarihli İşletme Hakkı Devri Senedi ile de ruhsat sahası içinde bulunan tüm işletme binaları, trafolar, trafo direkleri ve işletmede mevcut tüm menkullerin davacıya devredildiğini,

kalan ruhsat süresinin devir işlemleri için yeterli olmaması nedeniyle resmiyette devir işleminin gerçekleştirilemediğini, ruhsatın yenilenmesi için gereken işlemlerinin bizzat davacı tarafından gerçekleştirildiğini, ruhsatın davacıya ait olduğunu ve adına tescili gerektiğini, davalıya devrin muvazaalı, sözleşmelere aykırı ve kötüniyetli olduğunu ileri sürerek.

(İR) ... nolu maden işletme ruhsatının davalıya devrine yönelik 18.08.2000 tarihli sözleşmeye dayalı devir işleminin iptali ve (İR) ... nolu maden işletme ruhsatının davacı adına devir ve tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacının aynı olay ile ilgili açtığı davanın reddedildiğini belirterek derdestlik itirazında bulunduktan sonra, davacının ... İLE ... arasında imzalanan sözleşmeye dayalı olarak sözleşmeye taraf olmayan davalı şirketten talepte bulunmayacağını, taleplerinin zamanaşımına uğradığını, (İR) ... nolu maden işletme ruhsatını 18.08.2000 tarihinde devir ve temlik aldığını, ruhsatın süresi bittiğinden 07.05.2001 tarihinde yenilendiğini, 10 yıllık zamanaşımı süresi dolduğundan davanın reddi gerektiğini, davacının hiçbir hak ileri süremeyeceğini, davacının maden ruhsatının sahibi de olmadığını, davaya açmakta hukuki yararı bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; ruhsatın önceki sahibi ... ile davacı arasındaki devir işlemlerinin maden siciline tescil edilmediği ve Bakanlıkça onaylanmadığından tamamlanmadığı, devrin üçüncü

kişilere karşı ileri sürülebilecek devir taahhüdü olarak da nitelendirilemeyeceğini, davacının önceki ruhsat sahibi ile arasındaki hukuki işlemlere istinaden hak sahipliği iddia edemeyeceği, devir sonrası imzalanan rödövans sözleşmesinin de üçüncü kişilere

karşı ileri sürülebilecek bir hak doğurmadığını, 17.04.2001 tarihli Protokol'ün 1. maddesinde yer alan “.... Madencilik Tic. Ve San. Ltd Şti.’nin işletme ruhsatı olan (İR) ... nolu saha ile ilgili

Kdz. Ereğli ..... Noerliğinde 1984/ ... yevmiye nolu rödövans sözleşmesi hükümsüz kalmıştır.

İş bu protokol ile yürürlükten kaldırılmıştır.” ifadesinden de

ruhsat sahibinin davalı şirket olduğunun anlaşıldığı, ancak protokol taraflarının rödovans sözleşmesinin tarafları olmadığı, rödovans sözleşmesinin geçerli bir

sözleşme olmadığı, protokolün davacının hak sahipliği iddiasına dayanak

yapılamayacağı, davacının rödövans sözleşmesi veya ruhsat devri

işlemi kapsamında hak sahibi olduğu bir hakkı bulunmamakla dava tarihi itibarıyla tasfiye edilmiş şirket ortağının, şirket adına ve hesabına da dava

açamayacağı, davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmiş; karar, davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; hükme esas alınan bilirkişi raporunun yeterli, denetime ve somut olayın özelliklerine uygun olduğu, davacının ruhsata ilişkin bir hakkı bulunmadığının belirlendiği ve Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; yanlış şirketin ticari defter ve kayıtlarnın dosyaya girdiğini, ...'ın ortaklık yapısı incelenmeden ve ruhsatın davalıya muvazaalı olarak devri incelenmeden karar verildiğini, ruhsatı devreden ... ile davalının ortakları ile yönetim yapısının aynı olduğunu, aralarında organik bağ bulunduğunu ve tüzel kişilik perdesinin aralanması gerektiğini, devir muvazaalı olduğundan tescilin de yolsuz olduğunu, bilirkişi raporu ile sunulan uzman görüşü arasındaki çelişkinin giderilmediğini ileri sürerek; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Gerekçe ve Değerlendirme

Uyuşmazlık, maden işletme ruhsatının tescili istemine ilişkindir.

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) "Dava şartları" kenar başlıklı 114. maddesinin (h) bendi uyarınca "hukuki yarar" dava şartı olup, Kanun'un "Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar" kenar başlıklı 138. maddesinde yer alan; "(1) Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir." düzenlemesi kapsamında, Mahkemece öncelikle dava şartları bakımından inceleme yapılması, ardından var ise ilk itirazların değerlendirilmesi ve bundan sonra işin esasına girilerek taraf delilleri değerlendirilmek suretiyle karar verilmesi gerekir.

Somut olayda; davacı, ortağı olduğu ...'a ait ruhsatın işe alabilmesi için görünürde ...'a devredildiğinin, bu şirketler arasında imzalanan rödovans sözleşmesinden anlaşıldığını, rödovans sözleşmesi uyarınca ...'a tanınan ruhsatı devralma hakkının ise kendisi tarafından kullanılmasına dair ortaklar kurulu kararı bulunduğunu, ruhsatın devredildiği ... yönetim kurulu kararı ile de bu hususun doğrulandığını, bu doğrultuda sözleşme ve protokoller yapıldığını, davalı şirketin muvazaalı olarak ruhsatı devraldığını ve ruhsatın davacıya ait olduğunu iddia etmektedir.

Eda davası niteliğindeki eldeki davada; kural olarak hukuki yarar bulunduğu gibi, çeşitli sözleşmelere dayalı olarak hak iddia etmekte olan ve mahkeme ilamı bulunmaksızın talebine kavuşma imkanı bulunmayan davacının hukuki yararının bulunmadığı söylenemeyecektir.

Hal böyle olunca İlk Derece Mahkemesince; davacının dava açmakta hukuki yararı bulunduğu gözetilerek, buna göre esas yönünden taraf delilleri değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, hem usul hem de esas yönünden gerekçelendirme yapılarak hukuki yarar bulunmadığından bahisle davanın reddine karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir. 2. Bozma sebebine göre, davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR